Bozidar Vukovic Podgoricanin

Ljetopis, 25. jun 2020

Ime: Ljetopis 25.06.2019 (1939 otkriven spomenik Bozidaru Vukovicu, 1940 mirovni sporazum Francuske i Njemacke); Opis: Ljetopis, 25. jun Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 25. juna 1939. godine u Podgorici je svečano otkriven spomenik štamparu, Božidaru Vukoviću Podgoričaninu.

Bozidar Vukovic PodgoricaninBožidar Vuković je bio srpski vojvoda, trgovac i štampar, koji je rođen oko 1460. godine u Đurićima kod Podgorice. U vrijeme širenja turske vlasti, preselio se u Mletačku republiku i od tada je počeo da koristi italijanski pseudonim Dionisio della Vecchia . Uspostavio je bliske odnose sa grčkom zajednicom u Veneciji i uspješno se bavio trgovačkim poslovima. Stekao je znatno bogatstvo i društveni ugled, što mu je omogućilo da se posveti književnom radu u oblasti štamparstva i izdavaštva. U svojoj venecijanskoj štampariji je objavio nekoliko srpskih ćiriličnih knjiga bogoslužbenog i pobožnog sadržaja, čime je učinio veliki doprinos razvoju starog srpskog štamparstva. Njegova izdanja su bila veoma cijenjena među savremenicima i služila su za ugled kasnijim srpskim štamparima. Pored književno-štamparske djelatnosti, Božidar Vuković se bavio i crkveno-upravnim poslovima u sklopu grčko-srpske pravoslavne zajednice. Umro je 1540. godine u Veneciji, a za sobom je ostavio sina Vićenca Vukovića, koji će kasnije nastojati da nastavi očevu štamparsku djelatnost u Veneciji. Tijelo mu je po sopstvenoj želji sahranjeno u manastiru Svete Bogorodice na ostrvu Starčevo u Skadarskom jezeru.

O društvenom ugledu Božidara Vukovića najbolje svjedoči činjenica da mu je plemstvo priznao car Karlo V Habzburški, dodijelivši mu i porodični grb. Božidar Vuković je neumorno održavao veze s porobljenim srpskim krajevima, naročito s manastirom Mileševom i manastirima na Skadarskom jezeru. Njegove knjige rasturene su ne samo po srpskim crkvama nego su imale jakog uticaja i drugdje na evropskom istoku, sve do Baltika. Prvenstveno je štampao knjige religioznog sadržaja, ukupno devet njih, među kojima se ističu Psaltir s posljedovanjem, Služabnik, Molitvenik, Oktoih petoglasnik, Praznični minej, Trebnik. Pored toga „dušepoleznog“ i religioznog karaktera, njegovo je preduzeće nesumnjivo imalo i očevidne rodoljubive motive. Njima je Vuković dao takođe nešto mjesta u propratnim tekstovima sa kojima je svoje knjige otpravljao u svijet. Vidjeći,  kaže on tako u pogovoru svoga Molitvenika, da Germani, Grci i ostali narodi (“i inije jeziki”) sastavljaju „na tipare“ (tj. štampaju) „božstv’nija pisanija“, zaželio je jako „i naša srbskaja, i blgarskaja takožde, na tipareh s’staviti“. Svoja izdanja Božidar Vuković nije pripremao sam; on je prije svega bio inicijator i tvorac izdavačke politike, a za konkretna štamparska i drvorezačka, dakle umjetnička ostvarenja, njegove knjige imaju da zahvale čitavom jednom nizu majstora koji su radili po njegovom „poveleniju. Jedan od njih je „okajanejši i mn’ši v inoceh jer’monah Pahomije ot Crnije Gori ot Reki“, koji je sa njim radio 1519. i 1520. godine. Poslije se oko Molitvenika i Mineja „trudio… jerođakon Mojsi ot serbskije zemlji otčstvom že ot mjesta naricaemago Budimlja”. Najposlije su mu Oktoih petoglasnik realizovali „sveštenici Teodosije i Genadije paraeklisari monastira svetago Savi srbskago iže jes v Mileševo otč’stvom že ot mjesta Prijepolja”. Svoje duboko rodoljublje Božidar Vuković bio je namislio da zasvjedoči i na jedan sasvim naročit način. On je u pogovoru svoga Molitvenika, kad mu se smrt sasvim približila, isticao naročito da želi da štampariju (“sije tipare”) iznese „v svoje ot’čstvo“, ne bi li se tamo našao neko da se, poslije njega, „potrudi radi božstv’nih crkvah da isplni koliko bude volja božja nedostatčstvo svetih knig“. Da je ta Vukovićeva namjera ostvarena, bila bi to druga štamparija na tlu Crne Gore, poslije one Đurđa Crnojevića. Koliko je Vuković ozbiljno nosio u sebi ovu misao, vidi se najbolje iz prve redakcije njegovog testamenta. U tom testamentu on je ostavljao „manastirima na jezeru Skadra… sve one knjige rukom pisane i sve kalupe za štampanje, i onu opremu koja se nađe za pomenutu štampu, olovne forme i intaljirane figure (drvoreze) i sve što bude.. .” Iz nekih svojih razloga, kasnije je tu misao napustio i štampariju je, po njegovoj smrti, zajedno s ostalim dobrima, naslijedio njegov sin Vicko Vuković, koji će i sam, na izvjestan način, ući u istoriju srpske knjige kao njen izdavač i štampar.

 

  • Na današnji dan, 25. juna 1940. godine u Drugom svjetskom ratu stupio je na snagu sporazum o primirju Francuske sa Njemačkom i Italijom.

Marsal PetenNjemačke trupe su, na osnovu sporazuma, okupirale zapadnu i sjevernu Francusku, pokrajine Alzas i Loren su pripojene Njemačkoj, a Italiji djelovi Francuske u Alpima. Na ostatku teritorije Francuske stvorena je marionetska pronacistička vlada maršala Anrija Filipa Petena sa sjedištem u Višiju. Anri Peten poznatiji kao Filip Peten ili maršal Peten, je bio francuski vojskovođa. Francuska skupština povjerila mu je da vodi kolaboracionističku vladu sa sjedištem u Višiju. Zbog svojih vojnih dostignuća u Prvom svjetskom ratu u Francuskoj je smatran herojem, no zbog svojih akcija u Drugom svjetskom ratu to herojstvo se pretvorilo u suđenje zbog izdaje i smrtnu kaznu, koja je preinačena u doživotni zatvor od strane predsjednika De Gola. U modernoj Francuskoj on je uglavnom smatran izdajicom, a riječ „petenizam“ se smatra francuskim oblikom riječi kvisling.

Anri Peten rođen je u mjestu Koši-a-la-Tur. Pohađao je vojnu akademiju i školovao se u Parizu. Kao komandant u Prvom svjetskom ratu, Peten je poznat po odbrani Verdena od Njemaca 1916. godine. Kasnije, kao komandant u službi, uveliko je doprinio povećanju morala u Francuskoj vojsci 1917. godine. Iduće godine postao je maršal. Tokom 20-ih godina Peten je služio u francuskom Maroku. Ministar rata bio je 1934. godine, a od 1939. do 1940. godine bio je ambasador u Španiji. Nakon njemačke invazije Francuske  Peten, tada 84 godine star, je pozvan kako bi bio savjetnik ministru rata. Dana 16. juna 1940. godine Peten je postao premijer Francuske, naslijedivši Pola Rejnoa, i odmah je Njemačkoj ponudio mir. Peten, uz njemački pristanak, organizuje sopstvenu vladu u Višiju, a iste godine preuzima vođstvo nove države nazvane višijevska Francuska. On je svoju diktaturu prenio na mali dio Francuske koji nije bio direktno pod njemačkom kontrolom. Peten i njegov zamenik Pjer Laval uspostavili su fašističku vladu koja je najpoznatija po svojoj kolaboraciji sa Adolfom Hitlerom. Višijevska vlada bila je pod potpunom njemačkom vlašću koja je postavljala sve zvaničnike, naređivala novinama i naređivala hapšenja. Vlada je takođe prihvatila i antisemitske zakone i deportovala je sve španske, francuske i istočnoevropske Jevreje u nemačke koncentracione logore. Nakon operacije Overlord i raspada Višijevske Francuske 1944. godine Peten je pobjegao u Njemačku i Švajcarsku. U aprilu 1945. godine Peten se vratio u Francusku kako bi mu se sudilo zbog veleizdaje. Na sudu su ga proglasili krivim i osudili na smrt strijeljanjem. Ta kazna je izmijenjena u doživotni zatvor od strane predsjednika De Gola i to zbog njegove starosti, bilo mu je 89 godina. Kaznu je služio na ostrvu Il d’Je, gdje je umro i gdje je sahranjen. U modernoj Francuskoj on je uglavnom smatran izdajnikom, a riječ petenizam se smatra francuskim oblikom riječi kvisling. Petena danas smatraju jednim od najvećih izdajnika svih vremena i smatraju ga ekvivalentom Vidkuna Kvislinga u Norveškoj.