Grcka

Ljetopis, 3. februar 2020

Ime: Ljetopis 03.02 2019 STARA GRCKA I BASKIJA; Opis: Ljetopis, 3. februar Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 3. februara 1830. godine oslobodilački rat Grka protiv Turaka okončan je na mirovnoj konferenciji u Londonu proglašenjem Grčke nezavisnom kraljevinom.

GrckaUspjesi ustanika i pritisak Rusije, Francuske i Velike Britanije nagnali su Otomansko carstvo, koje je osvojilo Grčku poslije pada Carigrada 1453. godine, da joj mirom u Jedrenu 1829. godine prizna nezavisnost, ali je sjever Grčke oslobođen tek odlukom Berlinskog kongresa, poslije turskog poraza u ratu s Rusijom 1877. i 1878. godine.

Grčka je kolijevka evropske civilizacije pa se nameće pitanje gdje i kada je sve počelo? Na današnjem Kritu oko 3000 godina prije nove ere razvila se napredna civilizacija. Ova civilizacija gradila je velike palate, imala razvijenu kulturu, pismo i trgovinu u rangu sa drevnim civilizacijama Bliskog Istoka i centralne Azije. I tako je treba posmatrati, ne kao nešto novo i napredno karakteristično za Evropu već kao najzapadniju tačku naprednih civilizacija istoka tog doba. Mitski kralj Minoj vezuje se za ovu civilizaciju pa se po njemu i zove Minojska civilizacija. I danas se na Kritu vidi bogatstvo ove civilizacije. Grad Knosos, Festos kao i ostaci drugih gradova na Kritu svjedoče o bogatstvu i naprednosti Minojske civilizacije. Kao i sve civilizacije i ova je doživjela svoj kraj a nju je naslijedila Mikenska koja je imala središte u gradu Mikeni na Peloponezu. Minojski gradovi i palate pali su pod uticaj ove ratničke kulture koja je preuzela sve što je bilo dobro od Minojaca. U tom periodu veza između Mikene i Krita bila je jaka pa tako postoji teorija da su gospodari Mikenskih palata bili, u stvari, kritski prinčevi. Kraj bronzanog doba doveo je do kraja i Mikensku civilizaciju i njeno političko ustrojstvo. Tada kreće takozvano „mračno doba“ Grčke. Iz tog perioda stanovništvo izlazi željno razvoja i osvajanja novih teritorija što je dovelo do kolonizacija egejskih i jonskih ostrva, crnomorske, italijanske kao i turske obale. Nastao je veliki broj nezavisnih gradova država, polisa. Vodeći i često sukobljeni polisi su Atina i Sparta. Svaka od njih, Atina kao demokratija i Sparta kao vojna država, u određenom trenutku imala je primat na drugom. Ono što ih je povezivalo je zajednički neprijatelj, moćno Persijsko carstvo. Grčki polisi su u više navrata odbili napade moćne persijske armije. Na kraju, Grčki polisi bili su osvojeni od krajnje neočekivanog rivala. Makedonska plemena na čelu sa Filipom su osvojila i ujedinila grčke polise u drugoj polovini IV vijeka prije nove ere. Posle Filipa na vlast dolazi jedan od najvećih svjetskih vojskovođa Aleksandar Makedonski. Aleksandar je vladao od 336. do 323. godine prije nove ere i za svog života osvojio je Bliski Istok, Egipat i Persiju. Išao je na kraj tada poznatog svijeta do Indije i proširio kulturu koju danas zovemo Helenizam. U sledećim vjekovima grčka istorija uklapa se sa istorijom svojih susjeda. Rim je pridodao Grčku kao svoju provinciju 146. godine prije nove ere. U podjeli rimskog carstva Grčka je pripala Vizantiji ali su njeni djelovi često bili pod vlašću Mletaka (Krf, Kefalonija, Krit…) i Arapa (Krit).

Godine 1460. Turci Osmanlije zauzimaju veći dio Grčke. Grčka crkva je tokom turske okupacije igrala važnu ulogu u očuvanju nacionalnog identiteta a 1821. godine je pokrenut rat za oslobađanje od turske vlasti. Rat je završen 1829. godine i Grčka je stekla nezavisnost. Tokom narednih 100 godina Grčka je vodila mnoštvo manjih ratova u kojima je pridobijala svoje nekadašnje teritorije. Poslednji rat tog tipa je rat sa Turskom od 1920. do 1922. godine. Posledica tog rata bila je velika razmjena stanovništva između Turske u Grčke. U potpunoj okupaciji od strane Njemačke i partizanskom načinu borbe protekao je Drugi svjetski rat. Po završetku Drugog svjetskog rata Grčka ulazi u period unutrašnje krize. Monarhija ili republika bilo je glavno pitanje u drugoj polovini XX vijeka. Ideja za republikom je preovladala. Godine 1973. proglašena je republika a 1981. godine Grčka je postala članica Evropske unije.

 

  • Na današnji dan, 3. februara 2000. godine francuska policija uhapsila jednog od najtraženijih terorista baskijske terorističke organizacije ETA Huana Karlosa Iglesijasa Čouzasa.

BaskijaBaski su narod koji živi na zapadnim Pirinejima i obali Biskajskog zaliva. Potomci su drevnog iberijskog plemena Vaskona. Baska ukupno ima oko 3 miliona, od čega oko 2.359.400 u Španiji (većinom u autonomnoj pokrajini Baskiji), a oko 230.200 u Francuskoj. Govore baskijskim jezikom, koji nije srodan drugim jezicima. Svaki četvrti Bask razume baskijski jezik. Baski su starosjedeoci Pirinejskog poluostrva.

Osnova baskijskog etničkog identiteta je baskijski jezik. To je jedini neindoevropski jezik u zapadnoj Evropi, a porijeklo jezika nije potpuno objašnjeno.

Pretpostavlja se da su Baski ostatak neindoevropskog naroda, koji je možda došao sa Kavkaza i koji se poslije izmiješao sa doseljenim Indoevropljanima. U novije vrijeme, lingvistika i etimologija pokušavaju da pronađu sličnosti između Baska i kavkaskih naroda. Na primjer, Iberija je drevni naziv i za Iberijsko poluostrvo, ali i za teritoriju današnje Gruzije. Vjeruje se da je Baskija bila klimatski povoljno utočište paleolitskog čovjeka za vrijeme poslednjeg ledenog doba.Najveći baskijski grad je Bilbao, a ostali veći gradovi su San Sebastijan i Vitorija. Baski sebe nazivaju Euskaldunak. Riječ je nastala od reči euskara i nastavka -dun, što znači onaj koji ima (ili onaj koji govori), tako da termin Euskaldunak znači onaj koji govori baskijski. Baski govore baskijskim jezikom koji nije srodan drugim jezicima, i svrstan je u jezičke izolate. Danas ima oko 2.3 miliona ljudi koji se služe baskijskim jezikom. Baskijski i etrurski jezik su jedini jezički izolati u Evropi. Prema nekim mišljenjima, baskijski jezik je srodan jezicima južnog Kavkaza (i to naročito gruzinskom), dok prema drugim mišljenjima, baskijski jezik vodi porijeklo od starog iberijskog jezika kojim se govorilo na području Pirinejskog poluostrva, a vjeruje se da je iberijski jezik sa područja sjeverne Afrike. Vjeruje se da je srodan gruzinskom jeziku jer u oba jezika ima nastavka -dze u nazivima mjesta. Takođe ima nekih riječi koje se isto izgovaraju, a imaju različito značenje.

ETA, akronim za Euskadi ta askatasuna („Baskijska domovina i sloboda”) bila je oružana ljevičarska baskijska nacionalistička i separatistička organizacija u Baskiji (u sjevernoj Španiji i jugozapadnoj Francuskoj). Osnovana je 1959. godine i kasnije se razvila iz organizacije koja je promovisala baskijsku kulturu u paravojnu organizaciju uključenu u nasilnu kampanju bombardovanja, ubistava i otmica u Južnoj Baskiji i široj teritoriji Španije. Cilj organizacije je bila nezavisna Baskija. ETA je glavna grupa u Baskijskom nacionalnom oslobodilačkom pokretu i najvažniji baskijski učesnik u Baskijskom sukobu. Između 1968. godine i 2010. godine, izvršila je ubistva preko 820 ljudi i ranila više hiljada. ETA je klasifikovana kao teroristička organizacija u Španiji, Francuskoj, Ujedinjenom Kraljevstvu, Sjedinjenim Državama, Kanadi i Evropskoj uniji. Više od 300 članova ETA-e je u zatvorima u Španiji, Francuskoj i drugim zemljama. ETA je 2011. godine najavila „definitivni prestanak njenih oružanih aktivnosti”. Novembra 2012. godine, saopšteno je da je organizacija spremna da pregovara o „definitivnom kraju” svojih operacija i da se potpuno raspusti, a aprila 2017. godine objavila je odustala od svog oružja i eksploziva i da će biti zvanično razoružana organizacija.