Sibinjanin Janko

Ljetopis, 22. jul 2020

Ime: Ljetopis 22.07.2019 (1852 Marmon, 1456 Sibinjanin Janko); Opis: Ljetopis, 22. jul Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 22. jula 1456. godine hrišćanska vojska pod komandom erdeljskog vojvode Janoša Hunjadija, u srpskim narodnim pjesmama poznatog kao Sibinjanin Janko, u odlučujućoj bici, u kojoj su se posebno istakli srpski odredi, potukla je Turke koji su opkolili Beograd.

Sibinjanin JankoOsvajači su sjutradan poslije bitke, odustali  od opsade grada koji su, zajedno sa Srbima branili njemački, ugarski i poljski krstaši. Značaj hrišćanske pobjede, u kojoj je učestvovao i srpski despot Đurađ Branković, sastoji se u privremenom zaustavljanju turskih osvajanja i daljeg prodora ka Zapadnoj Evropi. Najznačajniji beogradski branioci, Hunjadi i Kapistran, slali su pisma ugarskom kralju, papi, plemićima, Veneciji, milanskom vojvodi. Papa je vijest o pobjedi raznosio dalje, pa je ona stigla i do etiopskog vladara. Vijest o pobjedi širili su i Dubrovčani, naređeno je da se svuda prirede svečanosti u čast pobjede kod Beograda, a papa lično je smatrao ovaj događaj najsrećnijim događajem u svom životu. Pobjedu hrišćana obilježio je i gubitak najznačajnijih branilaca. Naime, u polurazorenom gradu došlo je do širenja raznih zaraznih bolesti, među kojima i kuge, od čega je u avgustu u Zemunu umro Hunjadi.  Kapistran je umro oktobra 1456. godine u Iloku, a prije kraja te godine umro je i srpski despot Đurađ Branković, još jedna važna ličnost u balkanskoj politici. Sultan Mehmed II Osvajač pokrenuo je veliku vojsku sa ciljem da osvoji Smederevo, prijestonicu srpskog despota Đurđa Brankovića, i Beograd, najznačajnije ugarsko uporište na južnoj granici. Tih dana se na nebu pojavila repata zvijezda, “koja dosezaše do zemlje”. Ondašnji, sujeverni svijet smatrao je da ova pojava, kasnije nazvana Halejeva kometa, donosi nesreću. Beogradu je u pomoć pritekao Janoš Hunjadi, uz koga su uglavnom bili njegovi stari saborci, prekaljeni borci i izvjestan broj najamnika, čije je prikupljanje pomogao i srpski despot Đurađ Branković, čije su snage neposredno prije napada na Beograd odoljele otomanskoj opsadi Smedereva. Tursku vojsku je predvodio lično sultan Mehmed II, a njena brojnost se kretala od 100.000 do 160.000 vojnika. Prema podacima savremenika broj brodova se kretao oko 200. U borbi su na hrišćanskoj strani učestvovali šajkaši, Srbi koji su dobro poznavali Dunav, što će se pokazati kao izuzetno važno u potonjim borbama. Poslije poraza na Dunavu, Turci su napali žestoko sa kopna. Vojsku su obilazili derviši i određivali nagrade za one koji se prvi popnu na zidine i one koji prvi uđu u grad. Uz velike gubitke približavali su se napadači zidinama. Uslijedio je hrišćanski protivnapad. Branioci su bacali baklje na turske vojnike koji su se peli na gradske zidine. Brzo je buknula vatra i turski prodor je obustavljen. Janičari su bili odsječeni u gradu, pa su pobijeni. Ipak, ubrzo je uslijedio žestok turski protivnapad. U borbi je učestvovao sultan, koji je pokušavao da spriječi povlačenje svoje vojske, ali je u ovom okršaju i ranjen, dok su mnogi istaknuti Turci izginuli, među njima i rumelijski beglerbeg Karadža i zapovjednik janičara Hasan. Poslije neuspjeha, sultan je odlučio da se povuče, spalio je turske lađe na Dunavu, a čitava turska vojska se povukla. O tačnom broju turskih gubitaka nema pouzdanih podataka. Broj poginulih pod Beogradom koji daju izvori kreće se od nekoliko hiljada do nekoliko desetina hiljada. Turska flota na Dunavu pretrpjela je katastrofu. Janjičari su teško stradali. Ovaj poraz je narušio ugled turskog sultana. On se svetio svojim saradnicima zbog poraza. Kada su mu petorica glasnika donijeli loše vijesti iz Ugarske on je naredio da se pobiju.

 

  • Na današnji dan, 22. jula 1852. godine u Veneciji je umro francuski vojskovođa Ogist Marmon. Kao vojvoda od Raguze proglasio je 1808. godine aneksiju Dubrovačke republike, a od 1809. do 1811. godine bio je generalni guverner ilirskih provincija.

MarmonOgist Marmon rođen je u Burgundiji. Njegovi preci doselili su se u XV vijeku iz Holandije. Vojnički poziv bio je tradicionalan u porodici. Otac mu je bio odličan oficir i za zasluge odlikovan ordenom Svetog Luja. U sedamnaestoj godini Marmon stupa u artiljerijsku školu gdje se upoznaje sa Napoleonom Bonapartom koji je bio stariji od njega pet godina. Drugovanje sa Napoleonom učvrstio je prilikom opsade Tulona 1793. godine. Napoleon Bonaparta određuje Marmona za svog ađutanta u pohodu na Italiju. Tada se on ističe kao najmlađi komandant bataljona i za zasluge od Direktorata dobija počasnu sablju s natpisom: „Pobjediti tirane“. Prilikom Napoleonovog pohoda na Egipat, Marmon se posebno ističe u zauzimanju Malte kad je sa samo 24 godine unaprijeđen u čin brigadnog generala. Izuzetnu sposobnost pokazao je u bitkama sa mamelucima kod piramida u Egiptu. Kao guverner Aleksandrije, uprkos gladi i epidemiji kuge, izdržao je blokadu od strane anglo-turske flote. Nakon povratka iz Egipta, Marmon čvrsto podržava Napoleona koji vrši državni udar i postaje Prvi konzul Francuske Republike. Tada general Marmon postaje državni ratni savjetnik. Pravi vojnički poduhvat general Marmon izvodi u borbama protiv Austrije u nepristupačnim predjelima masiva Alpa. Naredbom Napoleona, general Marmon postaje vrhovni komandant armije u Holandiji, a oktobra 1805. godine komandant korpusa od oko 20.000 ljudi te bitno doprinosi predaji Ulma i  pobjedi kod Austerlica. Poslije bitke kod Ulma Napoleon je bez borbe ušao u Beč. Suprotno sadržaju ugovora iz Bratislave (Požuna), austrijske trupe predaju Boku Kotorsku ruskom admiralu Senjavinu, koji se tu pojavio sa eskadrom i kopnenim snagama. Ta je afera uzdrmala političke i vojne krugove tadašnje Evrope. Evo kako general Marmon vidi Crnu Goru:

„Blizu Kotora nalazi se Crna Gora, planinska teško pristupačna zemlja čije je stanovništvo slovenskog porijekla, a ispovijeda pravoslavnu vjeru. Od najranijih vremena oslobodila se prevlasti turske Porte i skadarski je paša nikad nije uspio pokoriti. Otac sadašnjeg paše poginuo je u borbi s Crnogorcima. Rusija koja je već odavno bacila pogled na Istok i koje se politika ni na trenutak nije izmijenila, uspostavila je sa ovom zemljom veze prije mnogo godina i sa njome obično komunicira preko Srbije. Vladika, vjerski poglavica, priznaje vrhvnu vlast samovladara svih Rusa. Vladika vlada zemljom svojim uticajem, ali zakonito. On je samo dio političkog tijela, narodne skupštine, koja odlučuje o svim značajnim stvarima i imenuje namjesnika svake godine. Vladika predsjeda Skupštinom. Ona se često sastaje, a tvori je po jedan predstavnik svake obitelji. Evo parlamentarne vlade u jednoj još neuljuđenoj zemlji, uostalom povijest nas uči da su svi narodi ovako počeli…Možemo zamisliti koliko je uzbuđenja među njima (Crnogorcima) izazvalo ustupanje Boke Kotorske Rusima i dolazak ruskih kopnenih i pomorskih trupa. Stare veze još više ojačaše i ruski admiral (Senjavin) dobije pod svoju komandu čitavu vojsku. Prednost više bila je sličnost jezika. Crnogorci govore najčišćim slovenskim jezikom…Zbog izolacije u kojoj su živjeli još od vremena doseljenja (dvanaest ili trinaest stoljeća), i nepoznavanja naših potreba i naših vještina, nijesu morali modifikovati svoj jezik, tako da je jezik crnogorskih seljaka ostao nepromijenjen. To je isti jezik na kojem je napisana ruska Biblija. Ako ovome dodamo da s obzirom na udaljenost nije bilo nikakve opasnosti da Rusija podjarmi ovu zemlju, već da je može samo zaštititi, shvatićemo bliskost i pokornost koju su Crnogorci pokazali prema Rusima upravo zbog ovih činjenica. Osim toga, stanovnici Kotora, od kojih su dvije trećine pravoslavne vjere i koji se gotovo odreda bave pomorstvom, nijesu se nadali nikakvom odboru pod našom vlašću, pa spremno postadoše ruskim pomoćnicima.

Napoleon je zahtijevao od generala Marmona da se što prije i neizostavno sastane sa Svetim Petrom Cetinjskim. Sveti Petar Cetinjski bio je u vezi sa Karađorđem Petrovićem, kome je davao podršku za vrijeme Prvog srpskog ustanka.Odlikovan je ruskim ordenom Aleksandra Nevskog. Bilo je dogovoreno da se francuski i crnogorski predstavnici sastanu u tvrđavi Trojica kod Kotora  Kako je tvrđava bila opkoljena francuskim vojnicima, vladika i Crnogorci su se bojali zamke i prevare, pa su se vratili na Cetinje. Na Cetinju je u to vrijeme boravio Sankovski, ruski diplomata i predstavnik ruskog cara. Taj ruski diplomata imao je veliki uticaj na vladiku za vrijeme ruske okupacije Boke Kotorske i podsticao Crnogorce i Bokelje na otpor Napoleonu. Znajući uticaj Sankovskog na vladiku, general Marmon je zahtijevao od njega da posreduje i nagovori vladiku da se sretnu u Kotoru. Vladika je prihvatio posredovanje ruskog diplomate i došao pred Kotor. Crnogorci su se bojali prevare i nijesu htjeli ući u grad bez oružja. Dozvoljeno im je da uđu sa malim puškama i noževima.

Ovaj vladika, krasan čovjek, snažna uma, star oko pedest i pet godina, vladao je vrlo otmeno i dostojanstveno. Njegov pozitivni i zakonski autoritet malo je značio u njegovoj zemlji, ali je njegov uticaj bio ogroman.“

Prevodilac u razgovorima između generala Marmona i Svetog Petra Cetinjskog bio je konte Miroslav Zanović poslednji muški izdanak pustolovne paštrovsko-budvanske porodice.