Oktobarska Revolucija

Ljetopis, 6. novembar 2020

Ime: Ljetopis 06.11.2019 (1917 Oktobarska revolucija, 1787 rodjen Vuk Karadzic); Opis: Ljetopis, 6. novembar Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 6. novembra 1917. godine počela je Oktobarska revolucija napadom na Zimski dvorac u Petrogradu.

Oktobarska RevolucijaOktobarska revolucija je bila druga faza Ruske revolucije 1917. godine (prva faza je bila Februarska revolucija). Oktobarsku revoluciju su predvodili Lenjin i boljševici. Ona je bila prva marksističko-komunistička revolucija u istoriji. Najvažnije revolucionarne aktivnosti u Petrogradu, tadašnjoj prijestonici Rusije, su bile pod komandom Petrogradskog sovjeta, na čijem je čelu bio Lav Trocki i Vojnog revolucionarnog komiteta. Revolucija se smatra kao reakcija na napore koji su bili stavljeni na carsku Rusiju kao rezultat Velikog rata.

Revolucija je zbacila Rusku privremenu vladu, što je dovelo do Ruskog građanskog rata, koji je pratio osnivanje Sovjetskog Saveza. U početku su događaji nazivani Oktobarska pobuna. Vremenom, Oktobarska revolucija je počela da se posmatra kao vrlo važan globalni događaj i prvi u nizu događaja koji će položiti temelje za Hladni rat, borbu između Sovjetskog Saveza i zapadnih kapitalističkih država, uključujući i SAD. Narastajuće nezadovoljstvo radnika i vojnika je izazvalo da učine nemire tokom nekoliko dana jula, koji će postati poznati kao Julski dani. Ove nemire je izazvala junska ofanziva protiv Njemačke. Julske dane je takođe izazvao bijes radnika zbog njihovog ekonomskog položaja. Grupa od 20.000 naoružanih mornara iz Crvenog Kronštata je umarširala u Petrograd i zahtijevala da sovjeti preuzmu vlast. Prijestonica je bila bez odbrane tokom dva dana.

Nakon gušenja nemira, vlada je okrivila boljševike za podstrekivanje pobune i mnoge boljševičke vođe su bili primorani da se kriju. Lenjin je poveo svoje snage u pobunu u Petrogradu, protiv neefikasne Privremene vlade Aleksandra Kerenskog. Tokom svog većeg dijela, nemiri u Petrogradu su bili bez prolivene krvi, sa Crvenom gardom, predvođenu boljševicima, koja je zauzimala vladine ustanove uz mali otpor prije konačnog juriša na Zimski dvorac u noći između 6. i 7. novembra. Dvorac je zauzet oko 2 sata poslije ponoći. Kasniji zvanični sovjetski dokumenti o revoluciji će pokazati ove događaje dramatičnijim nego što su zaista bili. Filmovi koji su snimljeni mnogo kasnije pokazuju veliki juriš na Zimski dvorac i žestoke borbe, ali su u stvarnosti pobunjenici nailazili na malo ili nimalo otpora i bili su u mogućnosti da praktično uđu u zgradu i da je osvoje. Pobuna je planirana tako da preda vlast Drugom sveruskom kongresu sovjeta predstavnika radnika i vojnika koji je počeo 7. novembra. Kada je objavljen pad Zimskog dvorca, Kongres je usvojio dekret o prelasku vlasti na Sovjet predstavnika radnika, vojnika i seljaka i tako ratifikovao revoluciju. Sledećeg dana, Sovjet je izabrao Sovjet narodnih komesara kao osnovu za novu sovjetsku vladu, pripremivši sazivanje ustavotvorne skupštine, i usvojili Dekret o miru i Dekret o zemlji. Dekret o zemlji je ratifikovao akcije seljaka širom Rusije koji su zauzeli privatno zemljište i podijelili ga među sobom. Boljševici su smatrali sebe predstavnicima saveza radnika i seljaka i ovjekovečili to shvatanje sa srpom i čekićem na zastavi i grbu Sovjetskog Saveza.

Pokušaji boljševika da preuzmu vlast u ostalim djelovima Ruskog carstva su bili vrlo uspješni i na teritorijama sa većinskim ruskim stanovništvom – iako su borbe u Moskvi trajale dvije nedelje – ali su bili manje uspješni u djelovima carstva u kojoj Rusi nijesu bili većina, koji su zahtijevali nezavisnost.  Uspjeh Oktobarske revolucije je transformisao Rusku revoluciju po karakteru od liberalne u socijalističku. Evropske sile su počele da priznavaju Sovjetski Savez početkom 1920-ih i počele da sklapaju ugovore sa njim.

 

  • Na današnji dan, 6. novembra 1787. godine rođen je Vuk Stefanović Karadžić srpski filolog, reformator srpskog jezika, sakupljač narodnih umotvorina i pisac prvog rječnika srpskog jezika.

Vuk KaradzicVuk Stefanović Karadžić je rođen u Tršiću blizu Loznice, u porodici u kojoj su djeca umirala, pa je po narodnom običaju, dobio ime Vuk kako mu vještice i duhovi ne bi naudili. Njegova porodica se doselila iz Crne Gore, iz Drobnjaka. Vuk je najznačajnija ličnost srpske književnosti prve polovine XIX vijeka. Rođen u vrijeme zlo i mučno, u dane kada se činjaše da je skoro ugašen život srpskog naroda, Vuk je stao na snagu u vrijeme junačko. Stekao je i nekoliko počasnih doktorata.

Učestvovao je u Prvom srpskom ustanku a nakon sloma ustanka preselio se u Beč. Tu je upoznao Jerneja Kopitara, cenzora slovenskih knjiga, na čiji je podsticaj krenuo u prikupljanje srpskih narodnih pjesama, reformu ćirilice i borbu za uvođenje narodnog jezika u srpsku književnost. Vukovim reformama u srpski jezik je uveden fonetski pravopis, a srpski jezik je potisnuo slavenosrpski jezik koji je u to vrijeme bio jezik obrazovanih ljudi. Uz Kopitarevu pomoć i savjete, Vuk je počeo sa sakupljanjem narodnih pjesama i sa radom na gramatici narodnog govora. U Beču je objavio zbirku narodnih pjesama koju je nazvao „Mala prostonarodna slaveno-serbska pjesnarica“.

Iste godine je Vuk objavio „Pismenicu serbskoga jezika po govoru prostoga naroda napisanu“, prvu gramatiku srpskog jezika na narodnom govoru. Iduće godine je izdao drugu zbirku narodnih pjesama pod imenom „Narodna serbska pjesnarica“. U ovoj zbirci su se našle pjesme koje su ispjevali Tešan Podrugović i Filip Višnjić. Kao godina Vukove pobjede uzima se 1847. jer su te godine objavljena na narodnom jeziku djela Đure Daničića „Rat za srpski jezik“, „Pesme“ Branka Radičevića, Njegošev „Gorski vijenac“ i Vukov prevod Novog zavjeta, ali Vukov jezik je priznat za zvanični književni jezik tek 1868. godine, četiri godine nakon njegove smrti. Izdavanjem „Gorskog vijenca“, dokazano je da se i najveća filozofska djela mogu pisati čistim srpskim narodnim jezikom. Njegova gramatika koju je nazvao „Pismenica serbskoga jezika po govoru prostoga naroda napisana“  je, bez obzira na nesvršenost i nepotpunost, djelo  značajno kao prva gramatika govora prostoga naroda. Osnovna vrijednost Pismenice je bilo njeno radikalno uprošćavanje azbuke i pravopisa. Vuk je u njoj primijenio princip: „piši kao što govoriš, a čitaj kao što je napisano“. Vuk je smatrao da svaki glas treba da ima samo jedno slovo, pa je iz dotadašnje azbuke izbacio sve nepotrebne znakove, koja su se pisala iako nijesu imala svojih glasova. Među zainteresovanim za srpski jezik našli su se Johan Volfgang Gete i braća Grim.

Kako je Vuk u to vrijeme boravio u Crnoj Gori, na Cetinju je 1836. godine štampao „Narodne srpske poslovice“ koje je posvetio vladici Petru II Petroviću Njegošu. Najistaknutije vođe Prvog srpskog ustanka Vuk je opisao u nekoliko istorijskih monografija. Konačno, Vuk je poznatom njemačkom istoričaru Leopoldu Rankeu dao materijal o Prvom srpskom ustanku, prema kojoj je Ranke kasnije napisao svoje djelo „Srpska revolucija“.

Vuk je umro u Beču 1864. godine a posmrtni ostaci preneseni su u Beograd 1897. godine i uz velike počasti sahranjeni u porti Saborne crkve, pored Dositeja Obradovića.