Jurij Gagarin

Ljetopis, 27. mart 2019

Ime: Ljetopis 27.03.2019 (1941 - svrgnut Pavle Karadjordjevic, 1968 - poginuo Jurij Gagarin); Opis: Ljetopis, 27. mart Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 27. marta 1968. godine u avionskoj nesreći, u eksperimentalnom letu u blizini Moskve, poginuo je u 34. godini, ruski kosmonaut Jurij Aleksejevič Gagarin, prvi čovjek koji je u aprilu 1961. godine vasionskim brodom „Vostok“ obletio Zemlju.

Jurij GagarinJurij Gagarin je 1961. godine krenuo u svemir na Vostoku 1 iz pustinjskih stepa Kazahstana. Nije bilo odbrojavanja, nije bilo direktnog TV prenosa niti najave u štampi. Kada je sve bilo na svom mjestu, Sergej Koroljev, suvereni lider sovjetskog kosmičkog programa i glavni konstruktor, stisnuo je crveno dugme i raketa se odlijepila od zemlje.

Iako mu je u regularnim uslovima bila namijenjena uloga pasivnog putnika, Gagarin nije bio potpuno bespomoćan. U kabini je imao koverat sa ključem pomoću kojeg je mogao da preuzme ručnu kontrolu nad brodom u svakom trenutku. Osim toga, orbita Vostoka garantovala je i „besplatnu povratnu kartu“. Čak i da mu motor za kočenje potpuno otkaže, brod bi se usled relativno niske putanje i trenja sa višim slojevima atmosfere sam spustio na Zemlju u roku od deset dana. Za taj kritični period Gagarin je imao dovoljno hrane i vode. Srećom, te rezerve ostale su netaknute.

Šta Jurij Gagarin radio u kosmosu? Isto ono što su radili i njegovi neposredni sovjetski i američki sledbenici – ništa. S obzirom na to da niko nije mogao da garantuje da će čovjek tokom kosmičkog leta biti u stanju da obavlja iole složene zadatke, cio posao upravljanja brodom povjeren je automatici ili je prepušten kontrolorima na Zemlji. Jedini pravi posao Gagarina na orbiti bio je da razgovara sa komandom leta i opisuje ono što vidi kroz dva mala prozora na kabini. Danas svi znamo da je naša planeta okrugla, plava i lijepa, da njom dominiraju plavi okeani i bijeli oblaci, ali je Gagarin prvi koji se u to uvjerio sopstvenim očima. Poslije jedne orbite i 108 minuta leta prvom kosmičkom brzinom (8 km/sek), Gagarin se ponovo našao na zemlji, u ruralnom dijelu saratovske regije.

Čim je potvrđeno da se Gagarin spustio zdrav i čitav, emitovana je vijest sa detaljima leta, a narod je spontano počeo da se okuplja na ulicama Moskve. Poduhvat je predstavljen kao besprijekoran ali je, u suštini, bio na ivici katastrofe. Neposredno pred povratak u atmosferu došlo je do greške prilikom odvajanja servisnog od komandnog modula u kojem se nalazio Gagarin. Žice koje su spajale ova dva dijela ostale su čitave tako da su oba modula uronila u atmosferu istovremeno, jedan pored drugog. Došlo je do tumbanja i prevrtanja kapsule, temperatura u njoj je opasno narasla, ali se situacija stabilizovala kada su žice između modula izgorele. Gagarin je umalo izgubio svijest ali se povratio tokom nekoliko narednih minuta i srećno prizemljio.

Nakon svog istorijskog leta Gagarin je morao da nauči kako da nosi teret sopstvene slave. Prvi put u karijeri izgledao je zbunjeno i pomalo nelagodno kada ga je na Crvenom trgu pozdravila oduševljena masa od nekoliko stotina hiljada ljudi. Uslijedile su počasti, ordenje i priznanja.

 

  • Na današnji dan, 27. marta 1941. godine nakon pristupanja Jugoslavije Trojnom paktu, u Beogradu je vojnim udarom svrgnut regent princ Pavle Karađorđević a na prijesto je doveden maloljetni kralj Petar II Karađorđević. Zbačena je vlada Dragiše Cvetkovića i Vlatka Mačeka i obrazovana nova s generalom Dušanom Simovićem na čelu.

Martovski PucVojni zavjerenici su bili podstaknuti na puč od pojedinih domaćih antinacističkih političkih opoizcionih krugova, kao i na vojna i politička obećanja Ujedinjenog Kraljevstva. Vojnim prevratom 27. marta 1941. godine poništeno je potpisivanje protokola o pristupanju Kraljevine Jugoslavije Trojnom paktu i određena dalja sudbina zemlje koja se svrstala u protivnike nacističke Njemačke. Puč izvršen u jedan sat po ponoći, bio je ne samo državni udar, već je kao posledica puča Kraljevina Jugoslavija uvedena u Drugi svjetski rat. Pučem je, de fakto, poništeno potpisivanje protokola o pristupanju Jugoslavije Trojnom paktu od 25. marta. U Beogradu i drugim gradovima u Srbiji i Jugoslaviji, izbile su masovne ulične demonstracije u znak podrške građana puču. Državni udar je podsticala i britanska Služba za specijalne operacije. Ujutro 27. marta u britanskom poslanstvu u Beogradu se slavilo uz šampanjac. Za britansku vladu, puč je značio otvaranje novog fronta na kome će Hitler barem privremeno trošiti snagu. Na vijest o uspješno izvedenom puču britanski premijer Vinston Čerčil je izjavio: „Jugoslovenska nacija rano jutros je pronašla svoju dušu.” Veliki masovni bunt upamćen je po parolama „Bolje rat nego pakt“ i „Bolje grob nego rob“.

Sve je počelo kada su u ime kraljevske vlade, poslije mučnih pregovora, nakon ocjene da je Jugoslavija strategijski u bezizlaznom položaju, a da se nikakva pomoć od saveznika ne može dobiti, u Beču protokol o pristupanju Trojnom paktu potpisali ministar predsjednik Dragiša Cvetković i ministar inostranih poslova Aleksandar Cincar-Marković. Namjesništvo, čija je prva ličnost bio knez Pavle Karađorđević uklonjeno je, a maloljetni kralj Petar II proglašen je punoljetnim. Knez namjesnik Pavle poslat je u progonstvo. Planeri i izvođači puča bili su pripadnici neformalne grupe uglavnom vazduhoplovnih oficira i pojedinaca iz redova jedinica garde. Centralna ličnost puča bio je vazduhoplovni general Dušan Simović, potonji predsjednik vlade, ali je nepodijeljeno mišljenje da je iza njega stajao general Bora Mirković a istaknutu ulogu je imao i major Živan Knežević. General Simović je uz položaj načelnika Glavnog generalštaba, preuzeo i ulogu predsjednika vlade. Slobodan Jovanović, ugledni pravnik, akademik, prvi put je dobio političku funkciju. Izgnani knez Pavle, iako potpuni anglofil, tretiran je od britanske, istina ratne vlade, izuzetno grubo. Prvo je bio zatočen duboko u unutrašnjosti Kenije a kasnije mu je dozvoljen boravak u Južnoj Africi.

Uslijedio je 6. aprila masovni brutalni napad Njemačke, Italije, Bugarske i Mađarske. Jugoslavija je raskomadana a nacistički okupatori formirali su ustašku tzv. NDH, kao i veliku Albaniju.