Ugovor Srbije I Crne Gore

Ljetopis, 24. oktobar

Ime: Ljetopis 24.10.2019 (1908 Ugovor Crne Gore i Srbije, 1945 Povelja UN); Opis: Ljetopis, 24. oktobar Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 24.oktobra 1908. godine povodom aneksije Bosne i Hercegovine  od strane Austrougarske, sklopljen je ugovor između  Crne Gore i Srbije,  kojim je izražena  odlučnost obije države da svoje interese zajednički brane oružjem, ako bude potrebno, što će, kako je u ugovoru zapisano, zavisiti od procjene i sporazuma  nadležnih faktora  Crne Gore i Srbije.

Ugovor Srbije I Crne GoreKada je Austrougarska je objavila aneksiju Bosne i Hercegovine, u ovaj događaj su, posredno ili neposredno, bili uključeni Ruska imperija, Osmansko carstvo, Francuska, Velika Britanija, Italija, Kraljevina Srbija, Knjaževina Crna Gora i Njemačko carstvo. Aktom aneksije, izvedenim bez prethodnog sporazuma sa velikim silama, koje su joj na Berlinskom kongresu dale mandat za okupaciju Bosne i Hercegovine, Austrougarska je izvršila očiglednu povredu međunarodnih ugovora i izazvala žive proteste u Evropi.

Predstavnici pravoslavnih i muslimanskih narodnih organizacija dali su izjavu da je aneksija izvršena bez pitanja i protiv volje stanovništva i uputili su posebnu delegaciju u evropske prijestonice da tu izjavu stave do znanja velikim silama. U Srbiji i Crnoj Gori je aneksija izazvala veliko uzbuđenje jer se osjećalo da se Austrija time učvršćuje na Balkanu, da duboko pogađa nacionalnu budućnost Srba i da želi da ugasi sve nade u budućnost velike samostalne srpske države. Srbi su se riješili na krupne žrtve; protestovali su u svim prijestonicama, spaljivane su zastave Austrougarske. Stvorili su Narodnu odbranu s ciljem da smiri partijske strasti i prikupi dobrovoljce za eventualne borbe.

Pod pritiskom opšteg neraspoloženja u Evropi, u želji da sporu oduzme evropski karakter, Austrija je sa Osmanskim carstvom sklopila sporazum  platila joj odštetu i počela pripreme da silom uguši srpske proteste. Srpska vlada je bila prinuđena da da izjavu da aneksija ne pogađa njene interese i da će na svojoj teritoriji spriječiti djelovanje protiv Austrougarske. Aneksijom Bosne i Hercegovine srpsko pitanje dobilo je evropski karakter, jer je u cijelom svijetu ostavljen utisak da je Austrougarska izvela nezakonit akt i da mu je kao pravu argumentaciju dala samo silu.

Za Srbiju i Crnu Goru ovaj udar bio je od koristi: upozorio je na blisku opasnost, stavio krupna nacionalna pitanja iznad partijskih, izveo koncentraciju narodnih snaga i izazvao jačanje nacionalizma i nacionalne solidarnosti.

Ova kriza se smatra uvodom u Prvi svjetski rat.

 

  • Na današnji dan, 24. oktobra 1945. godine stupila je na snagu Povelja UN, koju je u junu 1945. godine u San Francisku potpisala 51 zemlja osnivač svjetske organizacije, među kojima i Jugoslavija.

Povelja UnKoncept mirne zajednice nacija prethodno je opisao Imanuel Kant u svom djelu Vječiti mir. Tu ideju je poslije Prvog svjetskog rata podržavao i američki predsjednik Vudro Vilson kao način za izbjegavanja krvoprolića kao što je Prvi svjetski rat. Na Pariskoj mirovnoj konferenciji je prihvaćen predlog za stvaranje Društva naroda. Društvo naroda ili Liga naroda je bila međunarodna organizacija osnovana poslije Prvog svjetskog rata. Ciljevi Društva naroda su bili razoružanje; spriječavanje rata preko kolektivne bezbjednosti, rješavanjem razmirica između zemalja putem pregovaračke diplomatije i poboljšanje globalnog blagostanja. Ujedinjene nacije su osnovane kao naslednica Društva naroda koje nije uspjelo da spriječi izbijanje Drugog svjetskog rata. Najveća prednost koje Ujedinjene nacije imaju nad Društvom naroda je sposobnost da održavaju i isporuče oružane snage svojih članica kao mirotvorce.

 

Povelja Ujedinjenih nacija

Mi, narodi Ujedinjenih nacija,

Riješeni da spasimo buduća pokoljenja užasa rata, koji je dvaput u toku našeg života nanio čovječanstvu neopisive patnje,

i da ponovo potvrdimo vjeru u osnovna prava čovjeka, u dostojanstvo i vrijednost ljudske ličnosti, u ravnopravnost ljudi i žena i nacija velikih i malih,

i da obezbijedimo uslove pod kojima će moći da se očuvaju pravda i poštovanje obaveza koje proističu iz ugovora i drugih izvora međunarodnog prava,

i radimo na socijalnom napretku i poboljšanju životnih uslova u većoj slobodi i u tom cilju da budemo trpeljivi i da zajedno živimo u miru jedni s drugima kao dobri susjedi,

i da ujedinimo svoje snage radi održanja međunarodnog mira i bezbjednosti,

i da obezbijedimo, prihvatanjem načela i ustanovljenjem metoda, da se oružana sila ne upotrijebljava izuzev u opštem interesu,

i da koristimo međunarodni mehanizam u svrhu unaprijeđenja ekonomskog i  socijalnog napretka svih naroda,

odlučili smo da udružimo svoje napore radi ostvarenja ovih ciljeva.

Saglasno tome, naše odnosne vlade, posredstvom svojih predstavnika okupljenih u gradu San Francisku, koji su podnijeli svoja punomoćja u ispravnom i propisnom obliku, usvajaju ovu Povelju Ujedinjenih nacija i osnivaju međunarodnu organizaciju koja će se zvati Ujedinjene nacije.