Grb Balsica

Ljetopis, 26. novembar 2018

Ime: Ljetopis 26.11.2018 (1412 Skopljen mir izmedju Venecije i Balse III, 1504 umrla Izabela I katolicka); Opis: "Ljetopis 26.11.2018 (1412 Skopljen mir izmedju Venecije i Balse III, 1504 umrla Izabela I katolicka)". Tip: audio/mpeg
  • 26. novembra 1412. godina Venecija je nakon više ratnih godina bila prinuđena da sklopi mir s Balšom III. Taj mir je za Zetu bio veoma povoljan jer je sporazumom bilo predviđeno da svaka strana zadrži teritorije koje je posjedovala prije oružanih sukoba, a Balši III je bilo priznato pravo na proviziju od 1.000 dukata na ime posjeda, koje je njegov otac Đurađ II ustupio Mletačkoj republici.

Grb BalsicaOd 1406. godine vodili su se besplodni razgovori o sklapanju mira, između Balše III i Republike. Venecija je odbila zahtjev da Balši III preda Budvu, Drivast , sela oko Ulcinja i redovnu skadarsku proviziju, pa su pregovori propali. Mlečani su jedino pristali na razmjenu zarobljenih vlastelina, tek nakon novog napada Balše III.

Republika obećava Balšićima vraćanje Budve, ali je iste godine u decembru i Sandalju Hraniću obećala ovaj isti primorski grad i odriješene ruke u Gornjoj Zeti , ako ovaj uspije da protjera Balšu i preda Mlečanima Donju Zetu. Balšina majka Jelena, kćerka kneza Lazara Hrebeljanovića, i Balša III nijesu znali za novu mletačku namjeru da Bar predaju Balšićima, samo ako bi to vodilo trajnom miru, pa su preko svojih predstavnika inicirali pregovore. Balšići su nudili Bar i Ulcinj, u zamjenu za Budvu, Lušticu, Paštroviće i solane. Balša u selu Godinju (Crmnica) izdaje ispravu, kojom svojim podanicima objavljuje da se sa Mlečanima sklopljeni mir mora poštovati.

Pošto su Mlečani pogazili ugovor, Balša sa svim snagama napada posjede Republike. Pred njim se na Skadarskom jezeru povlače mletačke fuste. Balša III niže dalje uspjehe i nakon pobune pronijara u skadarskoj oblasti, sa vojskom dolazi pod zidine Skadra, u ljeto 1410. godine vršeći opsadu i pustošeći okolinu. Opšte stanje u Zeti je bilo haotično. Dok su jedni trgovali i krijumčarili, drugi su dizali bune, a ratničke družine pljačkale trgovce.

Od aprila do jula 1412. godine Balša III zaposjeda svu okolinu Bara, da bi iste godine, nakon opsade pala i gradska tvrđava. Bar je proglasio za svoju prijestonicu i nastavio da pustoši ostala mletačka mjesta i pljačka njihove stanovnike. Stanovništvo opkoljenih mletačkih gradova ostalo je bez hrane, a posebno je kritično bilo u Ulcinju, pa je Republika morala da ga preda Balšićima. Takođe, Balšićima je predat i Stari Grad (Budva). Poraz Mlečana je omogućio da se formalni sporazum postigne brzo. Tekst ugovora je sastavljen 26. novembra 1412. godine. Balši III je priznato pravo na godišnju proviziju za gradove: Skadar, Drivast i Sv. Srđ, a on se obavezao da ne zlostavlja stanovnike Bara, Ulcinja i Budve zato što su sami prihvatili mletačku vlast 1405. godine.

Za razliku od svog oca Đurađa II Stracimirovića Balšića, koga su Mlečani i Dubrovčani nazivali samo „gospodarom Ulcinja“, Balšu III su već titulisali sa „gospodar Zete“. On je sebe nazivao: „Ja samodrživi gospodar Balša, po milosti božjoj duka veliki i gospodin zemlji zetskoj i svemu zapadnemu Primorju“.

 

  • 26. novembra 1504. godine umrla je Izabela I Katolička, kraljica Kastilje. Njenom udajom za Ferdinanda II Aragonskog ujedinjene su Kastilja i Aragon i stvoreni temelji jedinstvene španske države i budućeg kolonijalnog carstva. Tokom njihove vladavine uspostavljen je sud inkvizicije, protjerani su Jevreji, a zauzimanjem Granade definitivno je slomljena vlast Mavara. Iste godine opremili su ekspediciju Kristofera Kolumba koja je otkrila Ameriku, a od Francuske preoteli Napuljsku kraljevinu. Izabela od Kastilje je bila kraljica Kastilje i Leona, a sa Ferdinandom kraljica Aragona, Valensije, Napulja i Majorke. Njihov brak je ujedinio Španiju i započeo svjetsku dominaciju koju je omogućio Kolumbo, pod Izabelinim sponzorstvom.

IzabelaPrve četiri godine Izabeline vladavine su protekle u građanskom ratu a njegovim završetkom Izabela je priznata kao zakonita kraljica i vladarka Kastilje. Izabela je uspjela sem na vojnom, da i na političkom polju sebi osigura prijesto. Ferdinand je postao zakoniti kralj Aragona, a dvoje supružnika su postavili kamen temeljac budućoj Španiji. Španija se jeste pojavila kao ujedinjena zemlja, ali će proći još dosta vremena prije nego što ova “bračna unija“ Izabele i Ferdinanda dostigne efikasno političko ujedinjene.

Dva suverena su svakako bila ujedinjena u cilju da se konačno završi dug proces Rekonkiste (šp. Reconquista = preosvajanje) preuzimanjem kraljevstva Granade, poslednjeg muslimanskog uporišta u Španiji. Rat za povratak Granade je bio izuzetno naporan i težak za Kastilju, koja je skoro ispraznila svoje finansijske rezerve. Izabela je svo vrijeme kampanje bila zainteresovana za napredak i vođenje rata, i smatra se da je ona bila odgovorna za poboljšanje snabdijevanja trupa i uspostavljanje vojnih bolnica za ranjene. Postoji priča, koja kaže da je zbog dugog rata i teške opsade moral napadača dosta opao, a Granada je još uvijek odolijevala uprkos velikim žrtvama, te je Ferdinand zamolio Izabelu da se pojavi među vojnicima kako bi ih ohrabrila za dalju borbu. Izabela je pristala i pojavila se u prvim redovima sama, bez pratnje djece i svojih dama, što je dovelo do toga da se moral vojske jeste podigao, ali je počela i predaja branilaca, koji su se predali ne kralju nego hrabroj kraljici, Izabeli lično.

Još jedan događaj je obilježio njenu vladavinu – dolazak Kristifora Kolumba koji traži njenu podršku za putovanje preko Atlantika i pronalaženje drugog puta za Indiju. Priča koja tvrdi da je Izabela priložila svoj kraljevski nakit kao zalog za finansiranje projekta je neprihvatljiva, jer postoje dokazi da je Kolumbo dobio ograničenu finansijsku podršku od Izabele, a ostatak sredstava su obezbijedili kreditom od samog pape, kada su mu predočili uslove i plan ekspedicije. Kraljevska kruna jeste data kao zalog, ali ne da bi se prodala, već kao potvrda da kraljica Kastilje stoji iza Kolumbove ekspedicije i garantuje povraćaj kredita. To je bila uobičajena praksa u to doba, prilikom prethodnih otkrića na Atlantiku i Kanarskih ostrva. Putovanje za Indiju je rezultiralo otkrićem novih teritorija i širenjem Španije na novo tle. Izabeli i njenim savjetnicima je Kolumbo postao prijeko potreban kako bi ih podržao u ideji širenja hrišćanstva, a njegovo neočekivano otkriće je brzo Izabeli donijelo nove probleme, među kojima je bio i odnos između novootkrivenih “Indijanaca“ i krune Kastilje. Izabela je, prije nego Kolumbo, bila spremna da prizna prava Indijanaca, i čak je naredila da se oslobode neki od onih koje je Kolumbo doveo u Evropu kao robove. Kraljica se bavila ovim problemima sve do svoje smrti.

Izabela je poklanjala pažnju obrazovanju skoro isto koliko i religiji, ohrabrivala je na dvoru mnoge naučnike i pisce da rade i šire svoje znanje, te je formirala školu za sinove plemstva. Bila je pokrovitelj mnogih flamanskih i španskih umjetnika, i dio njene velike umjetničke zbirke je opstao i do danas.

Dobru sliku njenih planova i težnji oslikava njen testament, u kome sumira svoje težnje koje ona i Ferdinand nijesu uspeli da ostvare, komentariše politiku jedinstva država na Iberijskom poluostrvu, kontrolu Gibraltara i širenje na muslimansku sjevernu Afriku, opisuje pravila u ponašanju sa Indijancima iz Novog Svijeta i reforme u crkvi. Ovaj dokument, iako uopšteno djelimičan, pokazuje da je riječ o jednoj genijalnoj ženi, sa velikom vizijom, koja zaslužuje mjesto među najvećim vladarima. Španci izuzetno poštuju ovu izvanrednu ženu.