Oslobodjenje Peci

Ljetopis, 30. oktobar 2020

Ime: Ljetopis 30.10.2019 (1912 Oslobodjenje Peci, 1874 Jovan Erdeljanovic); Opis: Ljetopis, 30. oktobar Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 30. oktobra 1912. godine crnogorska vojska je oslobodila Peć.

Oslobodjenje PeciNakon tri dana očajnog otpora turska vojska je zatražila milost a vojsci Janka Vukotića ispred Pećke patrijaršije, priređena je svečanost i veličanstven doček. Odmah potom potpisan je ugovor o predaji grada, izabrana je nova uprava i vojska je krenula prema Visokim Dečanima. Turske snage u Metohiji su se krajem oktobra užurbano povlačile preko Prizrena i Debra ka Ohridu i Bitolju.

U Đakovici se nalazio samo jedan bataljon regularnih trupa od oko 500 vojnika s jednom brdskom baterijom. Srpska i crnogorska vlada svojim sporazumom o savezu nijesu bile riješile pitanje razgraničenja na oslobođenoj teritoriji. Trebalo je da svaka od njih drži ono što u toku operacija zauzme.

Komandant crnogorskog Istočnog odreda javio je kralju Nikoli da se mora zadržati u Peći još nekoliko dana, dok uspostavi red, razoruža muslimansko a naoruža srpsko stanovništvo, jer je smatrao da su „… Pećka nahija, Patrijaršija i Dečani glava Stare Srbije a to je u naše ruke”. Prvi kontakt sa srpskom vojskom Istočni odred je uspostavio na dan ulaska u Peć. Toga dana, naime, komandant odreda je dobio pismo poručnika Alekse Žujovića, koji je kao komandir jedne konjičke izvidnice Ibarske vojske, stigao do manastira Deviča u Drenici. Poručnik Žujović je izvještavao o već postignutim uspjesima i daljim namjerama srpske vojske i tražio slična obavještenja o crnogorskoj vojsci. Istoga dana je komandant Istočnog odreda telegramom javio komandantu Ibarske vojske u Mitrovici da je sa vojskom ušao u Peć. Tri dana kasnije, jedna srpska izvidnica od osam konjanika stigla je u Peć. Taj prvi susret srpskih i crnogorskih vojnika bio je veoma srdačan i dirljiv. “Grle se, pjevaju i provode sa našim vojnicima” – izvještavao je uveče komandant odreda kralja Nikolu.

Sjutradan su u Peć stigli pomoćnik načelnika štaba Ibarske vojske major Milutin Lazarević i poručnik Žujović sa 25 konjanika, a noću je došao i komandant Ibarske vojske general Mihailo Živković. General Živković i brigadir Vukotić sporazumjeli su se da sa svojim snagama zajednički izvrše pokret ka Đakovici, što su i učinili 5 novembra. U Peći su kao posada ostavljeni Jezero-šaranski bataljon (koji je po oslobođenju Pljevalja upućen u Peć) i jedan bataljon Kolašinske brigade. Međutim kada su komandanti Istočnog odreda i Ibarske vojske stigli u Dečane, oni su izvješteni da su Vasojevićka i Kolašinska brigada i Drinska divizija oslobodile Đakovicu. Vasojevićka brigada je odmah po izbijanju u Dečane dobila naređenje da šalje jače izviđačke djelove ka Đakovici. Komandant brigade je u dva maha obavijestio komandanta odreda da Bajram Curi prikuplja u Đakovici jače snage “za odbranu i eventualni napad”, pa je tražio da se požuri s pokretom glavnine ka Dečanima. U skladu s tim, upućena su tri bataljona Kolašinske brigade, kao ojačanje Vasojevićke brigade. Ali je komandant odreda i dalje smatrao da su to male snage za oslobođenje Đakovice, te je naredio da samo „… šalju izvidnice … do Đakovice na planinama do Junika”.

Vasojevićka brigada i djelovi Kolašinske brigade, međutim, nijesu nailazili ni na kakav otpor. Stoga je komandant Vasojevićke brigade odlučio da nastavi pokret ka Đakovici. Kada je njegova prethodnica čelom izbila u blizinu Đakovice, otvorena je jaka puščana vatra sa sjeverne ivice varoši. Na kosama istočno od Đakovice djelovi Drinske divizije takođe su bili stupili u borbu s neprijateljem. Oslobođenjem Đakovice i susretom sa srpskim trupama završeno je oslobođenje Metohije.

Time su prestale borbe na ovom pravcu i Istočni odred je završio svoju operativnu ulogu kao samostalni odred crnogorske vojske.

 

  • Na današnji dan, 30. oktobra 1874. godine rođen je etnolog i antropogeograf Jovan Erdeljanović.

Jovan ErdeljanovicBavio se etnologijom, istorijom i arheologijom. Studirao je u Beču, Berlinu, Lajpcigu i Pragu. Doktorirao je na Filozofskom fakultetu u Pragu. Bio je na beogradskom univerzitetu redovni profesor na katedri etnologije. U etnologiji je bio prisutan više od pola vijeka. Pored toga što je osnivač naučne etnologije u Srba, on je i prvi profesor koji je studentima Univerziteta u Beogradu držao ciklus predavanja iz fizičke antropologije, koju je definisao kao „nauku o tjelesnim osobinama ljudskog roda, tj. o morfološkim osobinama i o svim drugim pojavama koje su u neposrednoj vezi sa tjelesnim životom“.

Pokušavao je da prouči strukturu i odlike dinarskih plemena, kao i njihov nastanak i razvoj. Smatrao je da su postojale dvije glavne faze u formiranju dinarskih plemena, jedna od doseljavanja Slovena do stvaranja jake države pod Nemanjićima, a da je druga faza novog formiranja uslijedila za vrijeme i nakon turske invazije. Bio je jedan od pionira političke etnologije (antropologije) čak i u evropskim okvirima. Drugo veliko područje njegovih istraživanja bila je etnička istorija Srba i ostalih Južnih Slovena. U radovima o nastanku plemena baveći se problemima etnogeneze smatrao je da je dolazilo do simbioze i stapanja starog stanovništva i Srba orođivanjem i bračnim vezama.

Erdeljanović je dao svoj doprinos i kroz sakupljanje empirijskog materijala o crnogorskim brdskim plemenima. U djelu „Etničko srodstvo Bokelja i Crnogoraca“ analizom porijekla, govora, narodnih običaja, odijevanja i graditeljstva došao je do zaključka da Bokelji i Crnogorci čine istu etničku grupu srpskog naroda. Razlike su nastale usled toga što su Bokelji bili pod različitim uticajima (mletačkim i drugim).

Objavio je veliki broj radova na srpskom i stranim jezicima. Među njima su posebno značajna proučavanja prisustva Srba u današnjoj Vojvodini kao i plemenskog života u  Crnoj Gori. Djela: “Postanak plemena Piperi”, “Etničko srodstvo Bokelja i Crnogoraca”, “Etnička prošlost i formiranje crnogorskih plemena”, “Kuči”, “Bratonožići”, “Stara Crna Gora”, “Tragovi najstarijeg slovenskog sloja u Banatu”, “O porijeklu Bunjevaca”, “Makedonski Srbi”, “O počecima vjere i drugim etnološkim problemima”.

Važio je za jednog od najsigurnijih nastavljača antropogeografskih naučnih istraživanja Jovana Cvijića. Pokazao je i interes za etnička i religijska pitanja. Pokušavao je da dokaže porijeklo nekih razdvojenih etničkih grupa upoređujući elemente kulture: vjerovanja, običaje itd.