Nikola Tesla U Beogradu

Ljetopis, 2. jun 2020

Ime: Ljetopis 02.06.2019 (1942 Dionisije Mikovic, 1892 Nikola Tesla u BG); Opis: Ljetopis, 2. jun Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 2. juna 1892. godine naš naučnik Nikola Tesla doputovao iz SAD-a u posjetu Beogradu, gdje mu je na željezničkoj stanici priređen veličanstven doček.

Nikola Tesla U BeograduSa ministrom prosvjete primljen je u audijenciju kod kralja Aleksandra Obrenovića. Posjetio je i Narodni muzej i Veliku školu, gdje je o svom radu govorio studentima i profesorima, a sa srpskim fizičarem Đorđem Stanojevićem je razgovarao o započetoj gradnji prve električne centrale u Beogradu. Profesor Velike škole i rektor Beogradskog univerziteta Đorđe Stanojević pozvao je Teslu u Beograd, a pet-šest godina kasnije na našim prostorima su sagrađene prve hidrocentrale koje su radile na njegovim patentima, poput Nijagare.

Ako je među 13 patenata ugrađenih u centralu na čuvenim vodopadima devet bilo Teslinih, ne samo onih vezanih za naizmeničnu struju, već i prenos električne energije na daljinu, jasno je koliki je doprinos Tesle bio u svemu tome.

Boraveći u Beogradu Tesla je na predavanjima i u različitim susretima zaneseno govorio o svom radu, a rezultat je bilo pet-šest elektrana, podizanih od 1901. godine, pri čemu one poput centrale na Đetinji, kod Užica, prvjenca naše elektrifikacije, potom ona kod Gamzigrada i danas rade. Evropa se u to doba gasifikovala, a Beograd je zaslugom Tesle zasvijetlio.

„Ja osjećam mnogo više no što mogu da kažem. Stoga Vas molim da jačinu mojih osjećanja ne mjerite po slabosti mojih riječi. Istrgnut sam iz poslova da amo dođem i još ne mogu da se oslobodim misli i ideja, koje me evo i ovdje prate. U meni ima nešto, što može biti i obmana, kao što češće biva kod mladih, oduševljenih ljudi, ali ako budem sretan da ostvarim bar neke od mojih ideala – to će biti dobročinstvo za cijelo čovječanstvo. Ako se te moje nade ispune, najslađa misao biće mi ta: da je to djelo jednog Srbima. Živjelo Srpstvo!” Ovo je izgovorio Nikola Tesla, kada je izašao iz vagona brzog voza na beogradskoj željezničkoj stanici, pred više hiljada razdraganih sunarodnika.

Tesla je poslije veoma uspješnih predavanja po najvećim evropskim gradovima i poslije smrti i sahrane majke i svoje kraće bolesti otišao u Budimpeštu. U glavnom gradu Mađarske ga je čekao poziv grada Beograda, Velike škole i Srpskog inženjerskog društva da dođe u, prvu, posjetu srpskoj prijestonici i da održi predavanje velikoškolskoj omladini.Tesla je ovaj poziv rado prihvatio. Ugledni gost je odsio u hotelu „Imperijal”. U hotelskoj knjizi prispjelih gostiju skromno je upisao: Nikola Tesla, elektrotehničar iz Pešte. Tesla je bio oduševljen prijemom, pa je između ostalog rekao: „Ali gospodo, nemojte misliti da sam ja, otišavši sa svog ognjišta, zaboravio na svoj rod i pleme, ne, ja sam ostao Srbin i tamo daleko preko debeloga mora, usled ispitivanja, kojima se bavim.” Na gala večeri, organizovanoj u njegovu čast, bili su prisutni svi viđeniji Srbi i Beograđani, njih oko stotinu.

Veče je dostiglo vrhunac kada je ustao ljekar i pjesnik, tada već poprilično star, Jovan Jovanović Zmaj. On je pozdravio milog gosta pjesmom „Pozdrav Nikoli Tesli prije dolaska mu u Beograd”, koju je sam izrecitovao. Ganut do suza Tesla mu je, još dok je Zmaj čitao pjesmu, prišao i poljubio ruku.

 

  • Na današnji dan, 2. juna 1942. godine umro je Dionisije Miković, sveštenik, pisac i pokretač časopisa tokom narodnog preporoda na Primorju, rođen 1861. godine u Paštrovićima.

Dionisije MikovicČitav život, koji je okončao u manastiru Duljevu kod Budve, posvetio je, prvo kao iguman, a potom kao arhimandrit, čuvanju manastira Banja kod Risna. Zbog patriotskog djelovanja bio je u nemilosti kod austrijskih vlasti i osuđivan na robiju. Trpio je progon i od italijanskog okupatora, koji ga je prisilio da napusti Risan. Izdao je nekoliko bogoslovskih i istorijskih knjiga, sakupljao narodno stvaralaštvo i sarađivao u časopisima. Iako je kratko boravio među Bokeljima, dao je dragocjeni doprinos intelektualnoj borbi Bokelja za njihovu kulturnu i političku samostalnost. Dionisije Miković je bio saradnik najznačajnijih onovremenih književnih časopisa: „Javora“, „Glasa istine“, „Glasa Crnogorca“, „Srpskog lista“, „Luče“, „Prosvjete“, „Bosansko-hercegovačkog istočnika“, „Dubrovnika“ i „Bosanske vile“. Duboko rodoljublje i patriotizam iguman Dionisije je iskazao kroz književni i publicistički rad. Autor njegovog životopisa u „Bosanskoj vili“ Bogdan R. Milanović, zabilježio je i sledeće: „Cio njegov život i nije ništa drugo, nego samo dvorba i ugodba visokijem idealima: Srpstvu i pravoslavlju“. U ličnosti igumana Dionisija Mikovića njegovi savremenici najčešće su isticali čestitost, skromnost i samopregoran, naporan rad koji mu je slabio krhko zdravlje. „Silan dug dugujem rodu i crkvi, pa valja da doprinesem i ja bar kamičak, na onaj oltar jedinstva srpskog, osnovani u svakom plemenitom i rodoljubnom srpskom srcu; i da po dužnosti poslužim svojim skromnim silama Bogu i narodu!” – odgovarao je iguman Dionisije prijateljima, zabrinutim za njegovo zdravlje. Objavljujući njegov životopis na naslovnoj strani „Bosanske vile’’, Nikola T. Kašiković ga je uvrstio u znamenite Srbe i upisao njegovo ime u „Vilin’’ pomenik, potomcima za nezaborav. Dionisije Miković se prvi put javio u „Bosanskoj vili“ 1887. godine, i to kao sakupljač. U broju 20. od 16. oktobra objavljena je narodna pesma Đevojka bor sadila „Iz nepečatane zbirke srpskijeh narodnijeh pjesama Dionisija Mikovića“. U napomeni uz pjesmu zapisivač je pribilježio: „Ova se pjesma pjeva u srpskoj Boki Kotorskoj. Obično je pjevaju ženske: po dvije i dvije. U „Bosanskoj vili“ od 1888. do 1904. godine objavljeno je i trinaest originalnih radova Dionisija Mikovića: poetskih, proznih, etnografskih, književno-kritičkih i kulturno-istorijskih. Njegov najobimniji rad štampan u Kašikovićevom časopisu svakako je studija o manastiru Reževići. Ova svojevrsna monografija manastira Reževići izlazila je u deset nastavaka 1899. godine, od drugog do poslednjeg broja tog godišta „Vile“. Dionisije Miković je precizno citirao pisana dokumenta koja dokazuju da je manastir Režević nastao na mjestu svetouspenskog hrama koji je podigao Stefan Prvovjenčani. Etnografski prilog o svadbarskim običajima u Paštrovićima pod nazivom Paštrovska svadba, koji je autor posvetio paštrovskoj omladini, „Bosanska vila’’ je objavljivala u jedanaest nastavaka 1891. godine. U prvom članku, nekoj vrsti predgovora, Miković apeluje na ujedinjenje raskomadanog Srpstva, čuvanje i njegovanje srpske tradicije i običaja: „Na našim običajima mogu ni opravdano zaviditi daleko srećniji i napredniji narodi. Oni su nam praotački amanet”.