Pobuna Albanacai 1968

Ljetopis, 27. novembar 2018

Ime: Ljetopis 27.11.2018 (1895 otvoren kolski put od rijeke Crnojevica do Virpazara, 1968 masovni protest albanaca na KiM); Opis: Ljetopis, 27. novembar Tip: audio/mpeg
  • 27. novembra 1968. godine došlo je do masovnih demonstracija Albanaca na Kosovu i Metohiji na kojima je zahtijevano da ta pokrajina Srbije dobije status republike. Osnovu su sačinjavali studenti Prištinskog univerziteta, prije svega sa Filozofskog fakulteta. U zoru 28. novembra došlo je do intervencije jedinica jugoslovenske vojske i policije, pred kojim se okupljena masa rasturila. Nakon velikih demonstracija 1968. godine, Albanci na KiM su dobili veću autonomiju, uključujući i pravo na školovanje na sopstvenom jeziku.

Pobuna Albanacai 1968Albanci su tražili novi Ustav, odvajanje i ujedinjenje regiona u kojima žive Albanci, skandiralo se Enveru Hodži. Iako su imale masovan i separatistički karakter, Josip Broz ih je okarakterisao kao obične nemire, kritikujući one „koji još uvijek žive u starim sferama i koji nijesu zadovoljni da svi narodi i narodnosti u našoj zemlji uživaju ista prava“. Time je mislio na Srbe. Nakon ovog događaja (demonstracije su silom ugušene), nastavljena je oštra rasprava o promjeni karaktera države. Autonomne pokrajine u Republici Srbiji, dobile su veće nadležnosti. Promjene u karakteru države, izvršene amandmanima iz 1969. godine i 1971. godine, ojačale su položaj republika, ali i pokrajina. Amandmanima je obezbijeđena veća nezavisnost pokrajina, koje su dobile status ustavnog elementa u državi, iako nijesu imale karakter federalne jedinice.

Pokrajine su mogle da učestvuju u donošenju odluka u Republici, a Republika nije imala pravo da se miješa u poslove pokrajina. Novi Ustav je usvojen februara 1974. godine i odmah je nazvan „poveljom samoupravnog društva“. Ubrzo je usvojen i Ustav Srbije, kao i ustavi Vojvodine i Kosova i Metohije, i prilikom njihovog proglašenja nije bio pozvan niko iz političkog rukovodstva Srbije. Ovim ustavnim izmjenama omogućeno je dalje jačanje nezavisnosti republika i pokrajina, ali i slabljenje zajedništva, rasparčavanje privrede i nagrizanje Jugoslavije kao zajedničke države. Ipak, čelnici Saveza komunista Jugoslavije i dalje su govorili sa optimizmom o jedinstvu, stabilnosti i progresu. Pokrajine su dobile široka ovlašćenja u zakonodavnoj i izvršnoj vlasti, tako da su praktično imale jednak status članica, tj. država, federacije. Republika Srbija je ovim ustavom sama dobila elemente konfederalizma. Pokrajine su dobile pravo da odlučuju, sa pravima jednakim sa republikama, čak po principu konsenzusa (saglasnosti svih). Bez njihovog glasa nisu se mogle donositi odluke u državi.

Prvi znaci destabilizacije Jugoslavije pojavili su se na Kosovu i Metohiji. Izbijanje albanskog nacionalizma i separatizma u proljeće 1981. godine, označilo je buđenje usnulih nacionalizama, fatalnih po zajedništvo. Republike će započeti igru oko Kosova i Metohije. Nasuprot raširenoj propagandi, albanska politička elita je već vladala suvereno na Kosovu. Nastavljao se pritisak na Srbe, silovanja, uništavanje imovine, čak i ubistva motivisana nacionalnom mržnjom. To je samo ojačalo iseljavanje Srba, koje je u stvari trajalo još od 1945. godine i izazvalo pad broja srpskog stanovništva na svega 13,2 odsto.

 

  • 27. novembra 1895. godine otvoren je kolski put od Rijeke Crnojevića do Virpazara, koji je bio značajna uvozno-izvozna i trgovačka saobraćajnica.

Rijeka VirpazarNa Berlinskom kongresu Crna Gora biva priznata kao nezavisna država. Nastupa jedan od najdužih perioda mira u Crnoj Gori. Te godine Crna Gora nije imala niti kilometar kolskog puta.

Knjaz Nikola angažuje trogirskog arhitekta Josipa Sladea da projektuje puteve kroz Crnu Goru. Prvi projekat je bio put Cetinje – Krstac (granica Crne Gore i Austro-Ugarske) i dalje prema Kotoru. Jedna od legendi kaže da je Josip bio očaran ljepotom knjeginje Milene i njoj u čast iznad Kotora stilizovao je slovo M od niza serpentina. Izgradnja tog puta počela je 1879 godine. Uz taj put počela je izgradnja puta Cetinje – Rijeka Crnojevica. Kad su završeni ti putevi 1881 godine Crna Gora je imala 41,5 kilometara kolskih puteva.

Izgradnja puteva je nastaveljna pa je u Crnoj Gori do 1886 godine u saobraćaj pušteno dodatnih 36 kilometara puta. Ovoga puta povezano je Skadarsko jezero sa unutrašnošću. Ne, nije put išao ka Cetinju tu ulogu je imao put od Rijeke Crnojevića. Ova dionica puta je išla na potezu Plavnica – Podgorica – Danilovgrad. Od Rijeke Crnojevića do Plavnice se moglo vodenim putem.

Jedna od priča vezanih za knjaza Nikolu kaže ovako: po osvajanju Bara održana je ceremonija venčanja Crne Gore sa morem. Na kraju ceremonije knjaz Nikola je bacio zlatnu burmu u more “čime je vjenčao Crnu Goru sa morem za sva vremena”. Sada je trebalo povezati Bar sa ostatkom Crne Gore i saobraćajnim putem. Postajo je vodeni put od Rijeke Crnojevića do Plavnice, a jezerom se moglo i do Virpazara. U saobraćaj je pušten kolski put Virpazar – Bar. Završen je put od Rijeke Crnojevica do Podgorice kao i put od Danilovgrada do Nikšića. Time Nikšić postaje vezan kolskim putem sa Cetinjem i dalje prema Kotoru. Sada je Nikšić mogao da se razvija punim tempom.

Na ulasku u XX vijek radilo se na izgradnji puta Rijeka Crnojevica – Virpazar čime bi se kolskim putevima povezala sva mjesta u Crnoj Gori do kojih vode kolski putevi. No, već prije završetka tog puta, u Crnoj Gori je sve bilo spremno za novo tehnološko čudo. 1902. godine španski princ Burbonski protutnjao je automobilom od Kotora do Cetinja. To je prvi automobil koji je krstario crnogorskim drumovima. Već sledeće godine crnogorska država kupuje službeni automobil koji se koristio za prevoz putnika i pošte.