Portugalija

Ljetopis, 25. april 2019

  • Na današnji dan, 25. aprila 1974. godine u Portugaliji, u Revoluciji karanfila, oboren je autokratski režim Marsela Kaetana. Na isti dan, godinu kasnije, na prvim slobodnim izborima poslije pola vijeka, pobijedila je Socijalistička partija Marija Soareša.

PortugalijaPortugalija, je država na zapadu i jugozapadu Iberijskog poluostrva u jugozapadnoj Evropi, i najzapadnija je zemlja kontinentalne Evrope. Portugalija se graniči sa Španijom na sjeveru i istoku, a na zapadu i jugu izlazi na Atlantski okean. Osim toga, u sastav Portugalije ulaze dva arhipelaga u Atlantiku, Azori i Madeira. Glavni grad je Lisabon, a službeni jezik je portugalski. Za kulturu Portugalije, karakteristična je fado muzika. Portugalska hrana je bazirana na ribi, tunjevini i pirinču, rižotu. Ova zemlja je poznata po svojim vinima, sirevima, kao i pomorandžama. Portugalska kolonijalna arhitektura je prisutna u raznim djelovima svijeta, najviše u Brazilu, u Indoneziji i u Makau. Kula Belem, Tvrđava Svetog Đorđa i Trg Pedra IV su primjeri portugalske arhitekture.

Prostorima Portugalije tokom istorije prošli su i zadržali se mnogi narodi i civilizacije: Iberi, Kelti, Feničani i Kartaginjani, Grci, germanska plemena (Svevi i Vizigoti) i Mavari a svojim kulturama ostavili su traga u ovoj zemlji. Ime Portugalija samo po sebi otkriva djelove rane istorije ove zemlje, ono potiče od moguće mješavine grčkog i latinskog imena, mješavine keltskog i latinskog, ili mješavine feničanskog i latinskog. Portugalija se, kao nezavisna država, prvi put pojavila tokom srednjeg vijeka (1179. godine), a svoj uticaj uvećala je i proširila tokom XV i XVI vijeka, u doba velikih geografskih otkrića postavši velika ekonomska, politička i kulturna sila i stvorivši veliku Portugalsku imperiju koja se prostirala od Brazila, preko Afrike, Indije i Kine, do Istočnog Timora u Indoneziji. Portugalija je bila svjetska sila u doba otkrića, jer su portugalski moreplovci otkrili pomorski put do Amerike, Afrike, Indije i dalekog Istoka. Vasko da Gama je otkrio pomorski put za Indiju, Pedro Kabral je, na putu za Indiju, otkrio Brazil, a Fernando Magelan predvodio je špansku ekspediciju koja je prva oplovila svijet. Portugalija je 1580. godine prvi put u istoriji izgubila nezavisnost, našavši se pod vlašću Španije čime je počelo propadanje Portugalije kao velesile. I poslije ponovnog uspostavljanja nezavisnosti (1640. godine), Portugalija je nastavila da gubi ekonomsku i političku moć, i to zbog niza događaja kao što su zemljotres u Lisabonu, Napoleonova osvajanja, nezavisnost Brazila i građanski rat između apsolutista i liberala. Godine 1910. zbačena je monarhija. Dobar dio HH veka, (1927—1974. godine) Portugalija je provela pod desničarskom diktaturom. Dana 25. aprila 1974. godine, lijevo orijentisani vojni puč zvani „Revolucija karanfila“ zbacio je represivni režim poslije čega je zemlja prošla kroz velike demokratske reforme. 1975. godine, Portugalija je dala nezavisnost svojim preostalim kolonijama. Portugalija je jedna od osnivača NATO-a a od 1986. godine član je Evropske ekonomske zajednice, današnje Evropske unije.

 

  • Na današnji dan, 25. aprila 1928. godine umro je ruski baron Petar Nikolajevič Vrangel, jedan od najznačajnijih bjelogardejskih generala, koji se poslije Oktobarske revolucije borio u Ukrajini protiv sovjetske vlasti. Poslije poraza u novembru 1920. godine, kada je Crvena armija zauzela utvrđenje na Perekopu, s ostatkom snaga je napustio Rusiju. Sahranjen je u Ruskoj pravoslavnoj crkvi u Beogradu.

VrangelPetar Nikolajevič Vrangel je bio baron, general, aktivni učesnik i vođa antiboljševičkog pokreta u Ruskom građanskom ratu poslije Oktobarske revolucije 1917. godine . Bio je poznat pod nadimkom „Crni baron“, jer je najčešće nosio crnu kozačku uniformu.

Na beogradsku željezničku stanicu, jedne oktobarske večeri, stigao je vagon koji je na poslednje putovanje iz prijestonice Belgijskog kraljevstva donio kovčeg sa ruskim generalom Petrom Nikolajevičem Vrangelom. Bila je to 1929. godina. Vrangel, general iz prošlosti, otišao je u Brisel iz Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, a njegovi posmrtni ostaci, više od godinu dana pošto je preminuo, prenijeti su u zemlju koja se tek nepunih devet mjeseci zvala Kraljevinom Jugoslavijom. Procesija tokom koje je Vrangelov kovčeg na lafetu prenijet od željezničke stanice do ruske crkve na Tašmajdanu prošla je kroz centar Beograda. Okupila se velika masa svijeta. Izuzetno dugačku kolonu predvodio je dječak sa krstom, za njim su nošeni jastučići sa ruskim i stranim ordenjem. Potom, vijenci, toliko ih je bilo da su gotovo ispunili unutrašnjost nevelike ruske crkve. Na čelu je bio vijenac kralja Aleksandra. Lenta jednog od vijenaca nosila je natpis: „Heroj je umro – ideja je besmrtna. Nacionalnom vođi – vojna organizacija iz Soluna.“

Bjelogardejci i njihove porodice, gubitnici u ogorčenom građanskom ratu, izbjegli su poslednjim brodovima iz crnomorske luke Odesa od terora komunista u kome je ubijeno više miliona ljudi, poslije potpunog vojnog poraza u dugim i krvavim bitkama. Preko Konstatinopolja (današnji Istanbul) uspjeli su da 1924. godine napokon nađu sigurno utočište u tadašnjoj Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca čiji kralj Aleksandar I Karađorđević ih je dočekao širom raširenih ruku, obezbijedivši im bratsko utočište i konačan mir nakon duge patnje. Bili su to uglavnom obrazovani ljudi, profesori, činovnici, arhitekte, ljekari, nešto oficira i vojnika i sveštenika. Prema kasnijem popisu iz 1937. godine, bilo ih je blizu trideset hiljada. Predvodio ih je general Petar Vrangel, poslednji vojni komandant monarhističkih snaga u građanskom ratu. U Beogradu su ubrzo po dolasku osnovali svoju Rusku zagraničnu crkvu, koju su smatrali jedinom pravom ruskom crkvom i na prvom skupu u Topčideru izabrali i sopstvenog patrijarha. Kralj Aleksandar je dio ovih ljudi uključio u sastav vojske Kraljevine SHS, odnosno, kasnije Kraljevine Jugoslavije, i to kao posebne ruske formacije. Sve ih je prožimala duboka čežnja za ostavljenom domovinom, i vjera u skori pobjednički povratak. Zahvaljujući svestranoj podršci srpske vladajuće elite emigranti su do 1941. godine stekli u Jugoslaviji značajan nivo prava i sloboda. Život ruske emigracije u Kraljevini Jugoslaviji bio je zapažen kao i njen doprinos razvoju nauke, umjetnosti i prosvjete u Srbiji. U pretežno agrarnoj zemlji koju je prethodno teško pogodio razoran Prvi svjetski rat, relativno dobro školovani i obučeni ruski emigranti uspjeli su da zauzmu određene društvene položaje.