Bombardovanje Podgorice

Ljetopis, 5. februar 2019. godine

Ime: Ljetopis 05.02.2019 (1944 Josip Broz naredio bombardovanje gradova u Srbiji i Crnoj Gori, 1983 uhapsen Klaus Barbi, Gestapo); Opis: Ljetopis, 5. februar Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 5. februara 1944. godine Josip Broz je uputio depešu povjerenicima u Srbiji, obavještavajući ih da im u specijalnu misiju šalje britanskog majora Džonija Hanikera, člana britanske vojne misije pri Vrhovnom štabu NOVJ, koji će Savezničkoj misiji pri Vrhovnom štabu dostavljati “sve vaše želje u pogledu pomoći savezničkog vazduhoplovstva”.

Bombardovanje PodgoriceU depeši je naglašeno: “Vrhovni štab će ipak odlučiti da li će predloženi cilj da se bombarduje”. Otkrivanje sadržine te poruke omogućilo je istoričarima da razriješe misteriju o razlozima bjesomučne angloameričke vazdušne kampanje po gradovima u Srbiji i Crnoj Gori, tokom koje su “saveznici” do septembra 1944. godine malo naudili njemačkoj vojnoj sili, ali su pod izgovorom istjerivanja Nijemaca ubili hiljade srpskih civila. Sve te akcije tražio je i odobravao sam Broz, i njegova riječ je bila prva i poslednja. Brozovi izaslanici u Srbiji i Crnoj Gori prijavljivali su, po njegovom nalogu, svoje želje, koje je on usaglašavao sa svojim željama i odlučivao kad će one biti realizovane. Da je ovaj zaključak tačan, potvrđuje činjenica da su se Englezi i Amerikanci, ubrzo poslije slanja ove Brozove depeše, ponovo obrušili na Niš. U međuvremenu šifrovanom porukom javio se Peko Dapčević. On je prijavio svoju želju: „Treba tražiti da saveznici što prije bombarduju Nikšić.“ Nedjelju dana kasnije, Nikšić je sravnjen sa zemljom.

„Pod ruševinama je nađeno 500 muškaraca, žena i djece, što mrtvih, što ranjenih, dok su drugi stanovnici ostali bez krova nad glavom. O tom događaju izvijestio je i Radio London: „Prilikom napada britanskih Velingtona na Nikšić, bačene su razne blok bombe od dvije hiljade kilograma. Porušeno je i oštećeno pola varoši. Nikšić je bombardovan na traženje maršala Tita.“ Deset dana kasnije, Broz se obraća Peku Dapčeviću i Mitru Bakiću, svojim izaslanicima u Štabu 2. korpusa NOVJ: „Javite nam koja mjesta treba bombardovati.“ Dapčević i Bakić radio vezom odgovaraju: „Neka bombarduju Sjenicu, Bijelo Polje i Podgoricu. Molimo hitan odgovor na ove predloge. Peko, Mitar.“ Brozov odgovor stigao je iz vazduha. U ranu zoru 5. maja 1944. godine, na Podgoricu je krenulo 120 teških četvoromotornih bombardera. Nastao je pravi pakao. Gotovo čitava Podgorica razorena je do temelja. Engleske i američke bombe ubile su svakog šestog Podgoričanina. Nacistički okupator imao je samo 15 stradalih. Peko Dapčević javlja Brozu: „Politički, vojnički i moralni rezultat bombardovanja – dobar!“. Podgorica je bombardovana još u sedam navrata. Savezničko bombardovanje Nikšića i Podgorice, Štab 2. korpusa koristi da pozove sposobne za borbu da napuste gradove i priključe se Narodnooslobodilačkom pokretu, i upozorava: „Naši saveznici bombardovaće i danju i noću sva mjesta koja neprijatelju služe. Odmah napuštajte gradove i sva mjesta u kojima se zadržava okupator. Sposobni za borbu, prilazite našim slavnim brigadama”. U izvještaju borbenih jedinica na terenu Crne Gore jasno su naznačeni razlozi savezničkog bombardovanja. Štab 9. crnogorske brigade izvještava o jačini neprijateljskih snaga na prostoru oko Podgorice: „Ako bi uskoro uslijedilo makar i manje bombardovanje njihovih položaja, a specijalno okolnih sela oko Podgorice, te Kaznovice (Spuške Glavice) i Taraša, nastala bi takva situacija kod njih, da bi sve ono što zaista nije direktno uzelo učešća u pojedinim zločinima – izašlo iz Podgorice i tražilo zaštitu i utočište kod naše vojske”. Prvi izvještaj o minimalnim njemačkim gubicima u bombardovanju Srbije i Crne Gore, šalje američki ambasador iz Grčke, 15. maja 1944. godine: „Našim bombardovanjem jugoslovenskih civila, a kako je to Radio London objavio – bombardovanje je izvršeno na Titovo traženje, mi idemo na ruku neprijatelju, a ne samo što to ogorčava jednog vrlo zaslužnog saveznika, nego otuđuje od nas narod koji bi želio da se na našoj strani bori kada dođe veliki dan. Neameričko djelo činimo miješanjem u jedan bijesni građanski rat i time odbijamo od sebe naše prijatelje“.

Podgorici su komunisti poslije Drugog svjetskog rata nadjenuli ime po Brozovom konspirativnom nadimku a krajem 2018. godine postavljen spomenik Josipu Brozu u centru Podgorice.

 

  • Na današnji dan, 5. februara 1983. godine u Lionu, poslije izručenja iz Bolivije, uhapšen ratni je zločinac Klaus Barbi, jedan od šefova Gestapoa u okupiranoj Francuskoj u Drugom svjetskom ratu. Barbi, nazvan „dželatom iz Liona“ skrivao se u Boliviji 32 godine.

GestapoGestapo je bio zvanična tajna policija nacističke Nemačke. Ime „Gestapo“ je nastalo kao kovanica početnih slogova njemačkog naziva koji znači „državna tajna policija“. Gestapo je osnovan 1933. godine u Pruskoj. Sastavljen od profesionalnih policajaca vrlo brzo je pod Geringovim uticajem, a nakon Hitlerovog dolaska na vlast marta 1933. godine, transformisan u politički instrument. Rudolf Diel je bio prvi vođa organizacije. Uloga Gestapoa je bila da istražuje i da se bori protiv svih aktivnosti koje predstavljaju opasnost za državu. Imao je ovlašćenje da istražuje izdaju, špijunažu i sabotaže, kao i slučajeve kriminalnih napada na Nacističku partiju ili na Njemačku. Zakon je bio promijenjen na način koji je dozvoljavao Gestapou da djeluje bez ikakvog sudskog nadzora. Gestapo je posebno bio izuzet od nadležnosti administrativnih sudova pred kojima su građani mogli da tuže državu i da traže od nje da se ponaša u skladu sa zakonom. Najviše zloupotrebljavano ovlašćenje Gestapoa je svakako bilo „zaštitni pritvor“, eufemistički izraz za lišavanje pojedinaca slobode bez ikakvog prethodnog sudskog postupka, što je bio čest slučaj prilikom deportacija u koncentracione logore. 1936. godine donijeti su zakoni koji su Gestapou omogućili da djeluje bez sudskog nadzora. Dodatni zakoni donijeti iste godine odredili su Gestapo kao državnu organizaciju odgovornu za formiranje i upravljanje koncentracionim logorima. Tokom Drugog svjetskog rata Gestapo je dostigao cifru od 45.000 zaposlenih. Njegove aktivnosti proširile su se i na okupirana područja Evrope, gdje je vršio identifikaciju neprijatelja radi slanja na prinudni rad ili deportacije i likvidacije. Na Nirnberškom procesu čitava organizacija je proglašena za zločinačku i osuđena zbog zločina protiv čovječnosti.