Medovski Zaliv

Ljetopis, 6. januar

Ime: Ljetopis 06.01.2019 (1916 Brodolom u Medovi, 1322 krunisan Stefan Decanski); Opis: Ljetopis, 6. januar Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 6. januara 1916. godine brod sa crnogorskim dobrovoljcima, koji su krenuli iz Amerike da pomognu otadžbini u ratu protiv Austrougarske naišao je pred Medovom na minu.

Medovski ZalivOd 500 dobrovoljaca brodolom su preživjela sto šezdeset četvorica. Njima u slavu podignut je na Cetinju spomenik »Lovćenska vila«, rad vajara Rista Stijovića. Okupljeni u Vankuveru položili su zakletvu pred polazak u otadžbinu: “Zaklinjem se sinovskom ljubavlju svoga roda, zaklinjem se slovenskom krvlju svoga oca i plemenitim mlijekom majke svoje, zaklinjem se patničkim pepelom naših predaka, svetim prahom rođene grude, zaklinjem se velikim Suncem slobode – da ću stajati junački neustrašivo, rame uz rame, bok uz bok hrabre crnogorske i srbijanske vojske u svetoj borbi za oslobođenje do posljednjeg daha, do zadnje kapi krvi. Tako mi pomogao veliki Bog Pravde, Istine i Slobode”. Tačan broj putnika i posade na brodu nije bio poznat. Računa se da je dobrovoljaca bilo oko pet stotina. Poslije 25 dana plovidbe dobrovoljci su stigli u Napulj, a dva dana kasnije u Brindizi, odakle su na istoimenom brodu, noću uoči Badnjeg dana, otputovali za Medovu.

Na brodu su bili i tovari hrane i sanitetskog materijala. Pratili su ih četiri italijanska torpiljera. Plovili su u mraku i u najvećoj tišini, da se ne odaju neprijatelju. Kad se brod našao u Medovskom zalivu na oko 500 metara od obale, na kojoj je tog maglovitog jutra bilo oko sto hiljada pripadnika “polomljene srbijanske i crnogorske vojske” brod je naišao, kako se pretpostavlja, na minu i poslije jake detonacije odmah počeo da tone. Mina je eksplodirala kad je već bio dat znak za pripremu iskrcavanja, pa je većina dobrovoljaca sišla u potpalublje da prihvati prtljag. Uzalud je brodska sirena pozivala u pomoć. Nikoga nije bilo u blizini. Pomoć je stigla suviše kasno i nije bila dovoljna. Po iskazima preživjelih prizor je bio strašan. Nesuđeni ratnici bili su prepušteni morskim talasima. Na vrhu katarke potonulog broda, koji je malim dijelom stajao iznad vode, kao roj pčela bila se uhvatila grupica brodolomnika. Oni koji su se domogli kopna, goli, bosi i promrzli, samo su se ogrtali praznim vrećama za brašno. Stiskali su se oko malo vatre od gomilice uglja i okretali da se suše i ugriju. Spasle su se svega sto šezdeset i četiri osobe. Mnogi su teško napuštali Medovu; ostajali su još dan-dva na mjestu nesreće, lutali obalom izgubljeni i slomljeni, ocekujući da im talasi izbace srodnike kako bi ih sahranili. Kralj Nikola je tada boravio svoje posljednje dane u Crnoj Gori. Kada se na Kruševcu opraštao sa narodom preživjeli brodolomci su mu došli u posjetu. Susret je bio potresan. Kralj je zaridao pokrivši lice rukama. Barjak je u tom dobrovoljačkom bataljonu nosio Rus. Kralj Nikola ga je odlikovao Obilića medaljom. Bili su to dani pred poraz Crne Gore u Prvom svjetskom ratu.

Nekoliko dana poslije brodoloma, kada je pored mjesta nesreće prošao kralj Nikola, napuštajući zauvijek Crnu Goru, na morskoj površini su se još mogli vidjeti komadi odjeće i prtljaga nesrećnih dobrovoljaca. Poslije više od dvije decenije 1939. godine, na trgu pred Vlaškom crkvom na Cetinju, podignut je poginulim dobrovoljcima pod Medovom spomenik “Lovćenska vila”, djelo vajara Rista Stijovića. U desnoj ruci, u osvetničkom zamahu, vitka i elegantna ženska figura drži visoko i pobjedonosno mač, a lijevom prinosi lovorov vijenac žrtvama. Tako je, poslije više od dvije decenije, djelo rodoljuba i medovskih mučenika dobilo vidno priznanje.

 

  • Na današnji dan, 6. januara 1322. godine Stefan Dečanski se krunisao za kralja.

Kruna Stefana DecanskogNijednog srpskog vladara nije pratila takva sudbina kao Stefana Dečanskog, najnesrećnijeg kralja Srbije u njenoj više od milenijuma dugoj istoriji. Srpska istorija ne poznaje vještije izvedenu igru dolaska na vlast, ali ni tragičniji odlazak sa nje. Stefan Dečanski imao je nesreću da vlada između dvije znamenite ličnosti: oca,kralja Milutina, i sina, cara Dušana. Iako je njegova vladavina bila kratka i omeđena dvojicom izuzetnih državnika, Stefan Dečanski je uspio da ostavi potomstvu Visoke Dečane i da bude kanonizovan za sveca. Manastir Visoki Dečani nalazi se u jednoj udolini pored rječice Dečanska Bistrica jugozapadno od Peći, ispod planinskog masiva Prokletije. Izgradnja crkve Hrista Pantokratora (Svedržitelja) počela je 1327. godine ktitorstvom srpskog kralja Stefana Dečanskog. Glavni majstor bio je fra Vita iz Kotora a radove je nadgledao arhiepiskop Danilo II koji se trudio o „sazdanju i utvrđenju“ crkve skupivši „veliko mnoštvo umjetničkih i vještih majstora“.

Sam Stefan Dečanski je sazidao ugaoni kamen na ovoj crkvi i izdao je ktitorsku povelju kojom je bogato obdario svoju zadužbinu. Poslije smrti kralja Stefana, njegovo djelo nastavio je njegov sin kralj Dušan i okončao gradnju Dečana 1335. godine. U vrijeme turskog robovanja ova carska lavra je opstala, ali u vrlo teškim okolnostima. Same proporcije ovog manastira (dug 36 metara, a visok 30 metara), za ono vrijeme potpuno neuobičajene doprinijele su da se ovaj manastir naziva Visoki Dečani. Plemenito jednostavan, skladnih proporcija, ovaj manastir predstavlja najveći srpski srednjovjekovni spomenik. Po legendi, sam Stefan Dečanski je izabrao mjesto na kojem manastir sada leži. Ovaj manastir se nalazi na spisku Uneskove svjetske baštine zajedno sa još tri manastira SPC pod imenom „Srednjovjekovni spomenici na Kosovu i Metohiji“. Srpski manastiri Visoki Dečani, Gračanica, Pećka patrijaršija i crkva Bogorodica Ljeviška su kulturna dobra na teritoriji Kosova i Metohije koja su upisana na Listu svjetske baštine UNESKO-a. Kruna Svetog kralja Stefana Dečanskog koja je izrađena početkom 14. vijeka za potrebe krunisanja ovog srpskog vladara, a zatim i za njegovog sina – kralja i potonjeg cara Dušana Silnog, čuva se više od dva vijeka u Crnoj Gori.

Ova kruna je poklon Karlovačke mitropolije Svetom Petru Cetinjskom. To se desilo u Sremskim Karlovcima 1784. godine kada je Sveti Petar Cetinjski hirotonisan od karlovačkog mitropolita Mojsija Putnika. Ova jedina preostala kruna iz dinastije Nemanjića nije slučajno završila na Cetinje, ako se uzme u obzir podatak da su Petrovići bili duhovni naslednici Nemanjića i da su čuvali ideju Svetosavlja i srpske države kroz mračno vrijeme turske okupacije. Kruna se od tada čuva u riznici Cetinjskog manastira, a poslednji put je upotrijebljena prilikom krunisanja knjaza Nikole za crnogorskog kralja 1910. godine. Tom prilikom, simbolično, se knjaz Nikola krunisao jedinom pouzdano sačuvanom krunom Nemanjića.