Kralj Aleksandar

Ljetopis, 9. oktobar 2019. godine

Ime: Ljetopis 09.10.2019 (1892 Ivo Andric, 1934 Kralj Aleksandar); Opis: Ljetopis, 9. oktobar Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 9. oktobra 1934. godine ubijen je u Marseju kralj Aleksandar Karađorđević. Rođen je na Cetinju 1888. godine.

Kralj AleksandarNjegov đed po majci bio je kralj Nikola Petrović, a baba kraljica Milena. Djetinjstvo je proveo u Crnoj Gori, a osnovnu školu završio u Ženevi. Dalje školovanje nastavio je u vojnoj školi u Sankt Peterburgu, a potom u Beogradu, po dolasku kralja Petra I na srpski prijesto 1903. godine.

Aleksandar I Karađorđević, je bio regent prijestolonaslednik Kraljevine Srbije, regent prijestolonaslednik Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, Kralj Srba, Hrvata i Slovenaca i Kralj Jugoslavije. U Prvom balkanskom ratu, prijestolonaslednik Aleksandar je kao formalni zapovjednik Prve armije vodio pobjedonosne bitke na Kumanovu i Bitolju, a potom u Drugom balkanskom ratu bitku na Bregalnici. U Prvom svjetskom ratu bio je vrhovni zapovjednik srpske vojske u bitkama na Ceru i Kolubari, kad je srpska vojska potpuno razbila vojsku Austrougarske. Zajedno sa srpskom vojskom i starim kraljem Petrom I prijestolonaslednik Aleksandar se povlačio preko Albanije na ostrvo Krf. Kada se kralj Petar zbog bolesti povukao od vladarskih poslova, prijestolonaslednik Aleksandar je postao regent.

Završne operacije proboja Solunskog fronta u jesen 1918. godine, srpska vojska je izvršila pod vrhovnom komandom regenta Aleksandra. Prilikom posjete Francuskoj, kralj Aleksandar ubijen je u Marselju, 9. oktobra 1934. godine od strane hrvatskih ustaša i makedonske organizacije VMRO, a pod zaštitom Italije, Njemačke i Mađarske. Zajedno sa njim tada je ubijen i francuski ministar spoljnih poslova Luj Bartu. Kraljeva smrt duboko je potresla čitavu Jugoslaviju, a njegovo tijelo ispraćeno je od stotina hiljada ljudi čitavim putem do Oplenca, gdje je sahranjen. Narodna skupština i Senat Kraljevine Jugoslavije dali su mu naziv Viteški kralj Aleksandar I Ujedinitelj.

Jedinstveni snimak koji se danas nalazi u vlasništvu srpske kinoteke, osim što otkriva kakav je bio glas kralja Aleksandra pokazuje i da je kralj govorio cetinjskim akcentom. Naime, kralj Aleksandar se rodio na Cetinju, a djetinjstvo je proveo u Crnoj Gori. Snimak je nastao u vili kralja Aleksandra na ostrvu Bled 1933. godine. Na njemu se vidi kralj prilikom prijema Flidera, tadašnjeg ministra Čehoslovačke koji je bio u posjeti Jugoslaviji. Na snimku se čuje kako kralj Aleksandar upućuje pozdrave, tadašnjem, čehoslovačkom narodu i njegovom predsjedniku Masariku. Ministar se zahvaljuje na toplom prijemu i lijepom vremenu koje je proveo na Bledu. Snimak se smatra jedinstvenim dokumentom srpske istorije jer bilježi zvučni zapis na kome se mogu čuti glasovi kralja Aleksandra i ministra Flidera.

 

  • Na današnji dan, 9. oktobra 1892. godine rođen je Ivo Andrić u Dolu pored Travnika u tadašnjoj Austrougarskoj.

Ivo AndricAndrić je kao dvogodišnji dječak ostao bez oca  i prešao da živi u Višegrad gdje je proveo djetinjstvo i završio osnovnu školu. Ivo Andrić bio je srpski i jugoslovenski književnik i diplomata Kraljevine Jugoslavije. Godine 1961. dobio je Nobelovu nagradu za književnost „za epsku snagu kojom je oblikovao teme i prikazao sudbine ljudi tokom istorije svoje zemlje“. Kao gimnazijalac, Andrić je bio pripadnik naprednog nacionalističkog pokreta Mlada Bosna i strastveni borac za oslobođenje južnoslovenskih naroda od Austrougarske monarhije. U austrijskom Gracu je diplomirao i doktorirao, a vrijeme između dva svjetska rata proveo je u službi u konzulatima i poslanstvima Kraljevine Jugoslavije u Rimu, Bukureštu, Gracu, Parizu, Madridu, Briselu, Ženevi i Berlinu.

Bio je član Srpske akademije nauka i umjetnosti u koju je primljen 1926. godine. Njegova najpoznatija djela su pored romana Na Drini ćuprija i Travnička hronika, Prokleta avlija, Gospođica i Jelena, žena koje nema. U svojim djelima se uglavnom bavio opisivanjem života u Bosni za vrijeme otomanske vlasti. U Beogradu je osnovana Zadužbina Ive Andrića, prva i najvažnija odredba piščeve oporuke bila je da se njegova zaostavština sačuva kao cjelina i da se, kao zadužbina, namijeni za opšte kulturne i humanitarne potrebe. Na osnovu piščeve testamentarne volje, svake godine dodjeljuje se Andrićeva nagrada za priču ili zbirku priča napisanu na srpskom jeziku. Godine 1914. na vijest o sarajevskom atentatu i pogibiji nadvojvode Franca Ferdinanda, Andrić pakuje svoje studentske kofere, napušta Krakov i dolazi u Split. Odmah po dolasku u Split, sredinom jula, austrijska policija ga hapsi i odvodi prvo u šibensku, a potom u mariborsku tamnicu u kojoj će, kao politički zatvorenik i pripadnik Mlade Bosne, ostati do marta 1915. godine. Za vrijeme boravka u mariborskom zatvoru, Andrić je intenzivno pisao.

Po izlasku iz zatvora, Andriću je bio određen kućni pritvor u Ovčarevu i Zenici u kojem je ostao sve do ljeta 1917. godine, kada je objavljena opšta amnestija, poslije čega se vratio u Višegrad. Početkom oktobra 1919. godine počinje da radi kao činovnik u Ministarstvu vjera u Beogradu. Beograd ga je srdačno prihvatio i on intenzivno učestvuje u književnom životu prijestonice, družeći se sa Milošem Crnjanskim, Stanislavom Vinaverom i drugim piscima koji se okupljaju oko kafane „Moskva“. Andrić je imao veoma uspješnu diplomatsku karijeru. Diplomatska karijera Ive Andrića tokom 1939. godine doživljava vrhunac: 1. aprila izdato je saopštenje da je Ivo Andrić postavljen za opunomoćenog ministra i izvanrednog poslanika Kraljevine Jugoslavije u Berlinu. Andrić stiže u Berlin i 19. aprila predaje akreditive kancelaru Rajha – Adolfu Hitleru.

U jesen, pošto su Njemci okupirali Poljsku i mnoge naučnike i umjetnike odveli u logore, Andrić interveniše kod njemačkih vlasti da se zarobljeništva spasu mnogi od njih. Zbog neslaganja sa politikom vlade u rano proljeće 1941. godine Andrić nadležnima u Beogradu podnosi ostavku na mjesto ambasadora, ali njegov predlog nije prihvaćen i 25. marta u Beču, kao zvanični predstavnik Jugoslavije prisustvuje potpisivanju Trojnog pakta. Dan poslije bombardovanja Beograda, 7. aprila, Andrić sa osobljem napušta Berlin. Naredna dva mjeseca su proveli na Bodenskom jezeru. Odbio je da se skloni u Švajcarsku, i sa osobljem i članovima njihovih porodica je specijalnim vozom doputovao u Beograd, čime se završila njegova diplomatska karijera.

Novembra 1941. godine je penzionisan na sopstveni zahtjev, mada je odbio da prima penziju. Rat provodi u Beogradu u izolaciji. Odbija da potpiše Apel srpskom narodu kojim se osuđuje otpor okupatoru. Iz moralnih razloga je odbio poziv kulturnih radnika, da se njegove pripovijetke uključe u „Antologiju savremene srpske pripovjetke“ za vrijeme dok „narod pati i strada“: „Kao srpski pripovijedač, kao dugogodišnji saradnik Srpske književne zadruge i član njenog bivšeg Književnog odbora, ja bih se u normalnim prilikama, razumljivo, odazvao ovom pozivu. Danas mi to nije moguće, jer u sadašnjim izuzetnim prilikama, ne želim i ne mogu da učestvujem u ni u kakvim publikacijama, ni sa novim, ni sa ranije već objavljenim svojim radovima.” U tišini svoje iznajmljene sobe u Prizrenskoj ulici, piše prvo roman Travnička hronika, a krajem 1944. godine okončava i roman Na Drini ćuprija. Oba romana objaviće u Beogradu nekoliko mjeseci po završetku rata. Krajem 1945. godine u Sarajevu izlazi i roman Gospođica.

Godine 1968. Andrićeva supruga Milica umire u porodičnoj kući u Herceg Novom. Sledećih nekoliko godina Andrić nastoji da svoje društvene aktivnosti svede na najmanju moguću mjeru, mnogo čita i malo piše. Zdravlje ga polako izdaje i on često boravi u bolnicama i banjama na liječenju. Ivo Andrić umire 1975. godine na Vojnomedicinskoj akademiji u Beogradu. Sahranjen je na Novom groblju u Aleji zaslužnih građana.