Jankovic Stojan

Ljetopis, 23. septembar

Ime: Ljetopis 23.09.2019 (1687 Stojan Jankovic, 1719 Lihtenstajn); Opis: Ljetopis, 23. septembar Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 23. septembra 1687. godine u borbi s Turcima, tokom napada na Duvno, poginuo je uskočki vojvoda Stojan Janković, vojni starješina Ravnih Kotara u mletačkoj službi.

Jankovic StojanZa podvige u borbama protiv Turaka mletačke vlasti ga odlikovale titulom kavalijera i dale mu imanje u Kotarima. Opjevan je u narodnoj pjesmi “Ropstvo Janković Stojana”. Stojan Mitrović Janković, u srpskoj narodnoj pjesmi češće izgovaran kao Janković Stojan, bio je jedan od vođa uskoka u Ravnim Kotarima u XVII vijeku, poglavar i upravnik morlaka, serdar Kotara, kavaljer sv. Marka, konjički kapetan, zapovjednik tvrđave Ostrovice. Stojan Janković je sin Janka Mitrovića, harambaše, glavnog poglavara morlačke narodne vojske u Kandijskom ratu, čiji otac Mitar je iz Žegara kod Obrovca. U onovremenim dokumentima iz XVII vijeka, u kojima su patronimična imena tada, bila uobičajena, Stojan Janković, kao dostojan naslednik imena i slave svoga velikoga oca, imenuje se različito: U jednom od dokumenata, iz 1650. godine imenuje se kao: figlio di harambassa Gianco Mitrovich, nominato Stoian. U drugima kao: harambassa Stoian Giancovich, carambassa Mitrovich, Stoian Mitrovich figlio di Gianco… sardar de Morlacchi, Stoiam Mitrovich zardar de Murlachi… Kasnije, po dobijanju mletačke viteške titule, on se imenuje kao: cavalier Stogiam Mitrovich, kavalier Gianco Stogiam. Njemački izvori ga, pamte pod imenom: Ritter Janco. Stojan Janković proslavio se kao vođa dalmatinskih Srba u borbi protiv Osmanskog carstva. Borio se u više ratova protiv Turaka, među kojima su najpoznatiji kandijski (1645—1669. godine) i morejski rat (1683—1699. godine). U februaru 1666. godine je zarobljen kod Obrovca na rijeci Cetini, gdje je u borbi poginulo mnogo Turaka, između ostalih i alajbegovi Atlagić, Čengić i Baraković. Nakon zarobljavanja Janković je odveden u Carigrad, ali je uspio da se oslobodi nakon 14 meseci. Istakao se u borbama tzv. „Svetog saveza“ protiv Turaka. Poznato je da je u borbama više puta pobijedio turske snage, kada je ubijeno i više turskih vojnih zapovjednika, među kojima je neke i lično posjekao. Među njima su Ali-beg Durakbegović, Redžep-aga Filipović, aga Velagić, aga Pajalitović i Ibrahim-aga Kovačević. Za vojne zasluge i pokazanu hrabrost 1670. godine Mletačka republika odlikovala je Stojana Jankovića zlatnom kolajnom sv. Marka, vrijednom 100 dukata i dolamom, imenovan je za kavaljera (viteza) sv. Marka i dobio je posjede u novoosvojenim oblastima u Islamu Grčkom sa “400 gonjala zemlje“. Istakao se i u borbama u Hercegovini, a 1686. godine je oslobodio grad Sinj, Liku i Krbavu. Godinu dana kasnije je poginuo tokom napada na Duvno. Opjevan je u srpskoj narodnoj epskoj pjesmi „Janko od Kotara i Mujin Alil“, „Ženidba Stojana Jankovića“, „Ropstvo Janković Stojana“, kao i u drugim narodnim pjesmama.

 

  • Na današnji dan, 23. septembra 1719. godine Lihtenštajn je postao nezavisna kneževina u okviru Svetog rimskog carstva.

LihtenstajnLihtenštajn ili zvanično Kneževina Lihtenštajn je država u zapadnoj Evropi. Graniči se sa Švajcarskom na zapadu, i Austrijom na istoku. Reljef Lihtenštajna je planinski, zbog čega je jedna od glavnih privrednih grana zimski turizam. Glavni grad Lihtenštajna je Vaduc, najveći grad je Šan a najveća opština je Trizenberg. Sadašnja teritorija Lihtenštajna činila je u prošlosti mali dio rimske regije Recija. Tokom vjekova ova zemlja je ostala jako daleko od evropskih strateških interesa. Prije dolaska na vlast aktuelne dinastije, bila je feudalni posjed u vlasništvu jednog ogranka porodice Habzburgovaca. Dinastija Lihtenštajn je svoje ime dobila po dvorcu Lihtenštajn, zdanju smještenom znatno dalje u Austriji. Vjekovima su članovi dinastije Lihtenštajn uzimali u posjed velika područja, naročito u Moravskoj, Donjoj Austriji i Štajerskoj, ne uspijevajući ipak da izbjegnu starateljstvo krupnije vlastele, prije svih Habzburgovaca, kojima su često nudili svoje savjetničke usluge. S obzirom na to da nijedna njihova teritorija nije bila pod direktnom nadležnošću cara, dinastija Lihtenštajn nije mogla da učestvuje u radu Rajhstaga. Porodica je, želeći da uveća svoju moć dobijanjem stolice u Rajhstagu, počela da čini sve kako bi prigrabila posjede kojima je jedini sizeren car lično. Poslije dugih pregovora, to im je najzad pošlo za rukom kupovinom dvije minijaturne grofovije Šelenberg i Vaduc od Habzburgovaca, 1699. i 1712. godine. Ovr dvije parcele su ispunjavale tražene kriterijume, tako da ih je car Karlo VI ujedinio i uzdigao na rang kneževine, nadjenuvši im ime Lihtenštajn, u čast svog novog kneza Antona Florijana od Lihtenštajna. Upravo tada Lihtenštajn postaje suverena država u sastavu Svetog rimskog carstva. Imajući u vidu da je ova transakcija bila čisto politička, prinčevi Lihtenštajna su se našli na svojoj novoj zemlji tek poslije nekoliko decenija. Godine 1806. Sveto rimsko carstvo palo je pod vlast Francuske. Ovaj događaj značajno je uticao na Lihtenštajn: okoštale političke i administrativne strukture urušile su se ubrzo po carevoj abdikaciji; na njegovo mjesto došao je Napoleon. Time je Lihtenštajn oslobođen pritisaka i svakog spoljnog uticaja i po prvi put u svojoj istoriji postaje uistinu nezavisan. Počev od tada, svoju sudbinu je vezao za Austriju. Tokom Drugog svjetskog rata Lihtenštajn je sačuvao neutralnost, porodično bogatstvo koje se našlo u zoni borbenih dejstava premješteno je u unutrašnjost teritorije i u London, da bi se sačuvalo. Po završetku rata Čehoslovačka i Poljska pripojile su nekoliko njemačkih zemalja, što je imalo za posledicu oduzimanje cjelokupnih posjeda od članova dinastije Lihtenštajn, onih koji su tradicionalno bili u njihovom vlasništvu. Tu se, prije svega, misli na Bohemiju, Moravsku i Šlesku. Kneževi dinastije živjeli su u Beču počev od 1938. godine. Tenzija je pojačana za vrijeme Hladnog rata, kada su tadašnje vlasti Čehoslovačke zabranile ulazak građanima Lihtenštajna na pomenute teritorije. Ekonomska kriza koja je potom uslijedila prisilila je malu državu da se više približi Švajcarskoj i da sa njom zaključi monetarnu i carinsku uniju. Ovi napori urodili su plodom i zemlja se otada ubrzano razvija. Tokom narednih nekoliko decenija kneževina će ući u eru prosperiteta i ekonomske modernizacije, posebno zahvaljujući stvaranju povoljnih poreskih olakšica koje privlače mnogobrojne firme. Vladar Lihtenštajna danas se ubraja među najbogatije šefove država na svijetu, sa imetkom koji se procjenjuje na tri milijarde evra. Stanovništvo, isto tako, uživa u jednom od najviših životnih standarda na planeti.