Mogulsko Carstvo

Ljetopis, 20. februar

Ime: Ljetopis 20.02.2019 (1880 u Grahovu rodjen Marko Dakovic, 1707 umro Auran Gzeb); Opis: Ljetopis, 20. februar Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 20. februara 1707. godine umro je poslednji veliki mogul Indije Aurangzeb. Godine 1658. zbacio je oca s vlasti, pogubio braću i uzurpirao prijesto. Njegovom smrću počelo je slabljene mogulske države.

Mogulsko CarstvoU XV vijeku Indijski potkontinent imao je sto četrdeset miliona stanovnika, i sačinjavao je četvrtinu svjetske ekonomije. Zapadne sile žudjele su za indijskim začinima, draguljima i svilom. U to vrijeme jedino je Indija posjedovala rudnike dijamanata. Evropske zemlje utrkivale su se koja će prva osvojiti i kolonizovati Indiju, tu prostranu riznicu. Međutim to neće učiniti Evropljani, već jedan nomadski, ratnički narod iz gudura Avganistana. Godine 1526. kod mjesta Panipat na sjeveru indijske ravnice suočile su sve dvije muslimanske armije. Na jednoj strani stajao je Ibrahim Lodi, sultan Delhija, sa armijom od sto hiljada vojnika. Na drugoj stajao je Babur, potomak Džingis kana i Tamerlana, sa vojskom od dvanaest hiljada pješadinaca, konjanika i sa artiljerijom dovučenom iz Kabula, dotad neviđenom na bojnim poljima Indije. Vojnom domišljatošću Babur je pokorio brojčano superiorniju armiju sultana i zauzeo Delhi, u kome ga je čekalo nagomilano bogatstvo nepojmljivih razmera. Međutim, umjesto da opljačka Delhi, Babur odlazi u svetilište jednog sufijskog sveca koga poštuju pripadnici i islama i hinduizma. Tako je nastala dinastija Mogula koja je vladala narednih trista trideset godina. Najveći mogulski vladar bješe Baburov unuk Akbar. Proširio je carstvo na gotovo cijeli sjeverni i srednji dio Indije. Njegova napredna armija koristila je puške na fitilj i četrdeset pet hiljada oklopnih slonova koji su na kljovama imali pričvršćene bodeže od čelika. Akbar je više mjeseci opsijedao tvrđavu Čitor, uporište radžputa, kraljeva Radžastana, ratničke klase poznate po bogatstvu i tvrđavama, i, osvojivši je, posjekao je glave pobijeđenih i od njih sagradio ćele-kule širom carstva da budu živi dokaz njegove moći. Pošto je konsolidovao carstvo, Akbar je sagradio Fatepur Sikri na suvom i izolovanom zemljištu: hiljade radnika gradili su ga tokom šesnaest godina. Nova prijestonica bila je veća od tadašnjeg Londona, i predstavljala je genijalni inženjerski poduhvat. Gradske kapije čuvali su slonovi, i u unutrašnjosti grada nalazile su se brojne palate, zgrade, paviljoni i dvorišta, sve od crvenog pješčara. Mogulska armija za vrijeme vladavine Šah Džahana brojala je dvjesta hiljada konjanika i konjičkih strijelaca. Za potonje bilo je neophodno deset godina obuke. Šah Džahan je sa 24 000 konjanika izvršio pohod na Mevar, kraljevstvo radžputa koje je odbijalo da mu se potčini. Mevar je rodno mjesto mevarske rase konja, plemenite rase koju su Moguli kasnije koristili u ratu zbog njene snage i brzine. Šah Džahanovo carstvo obuhvatalo je sto dvadeset miliona stanovnika koji su govorili na trideset različitih jezika i ispovijedali sedam različitih religija. Car, čije ime znači vladar sveta, bio je arogantan i slavoljubiv, i, opijen svojom moći, podizao je ekstravagantne građevine: velelepne tvrđave i raskošne palate čija unutrašnjost bješe prekrivena najfinijim persijskim tepisima i obložena izvrsnim tapiserijama, dok zidovi bjehu ukrašeni draguljima, rubinima i dijamantima. Prema predanju, buduću ženu je upoznao jednog dana na tržnici začina kada im je bilo petnaest godina. Uzeli su se pet godina kasnije, i prodavačica začina postala je mogulska kraljica. Šah Džahan ju je prozvao Mumtaz Mahal, što znači izabranica palate. Narednih dvadeset godina Mumtaz Mahal biće careva podrška i pratilja, i rodiće mu četrnaestoro djece. Međutim, na svom poslednjem porođaju, Mumtaz Mahal je ispustila dušu. Neočekivana smrt voljene supruge duboko je potresla cara. Ožalošćeni car je napustio ekstravagantni život i posvetio se projektu koji će ga zaokupiti naredne dvadeset dvije godine. Podigao je preminuloj supruzi grobnicu Tadž Mahal. Na uljepšavanju Tadž Mahala radilo je dvadeset hiljada umjetnika iz cijele Azije, i oni su utkali u bijeli mermer trideset vrsta dragog i poludragog kamenja iz Kine, Persije, Jemena, sa Šri Lanke i Tibeta. Nedugo po završetku izgradnje mauzoleja, Šah Džahan se razbolio, i njegovi sinovi krenuli su u borbu za vlast. Stariji sin Dara htio je da ide koracima Akbara i preveo je hinduističke spise želeći da nauči više o mudrosti indijskih religija. Čak ga je bog Rama navodno posjetio u snu i zagrlio ga. Dara se borio za jedinstvo vjere: po njemu islam i hinduizam su blizanci, dvije dlake na istoj kosi. Napisao je knjigu ”Susret dva okeana” koja ga je koštala krune i života.

Daru je porazio njegov brat Aurangzeb, a potom ponizio i obezglavio. Preuzevši vlast, Aurangzeb je sklonio svog oca Šah Džahana u crvenu tvrđavu u Agri i tu ga držao kao zatočenika. Odatle je nekadašnji car, najmoćniji čovek svijeta, sa prozora tvrđave čežnjivo gledao ka Tadž Mahalu. Umro je u sedamdeset četvrtoj godini. Aurangzeb je bio poslednji značajni mogulski car. Uložio je velike napore da proširi Mogulsko carstvo koje je na svom vrhuncu uključivalo četvrtinu svjetske populacije. Međutim, vjerska netrpeljivost i rasipništvo dvorske elite oslabili su carstvo. Na kraju, mogulske osvajače zbacili su sa vlasti novi osvajači sa Zapada – Britanci. Međutim, valja reći da je hrišćanska vjera stigla u Indiju mnogo prije hrišćanskih osvajača. Hrišćanstvo je donio u Indiju još apostol Toma 52. godine naše ere iskrcavši se na obalu Kerale kako bi širio novu vjeru među tamošnjim Jevrejima. Danas u Indiji živi dvadeset pet miliona hrišćana (što je više nego cjelokupna populacija Kanade ili Australije).

 

  • Na današnji dan, 20. februara 1880. godine u Grahovu je rođen Marko Daković.

Marko DakovicMarko Daković je jedna od najistaknutijih ličnosti u političkom životu Crne Gore, narodni tribun i advokat. Osnovnu školu završio je u rodnom mjestu, a gimnaziju i Pravni fakultet u Beogradu. Nezvanično je prozvan vođom Mlade Crne Gore. Jedan je od osnivača udruženja crnogorskih studenata na Univerzitetu u Beogradu. Bio je prvi predsjednik Kluba crnogorske univerzitetske omladine koji je kritički bio nastrojen prema režimu kralja Nikole. Pomenuto udruženje je izdalo proklamaciju pod nazivom Riječ crnogorske univerzitetske omladine kojom je iznijet stav povodom usvajanja prvog crnogorskog ustava. Jedan od potpisnika je bio i Marko Daković. 1906. godine crnogorski studenti si izdali i drugu proklamaciju koja je razočarala knjaza Nikolu i Vladu. Rezultat toga je bio podizanje optužnice protiv studenata, među kojima je bio i Marko. Optužnica ih je teretila da su svojom proklamacijom uvrijedili dvor. Na sudu su se od studenata istakli Petar Ražnatović, Radoje Čobeljić i Marko Daković koji je govorio četiri sata. Vijeće Oblasnog suda na Cetinju kojim je predsjedavao sudija Mitar Vukčević i članovi sudskog vijeća: sudije Janko Drljević i Dušan Filipović, odlučilo je da studente oslobodi optužbe. U bombaškoj aferi 1907-1908. godine, Marko je osuđen na smrt u odsustvu, ali je opštom amnestijom 1913. godine pomilovan od kralja Nikole. Za vrijeme Prvog svjetskog rata, Marko je interniran u logor Karlštajn gdje je ostao do sloma Austrougarske. Marko je na izborima za Veliku narodnu skupštinu srpskog naroda u Crnoj Gori 1918. godine izabran za poslanika, a bio je i član Izvršnog odbora skupštine. Marko je bio i narodni predstavnik u Privremeno narodno predstavništvo 1919. godine. U Kraljevini SHS nije bio član nijedne političke stranke, a 1923. godine obrazovao je Grupu nezavisnih poslanika. Pored politike, Daković se bavio i advokaturom u Podgorici. Poslije martovskog puča, ušao je u vladu generala Simovića kao ministar bez portfelja. Poslije aprilskog sloma, pri putu u emigraciju avion u kome se nalazio Daković je srušen iznad Atine, a on je tom prilikom poginuo.