Sin Fejn

Ljetopis, 12. avgust 2020. godine

Ime: Ljetopis 12.08.2019 (1922 Sin Fejn, 1925 Ginisova knjiga rekorda); Opis: Ljetopis, 12. avgust Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 12. avgusta 1922. godine umro je irski političar Artur Grifit, jedan od osnivača nacionalnog republikanskog pokreta Šin-Fejn.

Sin FejnPredvodio je  delegaciju koja je sa Velikom Britanijom zaključila sporazum o nezavisnosti Irske, a 1922. godine izabran je za prvog predsjednika Irske Republike. Šin Fejn je politička stranka i nacionalni pokret irskog republikanizma u Republici Irskoj i Sjevernoj Irskoj. Zalaže se za ujedinjenje i jednu republikansku Irsku. Korjeni pokreta se nalaze u irskom kulturnom preporodu s kraja XIX vijeka i porastu nezadovoljstva pokretom za ustavnu samoupravu Irske u okviru Britanske imperije. Osnovao ga je Artur Grifit 1900. godine. On je bio poznat po tome što je 1899. godine osnovao nacionalni list Ujedinjeni Irci u kome je zagovarao nacionalno samoopredijeljenje. Pokret u početku nije bio eksplicitno politički, niti je zagovarao nasilje. Zagovarao je pasivni otpor prema svemu što se smatralo engleskim i ponovno uvođenje irskog jezika u svakodnevni govor Iraca. Godine 1905. Šin Fejn je organizovan kao politički pokret, ali je bio slab sve do početka Prvog svjetskog rata. Okrutno britansko gušenje ustanka 1916. godine podstaklo je njegovo jačanje. Više njegovih vođa, puštenih iz zatvora, se ponovo organizovalo pod rukovodstvom Emona De Valere. Na izborima 1918. godine Šin Fejn se kandidovao za sva poslanička mjesta koja su birana u Irskoj za Britanski parlament, i osvojio 73. Međutim, zbog protesta protiv britanske vlasti nad Irskom, izabrani predstavnici nijesu otišli u Vestminster. Umjesto toga su sazvali irsku skupštinu u Dablinu, zvanu Dajl Ejrean koja je proglasila nezavisnost Irske. Ubrzo nakon toga došlo je do Anglo-irskog rata, gdje su britanske vlasti pokušale da uguše pobunu za nezavisnost. Za to su koristili i paravojne formacije. Okrutni odnos britanskih vlasti omogućio je Šin Fejnu da pridobije još veću podršku. Rat je završen 1921. godine sporazumom po kome je Irska podijeljena na britanski Alster i Slobodnu Državu Irsku. Podjeli se protivilo militatno krilo Šin Fejna pa je došlo do građanskog rata između pristalica i protivnika Anglo-irskog sporazuma. Vremenom se većina Iraca priključila vladi, a sam Šin Fejn je počeo da slabi. Godine 1938. se nekoliko pokreta na tradiciji Šin Fejna spojilo s Irskom republikanskom armijom (IRA), te tako postalo političko krilo pokreta koji se zalagao za ujedinjenje Irske silom. Krajem 1994. godine su se IRA i sjevernoirske milicije dogovorile o prekidu vatre i početku procesa koji je za cilj imao mirno rješenje sukoba u Sjevernoj Irskoj. Međutim, proces je privremeno prekinut prekidom primirja od strane IRA-e. Zbog toga je Šin Fejn privremeno bio isključen iz pregovora. Godine 1998. je postignut sporazum o političkom preuređenju Sjeverne Irske kojim bi se omogućilo protestantima i katolicima da zajedno vladaju preko demokratski izabrane skupštine. Članovi Šin Fejna su bili izabrani i učestvovali su u radu skupštine, ali su umjerene protestantske vođe prisilile IRA da se razoruža kao uslov da Šin Fejn dugoročno učestvuje u vladi. Na izborima 2007. godine Šin Fejn je postala najjača stranka koja se zalaže za ujedinjenje. Šin Fejn je bio vodeći protivnik da Sjeverna Irske napusti Evropsku uniju zajedno sa ostatkom Ujedinjenog Kraljevstva.

 

  • Na današnji dan, 12. avgusta 1925. godine rođeni su britanski blizanci Noris i Ros Mekverter koji su osnovali Ginisovu knjigu rekorda.

Ginisova Knjiga RekordaGinisova knjiga rekorda je godišnji pregled svjetskih rekorda, kako ljudskih dostignuća tako i prirodnih fenomena. Prvi put ju je objavilo 1955. godine pivarsko preduzeće „Ginis“. Danas se objavljuje u više od stotinu zemalja širom svijeta na više od 23 jezika. Hju Biver je 1951, godine lovio uz rijeku Slejni, na jugoistoku Irske. Nakon toga, bio je uključen u raspravu koja ptica je brža — zlatni žalar ili jarebica od svih evropskih ptica koje se love. Iste večeri shvata da uz pomoć dostupnih referentnih knjiga nije moguće dokazati da li zlatni žalar jeste ili nije najbrža od svih evropskih ptica koje se love. Shvatio je da se i o mnogim drugim sličnim pitanjima svake večeri raspravlja u 81 400 krčmi širom Velike Britanije i Irske, a da nema nijedne knjige koja bi sporove u vezi sa rekordima razriješila. To ga je dovelo do zaključka da bi se ovakva knjiga mogla pokazati izuzetno popularnom. Njegova ideja postaje realnost 1951. godine kada je uposlio blizance Norisa i Rosa Mekvertera, da vide može li tome pomoći njihova Londonska agencija za utvrđivanje činjenica. Otvorena je kancelarija koja je započela rad na prvom izdanju, od 198 strana, čiji su prvi primjerak štampari povezali 1955. godine. Prije Božića iste te godine Ginisova knjiga rekorda našla se na prvom mjestu liste bestselera, da bi na njemu sve dosad ostala. Ginisova knjiga rekorda danas je najviše usredsređena na ljudska takmičenja.

Vesna Vulović, bivša stjuardesa JAT-a zauzela je četvrto mjesto najvećih rekorda u istoriji kao osoba koja je preživjela pad sa visine 10 160 metara bez padobrana. Pad se desio 1972. godine iznad Srpske Kamenice u Čehoslovačkoj (današnja Češka). Emigrantski ustaški terorista je postavio bombu u avion JAT-a, koja je raznijela DC-9. Vesna Vulović je preživjela pošto je bila vezana za svoje sjedište u zadnjem dijelu aviona koji je, poslije eksplozije, ostao spojen za toalete i pao na snijegom pokrivenu planinu.