U četvrtak, 30. jula, na Trgu slobode u Nikšiću, upriličeno je predavanje akademika Radmila Marojevića „Ljubišini komentari Njegoša“.
Moderatorka večeri bila je književnica Milica Bakrač.
Radmilo Marojević, jedan od najuglednijih srpskih filologa, slavista, rusista i njegošologa, rođen je u Morakovu kod Nikšića. Tokom bogate akademske karijere predavao je na brojnim univerzitetima u zemlji i inostranstvu, a autor je više od dvadeset knjiga i stotina naučnih radova, među kojima posebno mjesto zauzimaju istraživanja života i djela Petra II Petrovića Njegoša.
Marojević je istakao da je ideja za nastanak knjige „O izdanjima i komentarima Gorskog vijenca“ sazrijevala godinama i da predstavlja rezultat njegovog dugogodišnjeg naučnog rada posvećenog Njegošu. Poseban akcenat stavio je na Ljubišino izdanje „Gorskog vijenca“, priređeno na latinici za srpske katolike u Dalmaciji, kao i na njegov doprinos približavanju Njegoševog jezika i misli tadašnjim čitaocima. Marojević je podsjetio da Ljubišini komentari predstavljaju ne samo objašnjenja riječi i izraza već i dragocjeno svjedočanstvo o načinu na koji se Njegoševo djelo čitalo i tumačilo u drugoj polovini 19. vijeka.
Marojević je naglasio veliki značaj Stefana Mitrova Ljubiše za pravilno čitanje i tumačenje djela Petra II Petrovića Njegoša. Istakao je da je Ljubiša prvi dosljedno čitao Njegoševe tekstove u izvornoj ćiriličnoj grafiji i da je njegovo komentarisano izdanje „Gorskog vijenca“ od posebnog značaja.
Marojević je naveo primjer Andrije Stojkovića, koji je promijenio izvorni naslov Njegoševog spjeva „Šćepan Mali“ u „Lažni car Šćepan Mali“, ističući da riječi „Lažni car“ nisu Njegoševe. Posebno je naglasio da su za razumijevanje Njegoša važna i Ljubišina druga djela, naročito „Pripovijesti crnogorske i primorske“, jer sadrže brojne paralele koje pomažu tumačenju Njegoševog jezika i vremena. Marojević je dodao da je Ljubiša bio Njegošev mlađi savremenik i praktično jedini komentator koji je živio u istoj epohi, zbog čega njegovi zapisi imaju izuzetnu vrijednost.
Marojević je kazao da je, nakon Stefana Mitrova Ljubiše, najznačajniji doprinos tumačenju „Gorskog vijenca“ dao Vido Latković, koji je 1952. godine priredio prvi obimni zbirni komentar djela. Latković je sistematizovao dotadašnja tumačenja, nastojeći da izdvoji najtačnija objašnjenja, a kada nije bio siguran, navodio je i različita ili suprotna mišljenja. Posebno je naglasio da je Latković preuzeo čak 19 Ljubišinih komentara, uz manje izmjene, dok je komentare Nićifora Dučića koristio znatno rjeđe. Time je pokazano da su Ljubišina objašnjenja, naročito o krvnoj osveti, običajima i društvenim odnosima, ostala nezaobilazna u proučavanju Njegoševog djela.
Marojević je najavio novo, kritičko izdanje „Gorskog vijenca“, koje će sadržati monografsku studiju „Njegošev deseterac“ i biti objavljeno u izdanju Službenog glasnika u Beogradu.
Marojević je preporučio da čitaoci prouče komentare Ljubiše, Rešetara i Vida Latkovića, naročito kada je riječ o tzv. „tamnim mjestima“ – stihovima koji su izazivali različita tumačenja. Naveo je da je u svom kritičkom izdanju „Gorskog vijenca“ (2005) sabrao i razmotrio ta sporna mjesta, nudeći i sopstvena rješenja za neka od njih. Pored ovih autora, preporučio je i komentare Nikole Banaševića, zbog vrijednih književno-poetičkih tumačenja, kao i Slobodana Tomovića, koji donosi bogoslovska i filozofska objašnjenja. Posebno je naglasio da je Rešetarov komentar nezaobilazan jer pruža dragocjen uvid u to kako je jedan Njegošev savremenik razumio stihove „Gorskog vijenca“, uprkos pojedinim istorijskim greškama koje sadrži.
Izvor i foto: Biblioteka ”Njegoš” Nikšić
