Napad Na Jugoslaviju

Ljetopis, 6. april 2019

Ime: Ljetopis 06.04.2019 (1941 Aprilski rat, 1892 cetinjska gimnazija Jovan Pavlovic); Opis: Ljetopis, 6. april 2019 Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 6. april 1941. godine njemačke trupe napale su u Drugom svjetskom ratu Jugoslaviju. Napad na Jugoslaviju počeo je bombardovanjem Beograda. Istoga dana 19 italijanskih aviona bombardovalo je i Podgoricu.

Napad Na JugoslavijuPodgorica je u Drugom svjetskom ratu bombardovana 84 puta, a tokom 1944. godine grad je pretrpio snažne udare i savezničkih bombardera koji su napravili pravu pustoš i gotovo ga sravnili sa zemljom. Munjevita ofanziva Njemačke na Jugoslaviju nakon 11 dana dovela je do bezuslovne kapitulacije zemlje. Padom Jugoslavije, Crna Gora je ušla u italijansku okupacionu zonu. Kapitulacija je za posledicu imala okupaciju i podjelu Kraljevine Jugoslavije, čime je zajednička država „troimenog naroda”, nepune 23 godine od proglašenja, faktički prestala da postoji, ali ne i pravno, jer je njena vlada bila u izbjeglištvu i nije priznavala okupaciju.
Napad na Kraljevinu Jugoslaviju, bez objave rata, počeo je u zoru 6. aprila, bombardovanjem Beograda. U napadu su učestvovale 52 njemačke, italijanske i mađarske divizije, ukupno oko 860.000 vojnika. Glavni pravci udara bili su iz Austrije i Mađarske i iz Bugarske. Njemački vojni vrh planirao je munjevitu pobjedu, što se vidi i iz smjernica usvojenih nekoliko dana ranije: „Od naročitog je političkog značaja da se na Jugoslaviju udari nemilosrdnom žestinom i da se vojnički poraz ostvari munjevito. Time bi Turska bila dodatno zaplašena, što bi povoljno uticalo na kasniji ratni pohod protiv Grčke. Treba računati s tim da će pri napadu Hrvati stupiti na našu stranu.”
Jugoslovenska vojska bila je u rasulu. Mobilizacija je bila samo djelimično sprovedena, moral u jedinicama nije bio na zavidnom nivou, a čim je počeo napad, došlo je do masovnog dezertiranja, posebno hrvatskih oficira i vojnika. Osim toga, jugoslovenska vojska po opremljenosti i naoružanju nije mogla da se poredi sa moćnom armijom Trećeg rajha i njenih saveznika. Polovina njenog artiljerijskog naoružanja bila je zastarela. Sve to za posledicu je imalo brz vojni poraz. Njemci su već 9. aprila zaposjeli Makedoniju i presjekli vezu između Jugoslavije i Grčke. Na sjeverozapadnom frontu Njemci su 10. aprila ušli u Zagreb, gdje je istog dana bila proglašena NDH. Beograd, iz kojeg je zbog stalnog bombardovanja izbjegla polovina stanovništva, pao je dva dana kasnije. Jedinice koje se nijesu raspale bile su u stalnom povlačenju, pa je na poslednjoj sednici vlade zaključeno da vojska mora da kapitulira, ali da to nije i kapitulacija države. Sa aerodroma u Nikšiću članovi vlade i kralj Petar odletjeli su u London, gdje su u izbjeglištvu nastavili djelovanje.

U „Smjernicama za diobu Jugoslavije”, sklopljenim između Njemačke i Italije 12. aprila, pored ostalog je navedeno: „Područje gdje se Drava sastaje sa mađarskom granicom, pa do ušća Tise u Dunav ima pripasti Mađarskoj. Područje južno od Tise staviće se za sada pod njemačku zaštitu, a isto tako i teritorija južno od Dunava prema istoku… Područje koje je nastanjeno bugarskim Makedoncima pripada, s obzirom na etničku granicu – Bugarskoj. Područje stare Srbije ima doći pod njemačku vojnu upravu pod vrhovnom komandom vojske. Hrvatska će unutar narodnih granica biti samostalna država. Sa njemačke strane neće biti nikakvog mešanja u njene unutrašnje odnose. Političko uređenje ostalih predjela (Bosne i Crne Gore) prepušta se Italiji. Takođe može doći u obzir i uspostava samostalne Crne Gore”. Ove smjernice su korigovane tokom njemačko-italijanskih pregovora u Beču 24. aprila, tako što je dogovoreno da Bosna i Hercegovina bude u sastavu NDH. Rasparčavanje okupirane Jugoslavije obavljeno je prema ranijim planovima.

Cilj je bio da se kazne Srbija i srpski narod, ponajviše zbog uloge u odbacivanju protokola o pristupanju Jugoslavije Trojnom paktu i demonstracija 27. marta, da se nagradi „lojalnost“ Hrvatske u „aprilskom ratu”, kao i da se ohrabre razni separatistički pokreti i teritorijalno nagrade države koje su bile njemački saveznici.

Tadašnji hrvatski političari, sa izuzetkom onih koji su ušli u sastav izbjegličke vlade u Londonu, nekolicine ubijeđenih antifašista i pripadnika komunističkog pokreta ,pozdravili su proglašenje NDH. To je učinio i navodno umjereni Vlatko Maček, vođa Hrvatske seljačke stranke i potpredsjednik Vlade Kraljevine Jugoslavije. Mada je znao ko su ustaše i kakva je njihova ideologija on je, na dan proglašenja NDH 10. aprila, hrvatskom narodu poručio: „Hrvatski narode, pukovnik Slavko Kvaternik, vođa nacionalističkog pokreta u zemlji, proglasio je danas slobodnu i nezavisnu hrvatsku državu na cjelokupnom historijskom i etnografskom području Hrvatske, te je preuzeo vlast. Pozivam sav hrvatski narod da se novoj vlasti pokorava, pozivam sve pristaše HSS, koji su na upravnim položajima da iskreno surađuju sa novom narodnom vladom.”

Odmah po ulasku italijanske vojske u Cetinje 17. aprila, u ovom gradu formiran je Crnogorski komitet, kao privremeni civilni organ. Sačinjavali su ga protivnici Kraljevine Jugoslavije i pristalice crnogorske nezavisnosti koji su se ponadali da će, pod pokroviteljstvom Italije, ostvariti svoje ambicije. Italijanske vlasti su Komitet raspustile u maju i oformile Savjetodavno veće, a pitanje suverene Crne Gore stavljeno je u drugi plan u odnosu na formiranje „Velike Albanije“ i aneksiju Boke.

Srbija je svedena na granice od prije balkanskih ratova i zajedno sa Banatom stavljena pod njemačku vojnu upravu. Bugarskoj je pripao veći dio Makedonije, Pirotski i Vranjski okrug, kao i jugoistočni dio Kosova. Italijani su dobili i zapadni dio Makedonije, kao i najveći dio Kosova i Metohije, koji su potom pripojeni tzv. Velikoj Albaniji. Tako je teritorija današnjeg Kosova i Metohije bila podijeljena na tri okupacione zone: njemačku, bugarsku i italijansku. Okrug Mitrovica pripao je administrativno Srbiji, s tim što je rudnik Trepča bio pod njemačkom upravom.

Krajem aprila 1941. godine u Srbiji je obrazovana Komesarska uprava, sa Milanom Aćimovićem na čelu. Ona nije mogla da uguši ustanak koji je uskoro buknuo, pa je, pod njemačkim pritiskom, formirana „Vlada nacionalnog spasa“, predvođena Milanom Nedićem, koja je imala nešto šira ovlašćenja.

 

  • Na današnji dan, 6. aprila 1892. godine na Cetinju je umro Jovan Pavlović, prvi direktor Cetinjske gimnazije, rodom iz Sremskih Karlovaca.

Cetinjska GimnazijaPravni fakultet završio je u Beogradu, a doktorirao je političke i ekonomske nauke u Minhenu. U Crnu Goru došao je 1879. godine, gdje je uređivao “Glas Crnogoraca”, “Crnogorku” i “Zetu”, a kasnije i Prosvjetu. Bio je direktor Cetinjske gimnazije, predsjednik Cetinjske čitaonice, jedan od osnivača prve knjižare i antikvarnice na Cetinju, i ministar prosvjete. Radio je na reorganizaciji školstva i donošenju savremenih zakona u oblasti prosvjete i kulture Crne Gore. Činjenica je da je Cetinjska gimnazija najstarija u knjaževini Crnoj Gori. Kroz njene klupe prošla je većina crnogorske inteligencije za poslednje dvije decenije devetnaestog vijeka i u prvoj deceniji dvadesetog vijeka, pa i u kasnijem periodu. Gimnazija je osnovana 1880. Godine a u njoj se obrazovalo desetine hiljada učenika. Mnogi učenici su kasnije postali istaknuti naučnici, umjetnici, književnici, publicisti, inžinjeri, pravnici, ljekari, profesori, političari, državnici, kulturni i javni radnici, sportisti i slično. Cetinjska gimnazija je tradicionalno imala stručan nastavni kadar. Velika zasluga za rad, ugled i njenu afirmaciju pripada jednom od njenih osnivača i najzaslužnijih direktora Jovanu Pavloviću, koji je kao direktor i kasnije kao ministar prosvjete Crne Gore obratio posebnu pažnju Cetinjskoj gimnaziji i učinio mnogo za njeno uređenje i prosperitet.
Cetinjska gimnazija osnovana je Odlukom Državnog savjeta u jesen 1880. godine, pod nazivom ‘Knjaževsko – realna gimnazija’. Počela je sa radom bez ikakvih pisanih zakona i pravila. Tek na početku 1881. godine izrađen je i štampan prvi nastavni plan i program, po kome se radilo prvih pet školskih godina, tj. sve do 1885/86. godine, kada je nešto izmijenjen. Godine 1883. za prvog direktora škole postavljen je profesor Jovan Pavlović. Tada je donesen ‘Školski zakon za učenike gimnazije’ (disciplinska pravila).

U početku škola je bila smještena u Cetinjskom manastiru gdje je bio otvoren i internat za učenike koji su dobijali državnu stipendiju. Školske 1880/81. godine u prvi razred je upisano 16 učenika, od kojih je samo šest školske 1883/1884. godine sa uspjehom završilo četvrti razred. Već te godine škola je imala 53 učenika i pet nastavnika. Godine 1885. Gimnazija je programski prešla sa realne na klasičnu, da bi se dvije godine kasnije ponovo vratila na realnu. Sve do 1886/87. godine Gimnazija je imala četiri razreda, kada je otvoren peti razred, koji je iz nekih razloga, već iduće godine ukinut pa je Gimnazija ponovo svedena na četverorazrednu. Takvom je ostala sve do 1902/03. godine, kada je iz niže prerasla u višu gimnaziju.

Samo prve četiri godine Gimnazija je radila u Cetinjskom manastiru. Godine 1884. premještena je u prizemlje Vladičine biljarde, u kojoj je ostala sve do 1915. godine. Od 1915. do 1918. godine, zbog okupacije Crne Gore od strane Austrije, škola nije radila. Škola ponovo počinje sa radom 1919. godine u prestolonasljednikovom dvoru (sada ‘Plavi dvorac’), gdje ostaje do oktobra 1947. godine, kada se preseljava u novu zgradu, u kojoj se i sada nalazi. Od prvih godina rada do 1896/97. godine broj učenika nije prelazio 100. Od tada se broj učenika sukcesivno povećavao, da bi školske 1909/10. godine ukupno imala 306 učenika. Te godine održan je prvi ispit zrelosti koji je polagalo 14 maturanata. Prva crnogorska matura predstavljala je značajan društveni događaj, te je maturskom ispitu prisustvovao i kralj Nikola i sam postavljao pitanja. Svih 14 maturanata kralj je odlikovao medaljom za revnost i svima dodijelio stipendije za školovanje u inostranstvu.

Sve do školske 1907/08. godine, gimnaziju su pohađali samo muškarci, jer su ženska djeca imala svoju školu Đevojački institut. Međutim, te godine u gimnaziju se počinju upisivati i ženska djeca. Pošto je broj upisanih učenica stalno rastao, školske 1921/22. godine na Cetinju je otvorena ženska gimanzija koja je radila do 1925/26. godine, kada je zatvorena, pa su učenice počele pohađati školu zajedno sa muškarcima.

Na spomen ploči koja se nalazi u zgradi škole ispisano je 381 ime hrabro poginulih učenika Cetinjske gimnazije, koji su dali svoje živote za odbranu otadžbine.