Dzordz Orvel

Ljetopis, 21. januar 2019. godine

Ime: Ljetopis 21.01.2019 (1950 umro Dzordz Orvel i 1792 pogubljen francuski kralj Luj 16ti); Opis: Ljetopis, 21. januar Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 21. januara 1950. godine umro je britanski pisac-satiričar Džordž Orvel, autor pripovijedaka, eseja i romana, među kojima su najpoznatiji „1984” i „Životinjska farma”.

Dzordz OrvelKnjiževnik-prorok sebe je smatrao anarhistom i socijalistom, bio istinski protivnik i borac protiv svih oblika tiranije, a iza sebe je ostavio dva kapitalna djela po kojima se danas zovu dva najpoznatija rijaliti TV programa – Veliki Brat i (Životinjska) Farma

Kada su se čitale njegove knjige, smatrali se da je to futuristička fantastika i da je nemoguće da se njegove ideje zaista i obistine, bar u ovolikoj mjeri. Na žalost, ne samo da su se njegove vizije obistinile, nego je civilizacija poslednjih decenija čak i prevazišla njegovu bujnu maštu. Ovog novinara i pisca uvijek su privlačile spečifične teme, bavio se socijalnim nepravdama i društvom uopšte, a u amanet čovječanstvu ostavio je dva kapitalna, proročka dela: “1984” i “Životinjsku farmu”. U mnogo čemu je Orvel bio prvi. Predvidio je u kakvog će se monstruma izroditi demokratija pomiješana sa liberal kapitalizmom, i kuda će nas dovesti moderna tehnologija. Prvi je skovao  kovanice poput “hladnog rata” i “Velikog brata”, do u detalje opisao sistem namijenjen kontroli našeg mišljenja i ponašanja. Orvel pogriješio u samo jednoj stvari – predvidio je da će nam presija biti nametnuta od strane države, dok se ispostavilo da mi svi hrlimo da je prihvatimo, kroz silne ekrane koje koristimo, kamere koje nas prate i mogu uvijek da ustanove gdje se nalazimo, sa kim se nalazimo, šta govorimo i šta radimo…Pored pomenute činjenice da nas “Veliki brat posmatra” preko društvenih mreža, što je potvrdio i slučaj Edvarda Snoudena, u romanu “1984” objavljenom  davne 1949. godine, svi su posmatrani preko modernih uređaja. Svaki izraz lica je pomno praćen ne bi li se otkrilo da li neko eventualno planira da učini nešto loše. U istoj knjizi najveći strah koji pisac iskazuje jeste onaj o nestanku individualizma i slobodne riječi, što simbolizuje kroz jednu partiju koja kontroliše sve. Po istom principu danas velike korporacije prate kretanje kupaca kako bi analizirali navike i smislili način da ih ubijede da kupuju još više. Na internetu nam se “niotkuda” pojavljuju oglasi o stvarima koje smo prije toga pretraživali. Kamera ili mikrofon na računaru mogu da uključe bez našeg znanja, dakle – Veliki brat nas posmatra.

U romanu “1984” pisac veli: “Rat je mir. Sloboda je ropstvo. Neznanje je moć”. Nešto slično izjavio je svojevremeno bivši predsjednik Amerike Džordž Buš Mlađi govoreći o borbi protiv terorizma:

„Samo bih volio da znate da, kada govorimo o ratu, mi zapravo mislimo o miru“.

U istoj knjizi Ministarstvo istine je zaduženo za vijesti, cenzuru i, naravno, laži. Što je slika i prilika današnjih medija, u kojima dominira svjesno izvrtanje informacija, a preplavljeni smo rijaliti TV sadržajima koji nam odvlače pažnju od istinskih problema, a među kojima su najpoznatiji oni kojima je kumovao upravo Orvel – “Veliki  brat” i “Farma”.

“Onaj ko kontroliše prošlost, kontroliše budućnost. Onaj ko kontroliše sadašnjost, kontroliše prošlost”, napisao je Džordž Orvel, a mi se svakodnevno srećemo sa prekrajanjem istorije, pa se čak i na zvaničnim internet stranicama različitih institucja moguvideti različiti podaci, tumačenja događaja, kako iz bliske nam, tako i dalje istorije, sa zaključcima koji su čak i dijametralno suprotni. Dok udžbenici istorije često nude pogrešne, površne, jednostrano napisane informacije u skladu sa aktuelnom politikom.

“Sve životinje su jednake, ali neke životinje su više jednake nego druge” citat je iz njegove “Životinjske farme”, što gledamo skoro svakodnevno.

– Sloboda je reći ljudima ono što ne žele da čuju, govorio je veliki pisac.

I još je zapisao: U vremenu svetske prevare, reći istinu je revolucionarno delo.

 

  • Na današnji dan, 21. januara 1793. godine na giljotini je pogubljen francuski kralj Luj XVI. Revolucionarni Konvent svrgnuo ga je s prijestola a potom je osuđen na smrt zbog veleizdaje.

Luj XviNa prijesto je stupio. kao 20-godišnjak. Prva odluka novog kralja bila je vraćanje prava parlamentu kojega je njegov prethodnik pred sam kraj vladavine zabranio zbog straha od mogućih pobuna. Ta odluka donijela je novom kralju trenutnu popularnost koju će kasnije skupo platiti. Doba njegovog krunisanja je s druge strane doba velikih naslijeđenih dugova prethodnika i sveopšte evropske mržnje protiv Engleske koja je lako mijenjala savezništva. Izbijanje američke pobune protiv omražene velesile postaje razlog povodljivom kralju da uđe u nepotrebni skupi rat iz kojega za njega ništa dobro neće izaći. Drugim Pariskim mirovnim sporazumom iz 1783. godine Američke kolonije dobijaju nezavisnost, a Francuska ništa osim dugova. Katastrofalno finansijsko stanje krajem osamdesetih godina osamnaestog vijeka uvjerilo je kralja u nužnost monetarne reforme za šta mu je bilo potrebno zasijedanje nacionalne skupštine, prvo nakon 1614. godine.

Prvi dan zasijedanja skupštine bio je 5. maja 1789. godine da bi već sledećeg dana došlo do blokade i svađe među zastupnicima različitih slojeva društva. Shvativši svoju grešku Luj XVI se odlučuje najprije na pokušaje raspuštanja zasijedanja, a nakon neuspjeha skupštinu izbacuje na ulicu da bi, uplašen, tu svoju odluku opozvao 7 dana kasnije. Ta prvobitna skupština postaje najprije ustavna , a poslije osvajanja Bastilje, 14. jula 1789. godine ona predstavlja stvarnu vlast u državi, iako je ona formalno još u rukama kralja. Njegova odluka u junu 1791. godine da pobjegne iz zemlje čiji je kralj, uspijeva srušiti narodnu sliku o njemu kao o dobrom ali nesposobnom kralju. Nakon toga on postaje izdajnik čiji život stalno visi o koncu. Početak rata s Austrijom u aprilu 1792. godine definitivno uništava sliku kralja zbog njegove omražene austrijske supruge Marije Antoanete. Kraj životne priče Luja XVI počinje parlamentarnim proglašenjem republike 1792. godine. Kada su tokom novembra te godine na vidjelo izašli pokušaji svrgnutog kralja za svoj povratak na vlast uz pomoć stranih sila njegova sudbina je postala zapečaćena. Na glasanju parlamenta januara 1793. godine Luj XVI je bio proglašen krivim za izdaju i osuđen na giljotinu dva dana kasnije. Njegova sudbina zadesiće i njegovu ženu Mariju Antoanetu koja je pogubljena u oktobru iste godine.