Cukur Cesma

Ljetopis, 15. jun 2020

Ime: Ljetopis 15.06.2019 (Cukur cesma, 1924 Indijanci); Opis: "Ljetopis 15.06.2019 (Cukur cesma, 1924 Indijanci)". Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 15. juna 1862. godine na Čukur-česmi u Beogradu turski vojnik ubio je srpskog dječaka što je izazvalo sukobe u gradu.

Cukur CesmaTurci su potom sa beogradske tvrđave, gdje je bio smješten njihov garnizon, bombardovali Beograd. Sredinom XIX vijeka odnosi Srbije i Turske bili su na granici ratnog stanja. Iako formalno priznata kao samostalna cjelina u okviru Osmanskog carstva, Srbija nije imala nezavisnost i knez Mihailo je, po svom drugom dolasku na vlast 1860. godine, kao jedan od glavnih ciljeva postavio definitivno oslobađanje od turske vlasti. Situacija u gradovima u kojima su boravili turski vojnici bila je još naelektrisanija. U Beogradu su postojale dvije policije – srpska je bila nadležna za sporove među srpskim življem, a turska među turskim stanovnicima. A onda je događaj koji se zbio jednog vrelog junskog popodneva 1862. godine izazvao pravi mali rat…Šta se zapravo desilo tog kobnog 15. juna 1862. godine kod beogradske Čukur česme do danas nije u potpunosti rasvijetljeno. Postoji više verzija o ličnostima i uzrocima događaja, ali je samo ishod pouzdan i potkrijepljen dokumentima.

Sava Petković bio je tek dječak. Iako je bio iz sela u Beograd je stigao koju godinu ranije kako bi izučio zanat. Po jednoj verziji, jedan turski vojnik je oteo Savi krčag iz ruku kako bi se napio. Po drugoj, dječak je bio taj koji je u opštoj gužvi u guranju oko česme razbio krčag Turcima. Turci su tražili da piju vodu iz Savinog krčaga, a dječak to nije dozvolio. Šta god da je bio povod, Turci su reagovali burno i nasilno. Savu su udarili krčagom u glavu i dječak je pao okrvavljen pored česme. Postoji i verzija po kojoj je na njega jedan nizam potegao bajonet i ubio malog Savu, ali ona je istorijski nepotvrđena. Ubrzo je naišla srpska patrola, a za njom i turska i došlo je do oštrog verbalnog obračuna. Srpski žandarmi pokušali su da privedu odgovornog nizama, ali su Turci onda zapucali i u opštem metežu ubijeni su Sima Nešić i žandarm Đorđe Nišlija. Vijest o događanjima kod Čukur česme kao munja su se pronijeli Beogradom. Ubrzo potom, čitav grad je planuo, a nagomilano nezadovoljstvo je eksplodiralo. Na sve strane čuli su se eksplozije i borba na ulicama je počela da se rasplamsava. Jedan događaj podstakao je niz novih i odlučujućih. Tada su Srbi zauzeli Varoš kapiju i Sava kapiju, a vijest je stigla i do ostalih gradova u Srbiji. Knez Mihailo je, iz Šapca gdje se tih dana nalazio, poslao ultimatum Turcima da do osam časova uveče napuste varoš. Srpsko stanovništvo je podiglo barikade za odbranu. Sledeći dan 16. jun protekao je u miru, ali je već naredni bio sudbonosan za Beograd. Turci su se povukli u Beogradsku tvrđavu i počelo je bombardovanje koje je sijalo smrt među srpskim civilima. Poginulo je oko 50 građana i vojnika, izgorelo 20, a uništeno oko 357 kuća. U toku jula iste 1862. godine, u Kanlidži pored Carigrada započeti su mirovni pregovori na kojima su učestvovali Francuska, Engleska, Rusija i Austrija. Na intervenciju stranih konzula, prije svega britanskog konzula Longvorta, tada je zaključeno primirje koje su potpisali Ašir-paša i ministar Ilija Garašanin, kao i predstavnici stranih sila. Tada je donijeta odluka da se tursko stanovništvo koje živi van utvrđenja iseli iz Srbije. U narednih godinu dana otišlo je više od osam hiljada Turaka. Nakon dugih diplomatskih pregovora i borbe, sredinom marta 1867. godine knezu Mihailu je u Carigradu turski sultan predao ferman o predaji gradova Beograda, Smedereva, Šapca i Kladova. Iste godine knez je dobio ključeve Beogradske tvrđave.

 

  • Na današnji dan, 15. juna 1924. godine američki Indijanci su proglašeni građanima SAD.

IndijanciKada su Englezi došli na američko tlo, njih nije zanimalo što na tom tlu neko već živi i nijesu bili voljni da prihvate način života koji su vodili urođenici. Englezi su tražili način da na tom tlu počnu život i smatrali su da imaju puno pravo da uzmu za sebe zemlju koju god su htjeli. Kako su Englezi sve masovnije dolazili, urođenici su postali manjina. U početku je najveći problem urođenicima predstavljalo to što su Engezi donijeli sa sobom razne bolesti na koje njihov imuni sistem nije mogao da reaguje kao kod evropskih naroda, tako da su umirali od njih. Smatra se da je u svakom plemenu zbog ovih zaraza umrlo od 50 do 90% ljudi. Kada su stvorene Sjedinjene Američke Države, urođenici su i dalje loše tretirani od strane Engleza. Smatrani su za divljake i postali robovi. Englezi mahom niijsu hteli da ih tolerišu i htjeli su da ih unište kao narod, tako da su ih i ubijali u kontinuiranim napadima. 1830. godine donijet je Akt o pomjeranju Indijanaca, tj o ”razmjeni zemljišta sa Indijancima” na istočnoj strani Misisipija gdje su oni živjeli. Njima bi se za uzvrat dalo da žive na zapadnoj strani Misisipija. Garantovana im je zaštita od svih snaga koje bi ih eventualno napale. Oko 700.000 urođenika je otišlo na drugu stranu Misisipija u roku od 10 godina i to na teritoriju Oklahome koja je smatrana indijanskom teritorijom. Taj njihov put ka Oklahomi je nazvan Staza suza. Pomjeranje urođenika je ipak bilo destruktivno za njih jer su mnogi ubijeni na putu do tamo, neki su umrli od gladi i od iznemoglosti od puta. Mnogi koji su stigli u Oklahomu ubijeni su odmah kada su stigli. Najveći problem je ipak nastao u državi Teksas. Tamo su smatrali da ne treba Indijancima ništa davati zauzvrat i ubijali su ih odmah. 1859. godine više nije bilo Indijanaca u Teksasu. U Montani su generali zaduženi za pomoć Indijancima da se presele, njih izvodili sa željenih teritorija i zatim organizovano ubijali kako ne bi ni stigli na odredište. To su samo neki primjeri što se dešavalo urođenicima, u istoriji ih je zabilježeno na hiljade. Mnogi istoričari tvrde da broj ubijenih urođenika (Indijanaca) na tlu SAD daleko premašuje broj ubijenih u Holokaustu. Prisilna protjerivanja, preseljenja i izgladnjivanja su samo dio zločina počinjenih od strane američke vlade u vršenju njihovog genocida. Indijanci su pod prijetnjom oružja istjerivani iz svojih domova i prisiljavani da se nasele u rezervate u oblastima koji su predstavljali samo mali dio njihove nekadašnje zemlje. Neka indijanska plemena su namjerno razdvajana, poput Čejena i Seminola, odvajajući rođake i proširene porodice i šaljući ih na različita mjesta, sa velikom udaljenosti između njih. Zloglasna i neljudska taktika uništavanja žitnih polja i pokolj nad bizonima vodio je do izgladnjivanja i skoro izumiranja mnogih indijanskih plemena u Americi. A ako su se prisilna raseljavanja i izgladnjivanje dokazali nedovoljnim da unište i slome volju Indijanaca da se odupru, onda je pozvana američka konjica, zajedno s naseljeničkim milicijama, da sa topovima izvrši masakr.