Vikinzi

Ljetopis, 25. septembar 2020

Ime: Ljetopis 25.09.2019 (1066 Bitka kod Stanford bridge-a, 2011 u Saudisjkoj Arabiji zene dobile pravo glasa); Opis: Ljetopis, 25. septembar Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 25. septembra 1066. godine Harold Godvinson je porazio Haralda Hadradu u bici na Stamford bridžu, čime su okončani vikinški napadi na Britanska ostrva.

VikinziVikinzi su živjeli u Skandinaviji. Vikinzi je skandinavski termin za morske razbojnike (gusare). Drugi Evropljani ih nazivali Normani (Sjevernjaci), jer su im došli sa sjevera kontinenta. Na prostoru Skandinavije je živjelo više sličnih naroda, koji su se mogli sporazumijevati staronordijskim jezikom, sličnim današnjem islandskom. Većina Skandinavaca je živjela mirno u domovini, baveći se poljoprivredom. Bili su vješti moreplovci sa odličnom flotom. Gradili si brze i pokretne brodove, kakvih u Evropi nije bilo. Iseljavali su se na sve 4 strane svijeta zbog neplodne zemlje i nepogodne klime. Najprije su povremeno napadali britanske i franačke obale, vremenom sve češće, a kasnije su počeli da provode zime izvan postojbine. Na kraju su otimali zemlju da bi se nastanili sa čitavom porodicom i cjelokupnom imovinom. Kasnije su išli i  dalje, do Sredozemlja, uključujući i istočnu Evropu, do Bosfora. Norvežani i Danci su išli u zapadnu, a Šveđani u istočnu Evropu. Nekima su odlasci u vikinge, odnosno gusarski pohodi bili sezonsko zanimanje. Neki su se bavili i trgovinom, stigavši čak do Bagdada. Pohodi Vikinga bili su olakšani postojanjem prostranih država sa slabom vlašću, poput Franačkog carstva nakon smrti Karla Velikog (814. godine). U neobezbijeđene krajeve prodrli su Vikinzi svojim brzim brodovima privučeni franačkim i engleskim bogatstvom. Tako su se ranije iz Skandinavije iseljavali Goti, Angli i Sasi. Kombinacija  isplativih, slabo branjenih meta, brzih brodova i siromašne domovine podstakla je širenje Vikinga koje je potrajalo više od 250 godina. Najezde Vikinga su trajale od kraja VIII do sredine XI vijeka. To je vrijeme kada su ulivali strah Evroljanima. Strahu je doprinosilo to što su Vikinzi bili pagani koji su praktikovali ljudska žrtvovanja. Posao Vikinzima je olakšao prodor Arabljana u Sredozemlju, zbog kojeg su hrišćani tražili druge trgovačke puteve na sjeveru, u Sjevernom i Baltičkom moru. U situacijama unutrašnjih sukoba u Britaniji i Franačkoj Vikinzi nijesu naišli na moćnijeg protivnika koji bi ih zaustavio. Kada bi naišli na moćnijeg protivnika, kao što su bili Arapi u Španiji brzo su se povukli, izbjegavajući sukob sa njima. Vikinzi su učestvovali u osnivanju Rusije, osnovali svoje gradove u Normandiji i Britaniji, preotimali krunu u tuđim zemljama (Engleskoj) i kolonizovali otkrivena područja Grenlanda i Islanda. Otkrili su i sjevernu Ameriku, iako iz tog poduhvata nije proizašla nikakva posledica. Vikinzi su bili jaki u vremenima kada su evropski susjedi bili nejedinstveni, zavađeni i usled toga slabi. U međuvremenu su, posebno u Francuskoj i Njemačkoj, nastale države velike vojne moći, koje Skandivaci više nijesu mogli da terorišu godinama ili decenijama svojim brodovima- drakarima.

 

  • Na današnji dan, 25. septembra 2011. godine u Saudijskoj Arabiji žene su dobile pravo glasa.

Saudijska Arabija I IranSaudijsku Arabiju i Iran dijeli samo Persijski zaliv, ali su razlike u ideologijama, kulturama, politici, mnogo dublje. U svim sukobima u tom dijelu svijeta ove dvije zemlje uvijek su uključene na neki način – što direktno, što indirektno. Iran i Saudijska Arabija nikada nijesu direktno ratovale. Ali, jesu indirektno jedna protiv druge, podržavajući “treće strane”. Jedini zajednički neprijatelj im je Izrael. Ali, Iranu stvarno, a Saudijskoj Arabiji zvanično. Odnos Saudijske Arabije i Irana često se naziva i “Hladnim ratom”, poput onog koje su dugo vodile SAD i SSSR. U slučaju Saudijaca i Iranaca u cilju prevlasti u regionu. Tridesetih godina prošlog vijeka činilo se da je budućnost svijetla za ove dvije velike i uticajne zemlje. Imale su potpisan bilateralni sporazum koji je doprinio razvijanju dobrih odnosa, što je potrajalo nekoliko decenija. Saudijska Arabija je postala kraljevina 30-ih godina prošlog vijeka, a potom su otkrivene ogromne naftne rezerve. Kako je nafta izvor bogatstva, Saudijska Arabija postala je moćna i prebogata država, koja je stekla moćnog saveznika – SAD. Sa druge strane zaliva je Iran, koji takođe “leži” na nafti, ali za razliku od komšija, Iran je stalno bio u turbulentnim vremenima. Pedesetih godina, izveden je puč, po ideji iz SAD, kada je svrgnut popularni premijer Mosadagah. Na njegovo mjesto došao je kralj Raza Šaah, koji je gradio zemlju po principima zapadnih vrijednosti… Iako su obije zemlje većinski muslimanske, svaka od njih ima različitu dominantnu religijsku sektu. Saudijci su naklonjeni vahabizmu, ultrakonzervativnoj sekti vjere Sunita, dok su Iranci pretežno poklonici Šija vjere (šiiti). Tokom 1979. godine, u Iranu se dogodila revolucija tokom koje je kralj Šaah, koji je imao podršku SAD, svrgnut, a na njegovo mjesto došao je vjerski poglavar, Ajatolah Homeini. Politika Irana prema Saudijskoj Arabiji se iz korjena promenila. Iran je počeo da kritikuje Saudijce zbog podrške SAD. Od polovine prošlog vijeka traje “takmičenje” Irana i Saudijske Arabije oko kontrole nad tim dijelom svijeta, odnosno Bliskim istokom i pridobijanja saveznika. Konstatne tenzije i sukobi koji su prisutni na Bliskom istoku idu u prilog i interesima velikih sila, pogotovo najbogatijima koje imaju velike zalihe nafte, pa ih raduje činjenica da tokom svake krize cijene nafte skaču i one onda imaju još veću moć i kontrolu.