Soladirnost

Ljetopis, 5. april 2020

Ime: Ljetopis 05.04.2019 (1955 Vinston Cercil podnio ostavku, 1989 Poljska legalizovala sindikat Solidarnost); Opis: Ljetopis, 5. april Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan 5. aprila 1989. godine Poljska vlada legalizovala je opozicioni radnički sindikat “Solidarnost”.

SoladirnostOsnovana 1980. godine kao nezavisni sindikat, “Solidarnost” je ubrzo prerasla u masovni društveno-politički pokret sa oko 10 miliona sledbenika. Na prvim demokratskim izborima u Poljskoj 1989. godine, kandidati sindikata Solidarnost dobili su većinu glasova. Taj događaj i izbor osnivača i vođe Solidarnosti, Leha Valense, za predsjednika Poljske 1990. godine, bili su kruna djelovanja sindikata, koji je zapravo bio politički i društveni pokret, snaga koja je imala odlučujuću ulogu u izlasku Istočne Evrope iz komunizma. Veliki radnički štrajk u brodogradilištu „Lenjin” u Gdanjsku, u avgustu 1980. godine, čiji je jedan od vođa bio 37-godišnji električar Leh Valensa, bio je uvod u osnivanje, u septembru iste godine, nezavisnog sindikata Solidarnost. Bio je to prvi sindikat u istočnom bloku koji nije nadzirala komunistička partija, a zauzimao se za društvene i političke promjene prema liberalizaciji i demokratizaciji države. Već dogodine vlast je pokušala da uguši Solidarnost proglasivši vanredno stanje, koje je potrajalo do 1983. godine. Solidarnost je zabranila, a vođe uhapsila. No, Poljska, izrazito katolička zemlja, sa više od trideset miliona stanovnika, osnažena time što je 1978. godine Poljak postao papa, bila je pretvrd orah i za vlast u Varšavi i u Moskvi. Svijet su obilazile fotografije desetina hiljada radnika koji u komunističkoj zemlji protestvuju klečeći i moleći se Bogu. S takvom snagom i opštenarodnim pokretom vlastodršci, sa generalom Jaruzelskim na čelu, nijesu se mogli obračunati. Na kraju su bili prisiljeni da pregovaraju sa Solidarnošću, a njena zabrana je ukinuta. Na prvim, neki kažu, „poluslobodnim” izborima 1989. godine, održanima zahvaljujući do tada već bitno promijenjenim okolnostima, ponajviše pojavi Gorbačova u SSSR-u i njegove „perestrojke” i „glasnosti”, član Solidarnosti postao je predsjednik koalicione vlade. Leh Valensa, vođa Solidarnosti i simbol cijelog pokreta, bio je 1981. zatvoren, a pušten je dogodine . Izišavši na slobodu, nastavio je ilegalno opoziciono da djeluje. Snažan vjetar u leđa njegovoj životnoj ideji bila je Nobelova nagrada za mir, koja mu je dodijeljena 1983. godine. Novi veliki štrajk u gdanjskom brodogradilištu vodio je 1988. godine i upravo nakon toga pregovaralo se sa vlastima i legalizovana je Solidarnost, a potom održani i demokratski izbori. Nakon što je postao predsjednik države, Valensa je to ostao do 1995. godine. Dok je bio predsjednik, Poljska je preduzela političku i ekonomsku liberalizaciju, ali su Valensu kritikovali zbog autoritarnog vladanja.

 

  • Na današnji dan, 5. aprila 1955. godine britanski premijer Vinston Čerčil podnio je ostavku, završivši dugu političku karijeru koja je, uz uspone i padove, trajala od početka XX vijeka. Na položaju premijera i lidera Konzervativne stranke naslijedio ga je šef diplomatije Entoni Idn.

CercilU vladu je ušao 1908. godine, kao ministar trgovine, što je bio prvi od nekoliko ministarskih položaja koje je zauzimao prije početka Prvog svjetskog rata i dok je on trajao. Kao ministar ratne mornarice od 1911. godine, izvršio je pritisak da se izgrade novi ratni brodovi kako bi parirao Njemcima. Godine 1915. snosio je odgovornost za neuspjeli pomorski napad na Dardanele i pogrešno iskrcavanje na Galipolju. Podnio je ostavku i otišao u Francusku da se bori u rovovima. Lojd Džordž ga je 1917. godine pozvao u vladinu službu kao ministar naoružanja. Na tom položaju je u oružanu silu uveo novi borbeni tenk. Od 1919. – 1920. godine je, kao ministar rata, savezničkim snagama u Rusiji pružio podršku protiv boljševika. Kao ministar kolonija od 1921 – 1922. godine, naredio je masovno bombardovanje pobunjenih Iračana i čak predložio upotrebu hemijskog oružja protiv njih. Vinston Čerčil je postao ministar finansija 1924. godine u konzervantivnoj vladi i narušio ionako loše odnose sa sindikatima trgovine doprinijevši slomu generalnog štrajka 1926. godine. Veći dio sledeće decenije Vinston Čerčil je proveo u političkoj džungli – jedan od rijetkih koji je dizao usamljeni glas kako bi upozorio na sve veću prijetnju pred nacističkom Njemačkom. Malo ljudi ga je slušalo. Ljudi su se isto tako od njega otuđili kada je podržao kralja za vrijeme krize izazvane abdikacijom i kad se suprotstavio indijskim nacionalistima. Međutim, njegov čas je kucnuo kada je izbio rat. Vraćen na mjesto vrhovnog zapovjednika Admiraliteta, gdje je uspio da izbjegne optužbe za neuspjeh u Norveškoj, u maju 1940. godine pozvan je da zamijeni diskreditovanog Nevila Čemberlena na mjestu premijera. “Osjetio sam se kao da hodam sa sudbinom”, rekao je, “I da je sav moj protekli život bio najobičnija priprema za ovaj čas i ovo iskušenje”. U stvari, on se kockao sa sudbinom. Dok je evropski kontinent bio u Hitlerovom stisku, Vinston Čerčil se upuštao u ogroman rizik i 1940. godine odabrao da se bori sam, ne sluteći da će već sledeće godine Japan napasti Perl Harbur. I da će Njemačka objaviti rat Sjedinjenim Američkim Državama, što su bili događaji koji su omogućili da Amerika još jednom pritekne u pomoć. Njegova nepokolebljiva riješenost da se suprotstavi, za vreme “blickriga”, munjevitom nemačkom napadu i bitke za Britaniju, naišla je na masovnu podršku. Obećao je samo “krv, muku, suze i znoj”, ali je govorima u parlamentu, emisijama na radiju i javnim prikazivanjem prkosa – probijajući se poslije bombardovanja kroz ruševine, odijeven u radnički kombinezon i pozdravljajući prstima ispravljenim u obliku slova “V”– pokrenuo i nadahnuo čitavu naciju. Kada je napokon Amerika stupila u rat, i predsjednik Ruzvelt postao centralna figura koja je uz Staljina iz Rusije omogućila da se nazre konačna pobjeda i poslijeratni svijet, Vinston Čerčil je počeo da gubi značaj. Bio je učesnik poslednjeg susreta na vrhu “velike trojke”. Vinston Čerčil je ostao izazovan, čak i dosadan protivnik opozicije, ali je u govoru o “gvozdenoj zavjesi” iskoristio položaj svjetskog državnika da izazove veliki efekat upozoravajući na sve veću sovjetsku prijetnju. Poslednji put je obavljao dužnost premijera 1951. godine, ali su ga bolest i moždani udar koji su uslijedili, primorali da 1955. godine podnese ostavku. Vinston Čerčil se penzionisao i preselio u svoju seosku kuću u Kentu. Poslednje godine je proveo pišući, slikajući i odmarajući se. Za života je smatran najvećim živim Englezom, što predstavlja ugled koji je malo ko dostigao od njegove smrti 1965. godine.