Dom kulture „Gračanica“ i Galerija umetnosti Priština predstavili su 11. oktobra 2026. godine, u okviru manifestacije „Miholjski susreti sela“, u Gospodarskoj kući u Velikoj Hoči tematski zbornik „Martovski pogrom 2004 – uzroci, razaranja, posledice“.
O zborniku su govorile Zorana Lazić, ispred Doma kulture „Gračanica“ i dr Bojana Jandžiković, koja je istakla značaj ove publikacije za dokumentovanje i proučavanje Martovskog pogroma.
Zbornik ima 736 stranica i objedinjuje radove 30 autora i još 4 uvodna rada. Prema rečima dr Jandžiković, publikacija sadrži značajne informacije o uzrocima i posledicama pogroma, stradanju stanovništva i razaranju domova i svetinja na Kosovu.
„Svaka knjiga o Kosovu i Metohiji, kroz sve oluje i bure vremena, dragocena je ako je prava i istinita, a ova o kojoj govorimo, Martovski pogrom, upravo to i jeste“, navela je Jandžiković.
Ona je naglasila da radovi u zborniku mogu da posluže kao osnova za dalja naučna istraživanja, jer se autori bave različitim aspektima ovog događaja, oslanjajući se na relevantne izvore i dokumentaciju.
Prema njenim rečima, posebna vrednost publikacije ogleda se u tome što donosi podatke o žrtvama, uništenim objektima i strahu koji je obeležio život stanovništva tokom martovskih događaja 2004. godine.
„Autori su se pobrinuli da detaljno obrade podatke o žrtvama, uništenjima, strahu, i čvrsto oslonjeni na relevantne izvore te da nam daju informacije o veoma složenoj situaciji u kojoj se našlo stanovništvo Kosmeta“, istakla je dr Jandžiković.
Govoreći o posledicama pogroma, ona je ukazala i na sudbinu srpskog stanovništva koje je, uprkos ranijim stradanjima, obnavljalo svoje domove i crkve, dok su tokom martovskih događaja ponovo bili izloženi napadima, pljačkanju i paljenju imovine. U zborniku se, kako je navela, nalaze i spiskovi stradalih, uništenih svetinja i domova.
Jandžiković je istakla i značaj dokumentarne građe, svedočenja i tabelarnih prikaza, navodeći da je rad na ovim materijalima za nju bio posebno emotivan, jer svaki dokument ostavlja dubok trag.
Izdavači ovog zbornika su Dom kulture „Gračanica“ i Arhiv Kosova i Metohije, a njegovo objavljivanje pomogli su Ministarstvo kulture Republike Srbije i Kancelarija za Kosovo i Metohiju.
U okviru manifestacije „Miholjski susreti sela“ prikazan je i dokumentarno-igrani film „Dobročinitelj“, posvećen životu i delu Sime Andrejevića Igumanova, jednog od najvećih srpskih dobrotvora i zadužbinara.
Film, čiju režiju i scenario potpisuje Boško Milosavljević, donosi priču o životu čoveka koji je svojim radom, vizijom i nesebičnim dobročinstvom ostavio dubok trag u srpskoj istoriji, prosveti i kulturi.
Poseban značaj njegovog dela ogleda se u osnivanju Bogoslovsko-učiteljske škole u Prizrenu 1872. godine, danas Prizrenske bogoslovije, kao i u zadužbinarstvu kojim je pomagao obrazovanje i očuvanje duhovnog i kulturnog nasleđa srpskog naroda.
Ovakvi sadržaji podsećaju nas na značaj poznavanja sopstvene istorije, čuvanja sećanja na znamenite ličnosti i prenošenja njihovog nasleđa budućim generacijama.
Manifestaciju „Miholjski susreti sela“ su organizovali Dom kulture „Gračanica“ i Galerija umetnosti Priština, uz podršku Ministarstva za brigu o selu.
Izvor: Radio Goraždevac i Dom kulture „Gračanica“
Foto: Dom kulture „Gračanica“
