Galilej

Ljetopis, 21. jun

Ime: Ljetopis 21.06.2019 (1633 Galileo, 1945 Okinava); Opis: Ljetopis, 21. jun Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 21. juna 1633. godine Galileo Galilej je bio prisiljen od strane inkvizicije da se odrekne svojih stavova, kako bi izbjegao lomaču kao Đordano Bruno tridesetak godina ranije.

GalilejTeološki savjetnici inkvizicije osudili su ga 1616. godine zbog toga što je zastupao novu astronomiju (zalagao se za Kopernikov heliocentrični sistem), i tada mu je zabranjeno da zastupa, predaje i brani osuđeno učenje. Galilej je pročitao svoje poricanje i, na zadovoljstvo suda, bio osuđen na utamničenje. Dopušteno mu je da se vrati u svoju vilu u Firenci i tamo ostane pod uslovom da živi u strogoj izolaciji, što je on i učinio i poslednjih osam godina svog života proveo u stalnom naučnom radu i eksperimentisanju. Od Galilejevih naučnih otkrića najznačajnija su: izohronizam klatna, hidrostatička vaga, proporcionalni kompas i termometar. Konstruisao je prvi astronomski durbin-teleskop, i njime je vidio planine na Mjesecu, Mliječni put kao ogromni skup zvijezda, Jupiterove satelite, Venerine mijene i Sunčeve pjege.Samo nekoliko mjeseci prije nego što je oslijepio, Galilej je opisao dnevnu libraciju Mjeseca. Kada je oslijepio, razvio je teoriju o upotrebi klatna u satu. Metodološki gledano, Galilej je povezao empirijska i formalna razmatranja, i matematiku učinio primjenljivom na probleme sa kojima se susretao. Kombinacija eksperimenta i proračuna davala je rezultate koji su mogli da potvrđuju ili obaraju teorije. Galilej je povukao razliku između primarnih i sekundarnih svojstava. Objektivnost mjerljivog i subjektivnost nemjerljivog, koje je Galilej moćno oživio, ostali su standardni i praktično neoborivi pojmovi. Još tokom svog školovanja, Galilej se nije slagao sa mnogim aspektima Aristotelove filozofije i njegovog shvatanja prostora. Aristotel, starogrčki filozof, smatrao je da se do formulacija svih zakonitosti koje opisuju prirodu može doći samo razmišljanjem, te da nikakve praktične provjere nijesu potrebne. Galilej je prvi čovek koji je, nakon više vjekova, ne samo posumnjao da Aristotel nije u pravu, već je mogao to i da dokaže. Tako je Galilej bio prvi čovjek Novog vijeka koji se koristio metodom eksperimenta. Po završetku eksperimenta javlja se potreba obrade rezultata mjerenja, a tako i ocjena veličine slučajnih grešaka. Galilej je zaključio da su slučajne greške prilikom instrumentalnih mjerenja neizbježne, a da se pritom češće javljaju manje, rjeđe veće greške i ukazuje na simetričnu raspodjelu grešaka. Time je začeo teoriju vjerovatnoće. Takođe, Galilej je u fiziku uveo i matematičko predstavljanje veličina u obliku formuli. Aristotel je tvrdio da tijela padaju na tlo brzinom proporcionalnom njihovoj masi. Galilej je dokazao da to nije tačno. Galilej je spuštao dva tijela istih dimenzija, a različite mase, niz strmu ravan. Rezultati su bili poražavajući po Aristotelovo učenje. Galilej je postavio i jednačine horizontalnog i kosog hica, kao i slobodnog pada. Prvi je, eksperimentalno, izračunao intezitet ubrzanja sile teže. Kada je čuo za primitivne durbine koji su sa sjevera stigli u Veneciju Galilej je došao na ideju kako da napravi mnogo moćnije instrumente. Uspio je da napravi durbin sa uvećanjem od 10 puta, pomoću ovog durbina bilo je moguće vidjeti brodove koji su bili udaljeni dva sata plovidbe. Pored toga Galilej se sjetio da taj durbin može da okrene prema nebu, i tako je nastao prvi teleskop. Pomoću ovog primitivnog teleskopa uspio je da otkrije Jupiterove satelite. Otkriće ovih satelita u njemu je probudilo ideju da se ne mora baš sve okretati oko Zemlje. Shvatio je da je Kopernik bio u pravu, a to je mogao i da dokaže. Zbog ove svoje ideje Galilej je došao u sukob sa crkvom i inkvizicijom. Bio je primoran da se javno odrekne svog učenja i tako je sebe spasao sudbine Đordana Bruna i spaljivanja na lomači. Sačuvao je život ali nije sačuvao slobodu, ostatak svog života proveo je u zatvoru. Poslednjih 11 godina života je proveo je u kućnom pritvoru. U to doba potpuno izolovan od spoljašnjeg svijeta napisao je i svoju poslednju knjigu, kada je imao 72 godine, koju je nazvao “Nova fizika”. Umro je kao zatvorenik u sopstvenoj kući. Postoji legenda da je na samrti rekao čuvenu rečenicu: “ Ipak se okreće!” iako se ranije odrekao svih svojih ideja o heliocentričnom sistemu. Ova tvrdnja nikada nije dokazana, ali ono što je neosporivo, jeste njegov doprinos nauci i društvu koji je udario jake temelje za dalja otkrića. Tačno 350 godina kasnije, 1992.godine Vatikan se javno izvinio zbog načina na koji je postupano sa Galilejem.

 

  • Na današnji dan, 21. juna 1945. japanske snage na ostrvu Okinava, koje je služilo kao poslednja odbrana Japana u Drugom svjetskom ratu, predale su se američkim trupama.

OkinavaU proljeće 1945. godine rat u Evropi je skoro bio završen. Na Pacifiku je bila slična situacija uz jednu ogromnu razliku, Japanci su imali drugačiji način razmišljanja od Njemaca. Do tog trenutka Japan nikada nije izgubio rat, niti je neprijateljski vojnik kročio na tlo Japana. Poraz u njihovom načinu ratovanja, jednostavno, nije predviđen. Predaja je smatrana najvećom sramotom za jednog vojnika, pa su zbog toga pružali otpor do poslednjeg metka, a u krajnjoj nemoći bi izvršili samoubistvo. Umrijeti za Japan, umrijeti za cara, koga su smatrali božanstvom, bila je najveća čast za Japanca vaspitavanog od malih nogu u jednom strogo militantnom društvu. Jedna po jedna vraćane su teritorije koje je Japan zauzeo od početka rata. Napokon, došao je red i na teritoriju samog Japana. Ostrvo Okinava se smatralo dijelom Japana iako je dosta udaljeno od četiri ostrva koja čine ovu zemlju i nema puno sličnosti i veza sa maticom. Japanska komanda nije imala nikakvih iluzija da ga može odbraniti ali joj je bilo potrebno više vremena da što bolje pripremi odbranu glavnih četiri ostrva. Poslali su preko sto hiljada vojnika da do poslednjeg čovjeka brane Okinavu. Najveći bojni brod na svijetu, „Jamato“ je krenuo u samoubilačku misiju da se usidri uz obalu i sa svojih devet moćnih topova kalibra 46 cm pomaže pješadiju na kopnu. Ovu grdosiju od 72 000 tona potopili su američki avioni prije nego što je stigao do Okinave. A ionako je imao goriva samo za put u jednom pravcu, a ne za nazad … Uz sve ovo, Japanci su riješili i da žrtvuju najveći broj svojih pilota do tada, u napadima kamikaza. To je bila najveća pomorsko – kopneno – vazdušna bitka u istoriji. Zbog velikog inteziteta paljbe iz svih kalibara, nazvana je „Čelični tajfun“. Čak 1600 savezničkih brodova svih vrsta činilo je flotu koja je krenula u osvajanje ovog ostrva. Za tri mjeseca bitke Japanci su je napali sa oko 1900 kamikaza koji su potopili 34 broda i još preko 350 oštetili, među kojima i mnoge velike brodove. Poslije do tada neviđene artiljerijske pripreme sa mora i iz vazduha, američki vojnici su se iskrcali na sjeverni dio ostrva i za dvadeset dana ga relativno lako zauzeli. Pakao je nastao kada su počeli sa osvajanjem južnog dijela ostrva, gdje su mnoge pećine i tuneli pružali odličnu zaštitu japanskim vojnicima, riješenim da što skuplje prodaju svoju kožu. Svaki pedalj ovog brdovitog dijela ostrva postao je smrtonosna klopka za Amerikance. Uprkos apsolutnoj dominaciji u tehnici, napadač je trpio stravične gubitke. Na kraju, od posledica bombardovanja prašume Okinave su pretvorene u spaljene pustinje. Skoro sve kuće na ostrvu su srušene. Oko 150 000 civila je poginulo. Osim 110 000 poginulih japanskih vojnika, preko 7500 njih se predalo, što je ogroman broj kad se uzme u obzir doktrina apsolutne zabrane zarobljavanja. Fanatičnost kojom su već pobijeđeni Japanci branili Okinavu bila je znak što Amerikance čeka ako se iskrcaju na glavni dio neprijateljske teritorije. Tu spremnost na žrtvovanje Amerikanci nijesu mogli da shvate ali su bili svjesni koliko će ih koštati invazija na Japan. Zbog toga su se opredijelili za „jeftiniju varijantu“ – atomsku bombu. Poslije bitke, ostrvo pada pod američku upravu sve do 1972. godine kada Japan vraća suverenitet nad Okinavom. Međutim, i dalje više od trećine ostrva, i to njegovog najljepšeg dijela, čine američke baze. Do sada je bilo nebrojeno demonstracija i zahtjeva da Amerikanci napuste ostrvo. Njihovi vojnici ne odgovaraju japanskim vlastima već isključivo svojim, što rezultira njihovim bahatim ponašanjem i nerijetkim slučajevima silovanja. Netrpeljivost Okinavljana prema Amerikancima je ogromna i otvorena.