8 Maj Kotor Za Vrijeme Nemanjica

Ljetopis, 8. maj

Ime: Ljetopis 08.05.2019 (Kotor u vrijeme Nemanjica, rodjen Hari Truman ); Opis: Ljetopis, 8. maj Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 8.maja 1553. godine  datiran je izvještaj mletačkog predstavnika u Kotoru Đovanija Batiste Đustinina o broju žitelja Kotora, prema kojem je taj grad imao 4.000 stanovnika u to vrijeme, od kojih za vojsku sposobnih 800, pučana 600, a plemića 200.

8 Maj Kotor Za Vrijeme NemanjicaStara mediteranska kotorska luka, okružena gradskim zidinama, je vrlo dobro sačuvana i pod zaštitom je UNESKO-a, kao svjetska kulturna baština. Kotorski zaliv jedan je od najdubljih i najdužih zaliva na Jadranskom moru pa se često naziva najjužnijim fjordom Evrope. Litice Orjena i Lovćena natkriljuju grad.

Najvažniji primorski grad u državi Nemanjića bio je Kotor u današnjoj Boki. Ovo je vrijeme, prema onome što znamo iz istorije i iz raznih preostalih spomenika iz onog doba, bilo za cijelu današnju Boku, a posebno za grad Kotor, zlatno doba. To nam potvrđuje još i narodna tradicija, koja popunjavajući istorijske spomenike, zna u skoro svakom, pa i najmanjem seocu bokeljskom, da nešto kaže o nekom vladaru iz kuće Nemanjića i da mu pripišu gradnju stare seoske crkve, manastira, dvorca, bunara itd. Njihove zasluge za ovaj kraj još nam se čine veće, kada se sjetimo da ogromna većina naroda u današnjim bokeljskim selima su sačuvali i dalje održavaju tradiciju o Nemanjićima. Svoju je autonomiju Kotor sačuvao za vrijeme svih Nemanjića, i bila mu je mnogo veća nego kasnije pod Mlečanima. O ovome imamo najbolje dokaze u Statutu kotorskome iz onog vremena. Ovo je ujedno i znak da su Kotorani, koji su bili u službi pri srpskom dvoru, uživali veliki ugled i imali veliku vlast, tako da su mogli spriječiti svaku eventualnu samovolju vlastele prema Kotoranima.

Pri gradnji Manastira Dečani proslavio se umjetnik, Kotoranin fra Vita, mali brat protomajstor iz Kotora, grada kraljeva. I razni su zanati u ono doba dobro napredovali. Tako je u Kotoru bilo konopara, kožara, cipelara, šavaca, oružničara, voskara, ribara, lađara itd. koji su imali svoje bratovštine i esnafe. Izgleda da su Kotorani već onda imali dosta veliku trgovačku flotu, a lađe za ovu flotu gradile su se većinom u domaćim brodogradilištima. Po svoj prilici su i one ratne galije, koje je car Dušan bio kupio u Mlecima, kada je došao do uvjerenja da je i srpskoj državi potrebna flota, bile usidrene u današnjoj Boki i to u Tivatskom zatonu u blizini Prevlačkog manastira Sv. Arhangela Mihaila. Poznato je da je u ono doba i ovaj manastir imao svoje lađe, koje su naokolo krstarile i čuvale ga od neprijateljskih napada. Vrlo je vjerovatno, da je vojska na ovoj srpskoj ratnoj floti bila većinom iz današnje Boke.  Trgovina Kotorana u unutrašnjosti srpskih zemalja bila je veoma razgranata, te su se Kotorani svuda tamo takmičili sa Dubrovčanima i imali svoje naseobine. U Prizrenu se npr. spominje kuća voštana, koju su podigli Kotorani. Kotorani, koji su kupovali u Dubrovniku robu za izvoz u srpske zemlje, bivali su oslobađani od plaćanja carine. Posebno je bila važna, u to doba, trgovina morskom solju, te su ondašnji Bokelji u svojim solilima proizvodili veliku količinu soli, koju su prodavali u unutrašnjosti balkanskih zemalja. Najpoznatija solila u Boki bila su u ono doba blizu znamenitog manastira Sv. Arhangela, stolice pravoslavnog episkopa zetskog. Trgovina solju u Kotoru bila je podijeljena između grada i srpskog kralja. Kotorani su u ono doba trgovali ne samo sa srpskim zemljama, već i sa zemljama izvan srpske države, a na prvom mjestu sa Mlečanima, tako da su Mlečani imali u Kotoru svoga konzula. Trgovina između Mlečana i Kotorana bila je uređena raznim ugovorima, koje su potvrđivali srpski vladari. Kotorani su imali mnoge povelje izdate od vladara Nemanjića, u kojima ima najviše govora o proširenju gradske teritorije i o raznim povlasticama kotorskoj vlasteli. Osim toga Kotorani su na srpskom dvoru zauzimali vrlo ugledna i povjerljiva mjesta, a posebno su se isticali kao protovestijari ili, kako bi se danas kazalo, ministri finansija u srpskoj državi. Čuven je protovestijar cara Stefana Dušana, Nikola Buća iz Kotora i njegov sinovac Trifun Mihajlov Buća, vlastelin carske riznice za cara Uroša. Ove protovestijare srpski su vladari birali iz zakupnika carine, jer su većinom Kotorani, kao zakupnici, ubirali carinu u srpskoj državi i stoga se starali da državni prihodi budu što veći. Koliku su moć imali ovi protovestijari, najbolje nam svjedoči rečenica, koja se do danas sačuvala, a glasi: Car daje – al Buća ne daje. Kotorane su Nemanjići slali kao poslanike ka stranim vladarima i povjeravali im vrlo delikatne zadatke. Nikola Buća je bio najpouzdaniji carev savjetnik, kojeg je car, kao mudrog državnika, u svakom važnijem poslu pitao za savjet. On je pratio cara Dušana, kada je s caricom Jelenom i sinom kraljem Urošem, pohodio Dubrovnik i Kotor.

Sa Urošom Nemanjićem završio se sjajni period vladavine Nemanjića u današnjoj Boki Kotorskoj koja se u to doba u svakom pogledu uzdigla i razvila.

 

  • Na današnji dan, 8. maja 1884. godine rođen je američki državnik Hari Truman, jedan od vođa Demokratske partije, 33. predsjednik Sjedinjenih Američkih Država.

8 Maj Hari TrumanPredsjednik je postao poslije smrti Frenklina Ruzvelta. Uveo je doktrinu o vojnoj i ekonomskoj pomoći zemljama ugroženim ljevičarskim pokretima. Trumanova politika nakon Drugog svjetskog rata vodila je „hladnom ratu“ i monopolističkoj politici Sjedinjenih Američkih Država u svijetu. U domaćoj politici, Truman se suočio sa mnogim izazovima: burna tranzicija ratne u mirnodopsku ekonomiju obilježena velikim oskudicima i brojnim štrajkovima. Koristio je izričita predsjednička ovlašćenja kako bi izbacio hiljade simpatizera komunizma iz vlade i administracije. Trumanovo predsjedništvo bilo je prepuno događaja što se tiče spoljnih poslova: kapitulacija Trećeg rajha, atomsko bombardovanje Hirošime i Nagasakija, kapitulacija Japana, kraj Drugog svjetskog rata, osnivanje UN, Maršalov plan o obnovi Evrope, Trumanova doktrina o zaustavljanju širenja komunizma, početak Hladnog rata, stvaranje saveza NATO i Korejski rat.

Kreatori američke politike su uočili nestabilnost u regionu, strahujući da ako bi Grčka postala komunistička država, Turska ne bi odoljela još dugo. Slično, ako bi Turska potpala pod sovjetski uticaj, pozicija Grčke bi bila ugrožena. Ovo je bila prijetnja regionalnog domino efekta koja je vodila donošenje američkih odluka. Grčka i Turska su bili strateški saveznici Sjedinjenih Država, važni i iz geografskih razloga, jer bi pad Grčke omogućio Sovjetima da na posebno opasan način ugroze Tursku, i da na efektniji način presjeku savezničke linije snabdijevanja u slučaju rata. Trumanova doktrina je bila prvi u nizu poteza koje su Sjedinjene Države povukle u cilju „zadržavanja“ Sovjeta, nakon čega je usledila ekonomska obnova zapadne Evrope kroz Maršalov plan i vojno zadržavanje osnivanjem NATO saveza 1949. godine. U proklamaciji tokom govora pred Kongresom, u sred krize tokom Građanskog rata u Grčkoj, Truman je insistirao da ako Grčka i Turska ne prime pomoć koja im je neophodna, doći će do njihovog neizbježnog pada pod komunizam, uz posledice širom regiona. 1950. godine Truman je potpisao politički plan, čuvan kao najstroža tajna, koji predstavlja promjenu američke spoljne politike od pasivnog ka aktivnom zadržavanju.Trumanova doktrina je predstavljala osnovu američke hladnoratovske politike u Evropi i širom svijeta. Doktrina je opstala jer je predstavljala odgovor na širu kulturnu nesigurnost u vezi sa modernim životom u globalizovanom svijetu. Ona se ticala zabrinutosti Vašingtona zbog potencijalnog komunističkog domino efekta. Trumanova doktrina je imala podršku obije partije u Sjedinjenim Državama, i ona je dovela do mobilizacije američke ekonomske moći kako bi se modernizovali i stabilizovali nestabilni regioni bez direktne vojne intervencije. Trumanova doktrina je postala metafora za hitnu pomoć da se neka zemlja odbrani od komunističkog uticaja. Truman je u svojim nastupima pravio poređenje sa bolešću ne samo kako bi predstavio nadolazeću katastrofu u širenju komunizma, već i kako bi načinio „retoričku viziju“ zadržavanja prijetnje širenjem zaštitnog štita preko nekomunističkih zemalja širom svijeta. Ovo je predstavljalo sličnost sa politikom „stavljanja agresora u karantin“ koju je Frenklin Delano Ruzvelt predlagao 1937. godine, kako bi se zaustavilo širenje Njemačke i Japana. Truman je uspio da pridobije podršku za ovu politiku zadržavanja komunizma.