Svečanom tribinom u Tekelijanumu obeležena dva veka Matice srpske
U svečanoj dvorani Tekelijanuma u Budimpešti, u subotu, 10. oktobra 2026. godine, održana je svečana tribina pod nazivom „Matica srpska – dva veka trajanja i savremeni izazovi“, posvećena velikom jubileju – dvestogodišnjici osnivanja najstarije srpske književne, kulturne i naučne ustanove.
Svečanost je otpočela obraćanjem Njegovog visokopreosveštenstva Mitropolita budimskog gospodina Lukijana, koji je podsetio na istorijski i duhovni značaj Matice srpske, osnovane 1826. godine upravo u Pešti. Mitropolit je naglasio da se istinska vrednost jedne ustanove ne ogleda samo u dužini njenog trajanja, već i u sposobnosti da sačuva nasleđeno i preda ga budućim pokolenjima. Ističući srodnost prizvanja Crkve i Matice srpske u očuvanju duhovnog i kulturnog identiteta naroda, ukazao je na odgovornost sadašnjih generacija da sačuvaju ne samo srpsku reč, nego i njenu dušu.
Usledile su pozdravne reči Njene ekselencije Aleksandre Đurović, ambasadorke Republike Srbije u Mađarskoj, i Jovanke Lastić, predsednice Samouprave Srba u Mađarskoj.
Posebnu notu svečanom početku programa dali su mladi učesnici, Teodora Pejatović, učenica Srpske gimnazije u Segedinu, i Pavle Macanović iz Budimpešte, koji su kazivali prigodne stihove Desanke Maksimović, Jovana Jovanovića Zmaja i Raše Popova.
U nastavku je održana svečana tribina, na kojoj su istaknuti predstavnici Matice srpske i njenih ustanova, kao i srpske akademske i kulturne javnosti, osvetlili različite aspekte njenog dvovekovnog postojanja i savremenog delovanja.
Predsednik Matice srpske, dr Dragan Stanić, govorio je o istorijskom putu, ulozi i značaju Matice srpske u očuvanju i razvoju srpske kulture, jezika i nacionalnog identiteta, kao i o njenom mestu i zadacima u savremenom društvu.
Akademik prof. dr Tibor Varadi osvetlio je značaj Matice srpske iz perspektive mađarskog kulturnog prostora, ukazujući na njeno mesto u istoriji kulturnih prožimanja i veza srpskog i mađarskog naroda.
Dr Jelena Veselinov, upravnica poslova Matice srpske, posvetila je svoje izlaganje osnivačima i zadužbinarima ove ustanove, čija su dalekovidost, požrtvovanost i dobročinstvo postavili temelje njenog dvovekovnog trajanja.
O značaju Galerije Matice srpske, njenom istorijskom razvoju i ulozi u očuvanju i predstavljanju srpskog umetničkog nasleđa, u svetlu velikog jubileja, govorila je dr Tijana Palkovljević Bugarski, upravnica ove ustanove.
Moderator tribine bio je dr Kosta Vuković, upravnik Srpskog crkvenog muzeja u Sentandreji, koji je posebno ukazao na značaj ovog jubileja za Srbe u Mađarskoj. On je podsetio na istorijske okolnosti u kojima je Matica srpska nastala, na duboke duhovne i kulturne veze srpskog naroda sa ovim prostorima, kao i na dragocenu saradnju Eparhije budimske sa Maticom srpskom i njenim ustanovama u očuvanju i predstavljanju srpske kulturne baštine.
Po završetku tribine priređeno je stručno vođenje kroz izložbu „Seobe se nastavljaju večno – očima Tekelijanuma kroz vekove“, koje je vodila Milkica Popović iz Muzeja Vojvodine. Izložba je prisutnima pružila priliku da se bliže upoznaju sa bogatom istorijom Tekelijanuma i njegovim mestom u kulturnom i duhovnom životu srpskog naroda.
Svečana tribina održana je u okviru upravo započete manifestacije „Srpski dani“ – meseca srpske kulture u Mađarskoj, koju organizuje Eparhija budimska. Pokrovitelji manifestacije su Ministarstvo kulture Republike Srbije, Vlada Autonomne Pokrajine Vojvodine i Kabinet predsednika Republike Srpske.
Obeležavanje dva veka Matice srpske u Budimpešti imalo je posebnu simboliku. Upravo u ovom gradu, u kojem je Matica osnovana pre dva stoleća i u kojem su srpski dobrotvori i prosvetitelji ostavili neizbrisiv trag, još jednom je potvrđen značaj očuvanja istorijskog pamćenja, kulturnog nasleđa i duhovnih veza koje spajaju generacije.
Svečana tribina u Tekelijanumu tako je predstavljala ne samo sećanje na veliko delo predaka, već i podsećanje na zajedničku odgovornost da se to delo nastavi i preda budućim pokolenjima.
Izvor: Eparhija budimska
