Migracije Srba

Ljetopis, 1. oktobar 2020. godine

Ime: Ljetopis 01.10.2019 (1914 Dardanele, 2013 Migracija Srba); Opis: Ljetopis, 1. oktobar Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 1. oktobra 2013. godine u Bosni i Hercegovini je počeo popis stanovništva, prvi poslije 22 godine.

Migracije SrbaTendencija snažnog pomjeranja srpskog stanovništva počela je sa turskom okupacijom, kada se srpsko stanovništvo sjeveroistočne Srbije, istočne Hercegovine i Crne Gore preseljavalo u Krajine Osmanske i Habzburške imperije. Poslije Karlovačkog mira 1699. godine veliki dio teritorije Otomanskog carstva ustupljen je Beču, uključujući područja naseljena Srbima. Prepoznajući značaj ovog stanovništva kao čuvara granica, Austrija je pristala da prizna prava Srba, koji su je u velikom talasu naselili, ostavljajući područja na Kosovu i Metohiji i djelove centralne Srbije praktično nenaseljenim.  Dvadeseti vijek donosi stvaranje Jugoslavije koja je podstakla snažnu migraciju Srba, naročito prema prijestonici. Komunistički režim od 1945. godine uticao je na dodatnu migraciju Srba, koji su napuštali Hrvatsku, BiH i Kosovo i Metohiju. Raspad Jugoslavije tokom devedesetih stvorio je novu realnost. Priliv Srba iz Hrvatske, Federacije BiH i sa Kosova i Metohije povećao je srpsku većinu u Vojvodini, centralnoj Srbiji i Republici Srpskoj. Sa druge strane, prisilna emigracija iz istih provincija snažno je smanjila udio Srba na tim teritorijama. Broj Srba u BiH rastao je tokom XIX vijeka, i njihovo učešće u ukupnoj populaciji je bilo oko 45%. Snažan pad udjela Srba u ukupnom stanovništvu BiH, pojačan genocidom tokom Drugog svjetskog rata dešava se od sredine XX vijeka. Stalno stanovništvo Srbije i Republike Srpske iznosi nešto preko osam miliona ljudi. Srbi čine oko 84% ukupnog stanovništva, dok je srpski maternji jezik za 88% populacije Srbije i Republike Srpske. Velike posledice na srpsku naciju ostavile su avnojevske granice koje nijesu bile ni etničke ni istorijske. Etnička homogenizacija stanovništva karakteristična za sve provincije socijalističke Jugoslavije, uglavnom je završena skoro potpunim iseljavanjem Srba iz Hrvatske, Federacije BiH i sa Kosova i Metohije.

 

Na današnji dan, 1. oktobra 1914. godine Turska je , kao saveznica Centralnih sila u Prvom svjetskom ratu, zatvorila Dardanele za brodove zemalja Antante.

HelespontDardaneli je veoma uski morski prolaz u sjeverozapadnoj Turskoj, koji povezuje Egejsko more sa Mramornim. Voda teče u oba pravca duž ovog morskog prolaza: od Mramornog prema Egejskom moru putem površinske struje, a u suprotnom pravcu putem podvodne, dubinske struje. Poput Bosfora na sjeveru, Dardaneli razdvajaju Evropu od Azije, dok između ova dva moreuza leži Mramorno more. Od davnih vremena to mjesto se naziva Helespont. Persijski car Kserks je tokom Grčko-persijskih ratova spremio ogromnu flotu i armiju za invaziju Grčke. Herodot je tvrdio da ih je bilo 2 miliona, ali vjerovatnije je da je bilo oko 250.000 vojnika. Da bi mogao iz Male Azije doći do Grčke, trebalo je preći Helespont. Zvao je najbolje graditelje mostova iz svih djelova svog carstva da premoste Helespont. Taman kad su premostili Helespont, velika oluja je srušila te mostove. Da bi mu vojska prešla Helespont on koristi umjesto pravih mostova, mostove od brodova. Poređao je toliko brodova preko Helesponta, da ga je premostio.

Kad je u Montreu 1936. godine usvojena konvencija, Bosforom je dnevno prolazilo 17 brodova, sadašnja prosječna brojka je oko 140. Među potpisnicima ovog akta bile su Kraljevina Jugoslavija i značajniji moreplovci: Turska, SSSR, Velika Britanija, Francuska, Japan, Rumunija, Bugarska i Grčka. SAD je tada bila nezainteresovana: odbila je da učestvuje, pa i da pošalje posmatrača. Konvencija, koje se drže brodski kapetani, a još više diplomate, političari i admirali, precizno propisuje:

„U doba mira i u doba rata, ako Turska nije zaraćena strana, svi trgovački brodovi pod ma kojom zastavom i sa ma kakvim tovarom, bez ikakve formalnosti i bez ikakvih posebnih dažbina, danju i noću, uživaju potpunu slobodu plovidbe kroz moreuze (Bosfor i Dardaneli). U doba mira dopuštena je slobodna plovidba i za sve lake ratne brodove. Što se teških tiče, oni mogu prolaziti samo po određenoj proceduri. Države koje ne izlaze na Crno more ne smiju odjednom uputiti više od devet brodova.

„Mladi sultan Mehmed II prvo je osvojio i utvrdio obale moreuza da bi 1453. godine osvojio i sam carski Konstantinopolj. Sledećih nekoliko vjekova bilo je relativno mirno na Bosforu. Tako je bilo dok je turska sila držala sve obale Crnog mora i sve dok na njih, Kajnardžijskim mirom 1774. godine, nije ponovo izbila carska Rusija, osvojivši slobodu prolaska kroz Bosfor. To je bio početak onoga što nazivamo „problemom moreuza“ i što će kao dio takozvanog „istočnog pitanja“, zamršenog spleta ratova i pregovora, nagodbi i zakulisnih igara, obilježiti gotovo čitava dva vijeka evropske istorije.