Pad Beograda

Ljetopis, 29. avgust 2020

Ime: Ljetopis 29.08.2019 (1189 Ban Kulin, 1521 Pad Beograda); Opis: Ljetopis, 29. avgust Tip: audio/mpeg

Na današnji dan, 29. avgusta 1521. godine Turci su pod komandom sultana Sulejmana Veličanstvenog osvojili Beograd i proglasili ga za sjedište Smederevskog sandžaka. Beograd je postao pogranična tvrđava iz koje je turska vojska napadala Ugarsku i Austriju.

Pad BeogradaOsvojivši Donji grad, osvajači su približili svoje topove tvrđavi u Gornjem gradu. Bacane su zapaljive naprave od smole i sumpora, a lagumdžije su neprestano kopale podzemne kanale kako bi minirale bedeme. Jedna po jedna kula se rušila. Zamak u Gornjem gradu obrušio se prije vremena, pa su stradali i vojnici koji su bili u njemu, a i oni koji su ga minirali. Vodile su se žestoke borbe prsa u prsa. Branioci su žestoko odgovarali, želeći da vjeruju da će pomoć stići ako uspiju da odole još neko vrijeme. Završen je most preko Save, koji je olakšao turskim trupama prelazak na drugu stranu. U taboru branilaca počinje da se razmišlja o predaji. Dok jedna grupa branilaca zagovara trenutnu predaju, druga grupa to odbija, radije prihvatajući mučeničku smrt. Grad potresaju eksplozije, požari su na sve strane, nema više hrane… Tih poslednjih dana avgusta 1521. godine već je svim braniocima jasno da pomoć neće stići. Borbe se nastavljaju i kreće sveopšti turski napad. U tim uslovima, jedan od zapovjednika odbrane Beograda poslao je poslanstvo sa ponudom da grad preda sultanu, uz samo jedan uslov: da se posada slobodno povuče. Sultanovim pristankom započinju vjekovi istorije Beograda kao značajnog turskog uporišta za prodore u srednju Evropu. Uz zvuke zurli i veselje, janičari su prvi ušli u Beogradsku tvrđavu. Beograd biva proglašen prijestonicom Smederevskog sandžaka, a Crkva Uspenja Bogorodice biva pretvorena u džamiju. Poslije zauzimanja Beograda, u skladu sa zaključenim sporazumom, ugarska posada je napustila tvrđavu u roku od jednog dana, a Srbi su ostali u Donjoj tvrđavi. Osim toga, omogućen je odlazak ugarskom stanovništvu Beograda koje je željelo da se vrati u svoju zemlju. Sasvim drugačije su, međutim, Osmanlije postupile sa zatečenim srpskim stanovištvom. Sultan je naredio da se “ratnici iz Beograda protjeraju u Carigrad pod stražom”. Beograd su tada napuštale čitave porodice. Tom prilikom, osim izgnanika iz beogradske tvrđave, prognano je i pokoreno stanovništvo iz tvrđava u Sremu: Kupinika, Bareša, Zemuna i Slankamena. Čak i pred strahotama progonstva, srpski narod nije zaboravio svoju vjeru i svoje svetinje. Tako su prognanici, noseći sa sobom ono što se moglo ponijeti, ponijeli i svoje svetinje, mošti Svete Petke, mošti carice Teofane i ikonu Bogorodice. Sultan je svoju “milost” iskazao dozvolom da stanovništvo iz naselja duž puta smije da izađe na drum i cjeliva ikone, ali pod uslovom da za to plati.

 

Na današnji dan, 29. avgusta 1189. godine bosanski ban Kulin izdao je povelju Dubrovčanima, kojim se Dubrovniku daje sloboda trgovanja u Bosni bez ikakvih ograničenja i nameta.

Ban KulinUgovor je jedan od najstarijih sačuvanih dokumenata u regionu. Povelja bana Kulina predstavlja prvi sačuvani diplomatski dokument pisan na narodnom srpskom jeziku iz Bosne. U njemu je prvi put pomenuto slovensko ime grada Dubrovnika

Prevod na savremeni srpski jezik glasi:

U ime Oca i Sina i Svetog duha. Ja, bosanski ban Kulin, obećavam Tebi kneže Krvošu

i svim građanima Dubrovčanima da ću vam biti pravi prijatelj od sada pa do veka. Držaću sa vama pravdu

i pravo poverenje dokle god budem živ. Svi Dubrovčani koji hodaju gde ja vladam mogu trgovati gde god hoće i

kretati se gde god žele, s pravim poverenjem i pravim srcem bez bilo kakve obaveze, osim ako mi ko podari poklon

po svojoj volji. I da im moji časnici ne čine nikakvo nasilje.

I sve dok su u mojoj državi davaću im pomoć kao sebi koliko se može bez ikakve zle primisli; tako mi Bog pomogao i ovo sveto evanđelje.

Ja, Radoje banov pisar, napisah ovu knjigu banove povelje.

Ban Kulin spada u red istorijskih ličnosti koje su svojim djelovanjem obilježile vrijeme u kome su živjeli, i čija je ostavština uzidana u temelj nacionalnog identiteta i kulturno-istorijskog nasleđa Srba. Kulin je bio primoran da održava svoju vlast i državu, banovinu Bosnu, nalazeći se između dvije sile, Vizantije i Ugarske, kao i Vatikana koji ga je optuživao da štiti jeretike. U početku vladavine priznavao je vrhovnu vlast Vizantije, a kasnije je bio primoran da se prikloni Ugarskoj, ali je ipak očuvao autonomiju  srednjovjekovne Bosne. Održavao je veze i sa drugim srpskim vladarima toga vremena, a svoju sestru udao je za humskog kneza Miroslava, brata velikog župana Stefana Nemanje. Papa Urban III pored ostalih biskupija koje pripadaju Rimu na Balkanu, navodi i „regnum Servilie, quod est Bosna“ , što bi u prilagođenom prevodu na savremeni srpski jezik značilo „onaj dio Srbije, koji se naziva Bosna“. Međutim, istorijska nauka je već odavno dokazala da je srednjovjekovna Bosna samo teritorijalno pripadala pod rimsku crkvu, a da je narod u njoj većinom bio izvan rimokatoličanstva, bilo da su bili pravoslavni ili da su pripadali „crkvi bosanskoj“. Pored njegove povelje, zubu vremena odoljela je i ploča koju je ban Kulin postavio na crkvu koju je podigao 1193. godine, a koja se nalazi u današnjem selu Muhašinovićima kod Visokog. Ploča se vjerovatno nalazila iznad glavnog ulaza u crkvu. Natpis na ploči ispisan je ćiriličnim slovima i srpskim jezikom. Ispod natpisa na ploči se nalazi isklesano šest krstova, oko kojih su načinjeni krugovi. Prevod Kulinovog natpisa na savremeni srpski jezik glasi:

„Ovu crkvu zidao je ban Kulin kada je plenio Kučevsko zagorje.

I pade na nju pronija u Podgorju Slijepčišća.

I postavi svoj obraz nad pragom.

Bog da podari banu + Kulinu i banici Vojslavi.“

Drugi dio ploče čini šest krstova upisanih u krugove. U tim krstovima ili pored njih nalazi se urezano i šest imena: Desivoja, Krila, Radonje, Vita (Vitomira), Radohnje i Miogosta.