Dahau

Ljetopis, 14. avgust 2019. godine

Ime: Ljetopis 14.08.2019 (1900 Bokserski ustanak, 1934 Dahau); Opis: Ljetopis, 14. avgust Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 14. avgusta 1934. godine u prvi nacistički koncentracioni logor Dahau, kod Minhena, stigli su prvi zatvorenici, protivnici režima Adolfa Hitlera.

DahauKasnije je, u Drugom svjetskom ratu, u tom logoru ubijeno 70.000 zatočenika iz okupirane Evrope. Nacisti su optužili komuniste da žele da izazovu građanski rat nakon požara koji je februara 1933. godine unišio zgradu Rajhstaga. Dahau je bio nacistički koncentracioni logor, i prvi logor otvoren u Njemačkoj, na mjestu napuštene fabrike municije kod srednjeovjekovnog grada Dahaua, oko 16 km sjeveroistočno od Minhena u Bavarskoj na jugu Njemačke. Logor je bio je prvi redovni koncentracioni logor koju je osnovala koaliciona vlada nacional-socijalista i Njemačke nacionalne narodne stranke(raspuštena 1933. godine). Hajnrih Himler, šef policije u Minhenu, je zvanično opisao logor kao „prvi koncentracioni logor za političke zatvorenike“. Dahau je služio kao prototip i model za ostale nacističke koncentracione logore. Ukupno je preko 200.000 zatvorenika bilo smješteno u Dahau. Vjeruje se da je 25 000 zatvorenika umrlo u glavnom logoru i još oko 10 000 u okolnim logorima. uglavnom od bolesti, neuhranjenosti i samoubistava. Početkom 1945. godine pojavila se epidemija tifusa prije njegove evakuacije, od kojeg je umrlo veliki broj slabijih zatvorenika. Uz mnogo veći logor Aušvic, Dahau je postao simbol nacističkih koncentracionih logora. Dahau je drugi logor koji su oslobodile britanske i američke snage. Tako je postao jedno od prvih mjesta gdje je zapad bio svjedok brutalnosti nacista. Uz hiljade drugih jugoslovenskih logoraša, u Dahau su bili zatočeni mnogi ugledni Srbi. Među njima su bili najpoznatiji velikodostojnici Srpske pravoslavne crkve Patrijarh Gavrilo i Episkop Nikolaj Velimirović. Glumac, reditelj i književnik Stevo Žigon je dvije godine proveo u ovom logoru gdje je i naučio njemački jezik. Zbog znanja jezika i poznavanja mentaliteta, vrlo često je kasnije igrao uloge ciničnih i hladnih njemačkih oficira.

 

  • Na današnji dan, 14. avgusta 1900. godine snage evropskih velesila, SAD i Japana zauzele su Peking čime je okončan “Bokserski ustanak” u Kini.

Bokserski UstanakCilj ustanka bio je protjerivanje stranaca iz Kine i domaćih hrišćana kao eksponenata stranih ugnjetača. Grupe od po više stotina fanatika borilačkih vještina kretale su se u drugoj polovini XIX vijeka sjevernom Kinom, uništavajući pred sobom sve što je podsjećalo na hrišćanstvo, bilo da su u pitanju predmeti ili ljudi. Apeli drugih zemalja nailazili su tek na nominalnu saglasnost kineskih vlasti, dok su na terenu zločini protiv misionara, sveštenika, ali i kineskih hrišćana postali svakodnevni. Svu vlast u zemlji, nekoliko mjeseci ranije, državnim udarom i stavljanjem cara u kućni pritvor, u svojim rukama držala je carica Ciksi, udovica bivšeg cara. Carica Ciksi bila je suočena sa jako komplikovanom situacijom u svojoj carevini. Na svim njenim granicama stajale su kolonijalne sile, vječno željne plijena, a unutrašnja podjela među stanovnišvom bila je višestruka. Na sjeveru su na popularnosti dobili magijsko religijski pokreti, koji su promovisali ekstremni nacionalizam, fizičko vježbanje, povratak korjenima. Zajednički naziv bio im je “Bokseri”, jer su ih tako opisivali oni rijetki koji su uspjeli da se spasu njihovih napada. Vjerovali su da im moderno oružje ne može nauditi, i da ključ otpora od napada spolja leži u drevnim borilačkim veštinama. Dok su se zlodjela dešavala po periferiji, vijesti su sporije dolazile, ali se to promijenilo nakon što su se incidenti počeli dešavati u Pekingu, gdje je i bilo smješteno najviše stranaca, među njima mnogo diplomata. Nevoljno, carica je dopustila da u Predstavničku četvrt, dio Pekinga južno od Zabranjenog grada, u kome su se nalazile najveće ambasade, umaršira oko 450 stranih vojnika. U gradu je sve šokirao postupak karijernog ambasadora Njemačke u Kini, Fon Ketlera. On je, sa još nekoliko njemačkih vojnika, u Predstavničkoj četvrti uhapsio jednog kineskog dječaka, čija je odjeća ličila na onu koju su nosili “Bokseri”. Da li je zaista i pripadao pokretu ili ne, nikada se neće saznati, jer je ambasador na licu mjesta ubio dječaka. Dok su ostali stranci u čudu stajali nad neljudskim postupkom njemačkog kolege, na zidine koje su okruživale Predstavničku četvrt sručilo se na hiljade “Boksera” željnih osvete. Ubrzo su se sa “Bokserima” udružili i muslimanski Gansu vojnici, ali i drugi Kinezi, koji su svoj gnijev iskalili na kineskim hrišćanima. Oni su naseljavali obode Predstavničke četvrti, te su bili nezaštićeni artiljerijom koja je čuvala ambasade. Sve crkve u Pekingu su tih dana zapaljenje, i otpočela je opsada ambasada.

Nekoliko dana po otpočinjanju opsade, o kojoj nijesu imali pozitivno mišljenje, vojskovođe sa juga Kine u čudu su gledali povorku od oko 2.000 pretežno britanskih vojnika. Upad stranih trupa na kinesku teritoriju, carica je smatrala agresijom pa je objavila rat. Njenim proglasom rat je objavljen Sjedinjenim Američkim Državama, Rusiji, Britanskoj imperiji, Njemačkoj, Austrougarskoj, Japanu, Francuskoj i Italiji. Praktično, najjačim zemljama svijeta. Kinezi bi lako, u jednog masivnom i silovitom opštem napadu svojom brojčanom dominacijom, uništili sve što se kretalo u ambasadama… u roku od jednog dana, bilo je svjedočenje jednog od ljudi zatočenih u ambasadi.Nakon 5 dana napada, američki ambasador je uspio da u kontaktu sa kineskim predstavnicima ugovori primirje. Mnogi koji su se, zarobljeni u ambasadama, premoreni i iznemogli, pitali zašto su Kinezi pristali na primirje, ubrzo su shvatili da to može da znači samo jedno – pomoć je na putu. Strana vojska, koja je i treći put neometano prošla kroz južni dio Kine, za nekoliko dana stigla je do Pekinga, ostavljajući za sobom tragove zločina. Vojska Alijanse imala je oko 55.000 vojnika i 55 ratnih brodova, dok im se u Pekingu suprotstavilo oko 70.000 regularnih carskih trupa i 50.000 do 100.000 “Boksera”.

Već nakon dva dana žestokih borbi, britanske jedinice su uspjele da se dokopaju ambasada, i da se u njima ulogore. Ubrzo su im se priključili i ostali pripadnici alijanse, te je od predstavničke četvrti napravljen ogroman vojni logor, koji je bilo nemoguće osvojiti.

Nekoliko dana kasnije, stiglo je i pojačanje u vidu njemačkih trupa, i čitav Peking bio je pod okupacijom koja će potrajati skoro godinu dana. Uslijedilo je nemilosrdno pljačkanje i iživljavanje nad protivnikom, u kome je svaki narod iskazivao neke svoje nečovječne osobine. Za to vrijeme, nakon što je Peking većinski pao u ruke stranaca, carica je prerušena u seljanku, otišla u inspekciju terena. Sklonište je našla u nepristupačnim, planinskim vijencima, naseljenih muslimanima, koji su joj bili najodaniji u borbi protiv hrišćana. Odatle je otpočela živahnu diplomatsku aktivnost, koja se svela na pitanje – šta je potrebno uraditi da bi stranci napustili Kinu? Ponuda koju je dobila od Alijanse bila je i iznad njenih očekivanja. Dinastija je bez ikakvih ograničenja ostala na prijestolu, a teritorija Kine ostala je netaknuta. Doduše, kraljica se “Bokserskim protokolom”, kako je nazvan dokument kojim je proglašen mir, obavezala da će izvršiti smrtne presude nad deset glavnih vođa “Boksera”, koji su okrivljeni za sve zločine nad hrišćanima. Protokol je podrazumijevao i isplaćivanje ratne odštete, i to u roku od 39 godina. Već tada se vidjelo da dinastija nema šanse da poživi ni upola toliko. Desetak godina kasnije, Kina će prvi put u svojoj istoriji odbaciti monarhijsko uređenje, i postati republika.