Prebilovci

Ljetopis, 6. avgust 2020

Ime: Ljetopis 06.08.2019 (1941 pokolj u Prebilovcima, 1657 umro Bogdan Hmeljnicki); Opis: Ljetopis, 6. avgust Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 6. avgusta 1941. godine ustaše su ubile oko 600 stanovnika sela Prebilovci, uglavnom žena, djece i staraca.

PrebilovciPokolj u Prebilovcima je jedan od najmonstroznijih zločina na prostoru bivše Jugoslavije. Ustaške jedinice početkom avgusta 1941. godine za nekoliko dana ubile su više od 800 srpskih civila, najviše djece mlađe od 14 godina. Samo u jednom danu 6. avgusta 1941. godine ustaški zlikovci su pohvatali 600 žena i djece iz Prebilovaca i pobacali ih žive u jamu Golubnik, kraj Šurmanaca, kraj Čapljine, na jugu Bosne i Hercegovine. Nakon Drugog svjetskog rata, komunističke vlasti Jugoslavije su skrivale ove zločine, a 1961. godine su jame gdje su bacani Srbi, zabetonirane.  Odmah po formiranju NDH, krenulo je sprovođenje genocida prema Srbima, Jevrejima i Romima. Takođe, zabranjen je rad Srpske Pravoslavne Crkve i oduzeta joj je sva imovina, a sveštenstvo SPC proganjano i ubijano, crkve spaljivane i rušene. Ćirilica je takođe zabranjena na teritoriji NDH.  Prebilovci se nalaze u južnoj Hercegovini na 20 km od Jadranskog mora, leže na kanjonu lijeve obale rijeke Bregave, u neposrednoj blizini njenog ušća u Neretvu ispod sela Klepci, nadomak važnih saobraćajnica, zbog čega se smatra da ima važan strateški položaj. Ime sela je nastalo u Srednjem vijeku, po staroj srpskoj porodici Ivana Pribilovića. Vojvoda Stefan Pribilović se 1378. godine spominje kao feudalac Humske zemlje. Teren je brdsko-kraški, sa blagom klimom i velikim brojem sunčanih dana. Veoma razvijeno stočarstvo, uticalo je na ukupan društveni život Prebilovaca. Najviše su se gajile ovce, krave i konji. Predjeli su bogati ljekovitim i medonosnim biljkama. Na Vidovdan, 28. juna 1941. godine ustaše prave pokolje u zapadnoj Hercegovini. Ustaše su tokom jula 1941. godine dovozile Srbe željezničkim vagonima iz Sarajeva do čapljinskog sela Šurmanci, gdje su ih bacali u jamu Golubnik, dubine 66 metara, iz koje niko nije preživio. Ustaše opkoljavaju srpsko selo Prebilovci kraj Čapljine na Ilindan 2. avgusta 1941. godine, sa jasnom namjerom da unište sve što je srpsko i pravoslavno na tom područiju. U tom momentu selo je imalo više od 1.000 pravoslavnih Srba u 120 domaćinstava. Ustaše su ubile 820 Srba iz Prebilovaca. Iz 51 porodice niko nije preživio, a preživjelo je ukupno njih 170. Potkraj avgusta 1941. godine ustaše u ovo imućno srpsko selo naseljavaju Hrvate i mjenjaju naziv sela u Novo Selo. Hajka na preostale Srbe ne prestaje. Italijanska vojska je ubrzo okupirala zapadnu Hercegovinu i to je donekle zaustavilo ustaške pokolje nad Srbima koji su bili svakodnevni. Početkom 1990-ih godina dolazi do raspada SFR Jugoslavije, a tako i do novog rata u Sloveniji, Hrvatskoj i kasnije u Bosni i Hercegovini. Početkom aprila 1992. godine počinje krvavi rat u Bosni i Hercegovini. U vojnoj akciji, u kojoj su učestvovale ratne jedinice bosanskih Hrvata i vojska Republike Hrvatske, juna 1992. godine napadnuta su srpska naselja na lijevoj obali Neretve, pa tako i Prebilovci, koji su  zapaljeni i porušeni do temelja. Na pravoslavni hram Sabora srpskih svetitelja je bačena velika količina eksploziva, pa su djelovi razbacani i 150 metara od crkve.

 

  • Na današnji dan, 6. avgusta 1657. godine umro je Bogdan Hmeljnicki, kozački ataman koji je ukrajinske kozake digao na ustanak protiv Poljaka, oslobodio ih i ujedinio sa Rusijom.

Bogdan HmeljnickiRođen je vjerovatno u selu Subotiv blizu Čihirina u Ukrajini. Bogdan se smatrao plemićem. Za vrijeme pobune isticao je kozačko porijeklo svoje majke. Obrazovao se u kijevskoj školi pravoslavnog bratstva, a nastavio je obrazovanje na poljskom i jezuitskom koledžu, moguće u Jaroslavlju, ali vjerovatnije u Lavovu. Kada je završio školovanje imao je široko znanje svjetske istorije, a naučio je poljski i latinski. Kasnije je pored tih jezika naučio turski, tatarski i francuski. Za razliku od većine jezuitskih studenata ostao je vjeran pravoslavnoj vjeri. Posjedovao je pregovarački dar, tako da su ga kozaci postavili u delegaciju, koja je otišla kod kralja Poljske Vladislava IV da traži određena prava. Poljaci su nanijeli mnogo nepravdi kozacima a Hmeljnicki je putovao od jedne do druge pukovnije i sretao se sa kozačkim vođama u cijeloj Ukrajini. Njegova aktivnost je postala sumnjiva poljskim vlastima, koje su već imale problema sa pobunama kozaka. U Poljsko-litvanskoj značajan dio pravoslavnog stanovništva je bio obespravljen. Pojava kontrareformacije dodatno je pogoršala odnose pravoslavne i katoličke crkve. Katolička crkva je stvorila uniju iz Bresta sa namjerom da odvoji pravoslavno stanovništvo Ukrajine od pravoslavne crkve. Zato je osmišljena unijatska grkokatolička crkva. Hmeljnicki je sa 300-500 boraca uz pomoć kozaka razoružao manju poljsku jedinicu januara 1648. godine i preuzeo Zaporošku Seč, u estuariju reke Dnjepar. Poljaci su pokušali da zauzmu to područje, ali odbijeni su, jer se pobuni priključilo još kozaka. Kozačka skupština je 1648. godine izabrala Bogdana Hmeljnickog za atamana. Kozaci su razaslali atamanova pisma po cijeloj Ukrajini. Pozivali su kozake i pravoslavno stanovništvo da se pridruži pobuni. Dali su se u nabavku i pravljenje oružja. Poslali su izaslanstvo krimskom kanu. Kozaci su zahtijevali:

obnovu starih kozačkih prava,

zaustavljanje grkokatoličke crkve,

pravo da se postavljaju pravoslavne vođe u pukovnijama,

da poljsko-litvanska vojska napusti Ukrajinu.

Prva velika bitka je bila bitka kod Žute vode, u kojoj su kozaci uz pomoć Tatara nanijeli Poljacima težak poraz. Kozaci su pobjeđivali zahvaljujući diplomatskoj i vojnoj vještini Hmeljnickoga. Poslije uspjeha sve veći broj kozaka je prelazio na njegovu stranu. Veliki diplomatski uspjeh je predstavljala i podrška krimskog kana. Veliki uspjeh je predstavljao ulazak u Kijev, gdje je slavljen kao spasilac i oslobodilac naroda od poljskog ropstva. Tokom pregovora sa poljskom stranom postalo je jasno da se Hmeljnicki predstavlja ne samo kao vođa zaporoških kozaka, nego i kao vođa Ukrajine. Nakon perioda početnih vojnih uspjeha započeo je sa izgradnjom države. Izgrađivala se vojska, državna administracija, državne finansije, ekonomija i kultura. Kozački pukovnici, oficiri i vojni komandanti stvorili su novu elitu kozačke države. Poslije serije pregovora Ukrajina je prihvatila cara Moskovske Rusije. Kozačka skupština je januara 1654. godine prihvatila sporazum iz Perejaslava. Aleksej I, car Rusije je time u sastavu Rusije imao Ukrajinu, tj bivšu Kijevsku Rusiju. U ruskoj istoriografiji se naglašava činjenica da je Hmeljnicki ušao u uniju sa ruskim carem sa željom da ponovo ujedini Ukrajinu i Rusiju. To se slaže sa činjenicom da je Moskva naslednik Kijevske Rusije. Hmeljnicki je ruski nacionalni heroj, jer je ujedinio Rusiju i Ukrajinu.