Kozara

Ljetopis, 18. jul 2020

Ime: Ljetopis 18.07.2019 Kozara,Pozar u Rimu; Opis: Ljetopis, 18. jul Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 18. jula 1942. godine Njemci su, uz pomoć ustaša i domobrana nakon više od mjesec dana borbi, pobijedili partizanske snage na planini Kozara, u sjeverozapadnoj Bosni.

KozaraPaljena su sela, a oko 50.000 ljudi odvedeno je u logore. Kozara je, uslijed svoga položaja u odnosu na savsku, unsku i vrbasku komunikacijsku liniju, kao i u odnosu na važan rudnik Ljubija, bila oblast od velikog značaja za okupacionu upravu. Stoga su preduzete brojne ofanzivne operacije protiv partizana na Kozari. Među njima se, kako po žestini borbi, tako i po značajnom stradanju civilnog stanovništva, ističe operacija Zapadna Bosna, vođena u junu i julu 1942. godine. Tokom proljeća 1942. godine partizanski pokret u zapadnoj Bosni je znatno ojačao. To je dovelo do oslobođenja Prijedora i Ljubije maja 1942. godine.  Njemci, uz pomoć ustaša i domobrana, otpočele su koncentričan napad na partizane iz svih okolnih garnizona. Nakon opkoljavanja, formirale su široke zaprečne pojase oko Kozare i krenule u sistematsko potiskivanje i iscrpljivanje branilaca. Odbrana, u početku uspješna, je nakon desetak dana neprekidnih borbi počela slabiti usled gubitaka, zamora i nestanka municije. Dovođenjem pojačanja, pritisak na opkoljene snage je pojačavan, što je dovelo do krize odbrane. Suočeni sa nemogućnošću daljeg odolijevanja, partizani su se odlučili za proboj iz obruča. Proboj kroz višestruke utvrđene linije obruča odigrao se u jugozapadnom dijelu Kozare. Kroz sve linije obruča probio se znatan dio partizana i jedan dio zbjega (oko 10.000 civila). Intervencijom oklopnih djelova Njemci su u zoru zatvorili brešu, ponovo uspostavili obruč, i već sledećeg dana krenuli u pročešljavanje Kozare. Ostatak odreda i civili koji su ostali u obruču pokušavao je da se spasi krijući se u planini. Već prvog dana likvidirana je partizanska bolnica i pobijeno oko 300 ranjenika. Tokom naredne dvije nedjelje snage Njemaca i ustaša sistematski su pročešljavale Kozaru i Potkozarje. Karakteristika ove operacije je posebno brutalan postupak prema civilnom stanovništvu. Jedan broj uhvaćenih stanovnika likvidiran je na licu mjesta, dok je većina transportovana u logore. Bila je očigledna namjera da se područje potpuno isprazni od stanovništva. Tokom operacije preko 68.000 stanovnika (oko polovina) deportovana je u logore. Ukupan broj civilnih žrtava na Kozari i Potkozarju iznosi oko 35.000 ljudi, od čega je najveći dio stradao upravo u ovoj operaciji i tokom internacije u logore koja je slijedila. Krvavi put djece sa Kozare vodio je u koncentracione logore Staru Gradišku i Jasenovac. U samom Jasenovcu čitav prostor logora tih je dana bio ispunjen ženama i djecom sa Kozare.  Ante Pavelić i Andrija Artuković donose odluku da se osnuju tri zasebna logora za djecu sa Kozare. Jedan od njih smješten je u Gornjoj Rijeci kod Križevaca u kojoj je u razdoblju od jula do septembra od tifusa umrlo preko 200 djece s Kozare. Dječjim logorom u Jastrebarskom rukovodile su časne sestre kongregacije Sv. Vinko Paulski i smatra se da je kroz tu instituciju prošlo oko 3330 djece, a prema hronici samostana, ali i svjedočenju čuvara groblja u Jastrebarskom, u tom razdoblju sahranjeno je 768 djece sa Kozare. Najzloglasniji logor djece u NDH ipak je bio onaj u Sisku. Smatra se da su vršene egzekucije djece sa Kozare zatrovanim injekcijama. Ustaše su taj logor zvali „logor u pelenama“ jer su djeca uglavnom bila predškolskog doba.

 

  • Na današnji dan, 18. jula 64. godine dvije trećine Rima izgorjelo je u požaru. Car Neron optužio je hrišćane da su podmetnuli požar i prognao ih iz Rima.

Pozar U RimuTaj je događaj predstavljao najveću katastrofu u istoriji grada i za posledicu imao  je nestanak mnogih velelepnih građevina i vrijednih istorijskih artefakata; kao neposrednu političku posledicu je imao slabljenje autoriteta cara Nerona a dugoročno je imao značajan uticaj na razvoj hrišćanstva. Prema podacima antičkih autora, požar je izbio u trgovačkoj četvrti, gdje je njegovo brzo širenje potpomogao ljetnji vjetar, kao i činjenica da je Rim tada još uvek velikim dijelom bio sačinjen od drvenih građevina, sagrađenih neplanski i grupisanih u uske uličice. Brzina i razmjera požara su izazvali sveopštu paniku pa nije bilo ni organizovanog pokušaja da se on ugasi. Individualne pokušaje gašenja su spriječavale bande nasilnika, od koje su neke čak i bacale baklje na još netaknute zgrade i tvrdile da djeluju po naređenjima. Kada je požar izbio, Neron se nalazio u Ancijumu. Shvativši razmjere katastrofe, požurio je nazad u grad i počeo je hitno djelovati kako bi što je moguće više ublažio posledice požara po svoje podanike. Otvorio je vlastite palate kako bi se u njima smjestile izbjeglice, te je iz vlastitih sredstava počeo dijeliti hranu i finansijsku pomoć. U svakom slučaju, požar je zaustavljen tek nakon šest dana, kada se između spaljenih zgrada stvorilo dovoljno otvorenog prostora da spriječi njegovo naglo širenje. Među pogođenim područjima se našao i elitni kvart gdje je stradala palata cara Nerona. Ubrzo nakon gašenja toga velikog požara, izbilo je nekoliko manjih, koji nijesu uzrokovali velike ljudske žrtve, ali su zato uništili popularne parkove i hramove u nepogođenim djelovima grada. Jedan od njih je započeo na imanju omraženog komandanta Pretorijanske garde, što je već tada među Rimljanima stvorilo klicu za razne teorije zavjere i glasine o tome da je požar podmetnut.

Da li bi vladar, makar bio i čudak poput rimskog imperatora Nerona, mogao da podmetne vatru u sopstvenoj prijestonici? Uzrok koji je doveo do razorne stihije koja je progutala Rim nikada nije u potpunosti objašnjen. Još od antičkog doba, uzrok požara obavijen je velom misterije. Pretpostavlja se da je požar izbio sam od sebe, zbog neplanske i loše izgradnje. Širenje grada nije se odvijalo prema nekom utvrđenom planu, pa se Rim proširio na sedam brežuljaka i postao prenaseljen. Tokom perioda Republike nezapamćena preprodaja nekretnina i visoke zakupnine dodatno su pogoršavale ovaj problem. Stoga uopšte ne iznenađuje što su u Rimu redovno izbijali požari. Vatra se brzo širila i zahvatala kuće, obično višespratnice sagrađene veoma blizu jedna drugoj duž uskih ulica. U domaćinstvima se kuvalo nad jednostavnim, često otvorenim ognjištima, a hrana se grijala pomoću posuda punih ugljevlja, zbog čega je takođe prijetila opasnost od požara. Mnoge kuće naslanjale su se na hramove, čije su krovove podupirale debele drvene grede. Na ideju da je Neron podmetnuo požar u Rimu došle su mnoge ličnosti tog doba. Imperatorova ljubav prema pozorištu podstakla je glasine da je htio da napiše pjesmu o Troji u plamenu. Imperator je, međutim, odbacio sve optužbe i krivicu svalio na hrišćane. Hrišćane je bilo lako optužiti za požar. Njihova zajednica bila je malobrojna i siromašna, a Rimljani su ih uz to smatrali i strancima. Gradom su kružili opisi njihove religije, koja je bila zabranjena pa su obrede vršili u tajnosti. Požar je poslužio Neronu kao idealna prilika da otpočne sa sveopštim progonom hrišćana u nadi da će tako suzbiti nezadovoljstvo u narodu i privoljeti ga na svoju stranu. Mnogi hrišćani bačeni su u tamnicu ili su umirali u najstrašnijim mukama. Pitanje krivice nikada neće biti riješeno. Istina je da je sam Neron izgubio mnogo u razornom požaru, baš kao i građani koji su ostali bez kuća i posjeda, a simbol carske moći, Poslije Neronove smrti  rimski imperatori počeli su savjesnije da primjenjuju sistem planiranja grada kako bi smanjili opasnost od velikog požara.