U ponedeljak, 9. marta 2026. godine, Njegovo Visokopreosveštenstvo Mitropolit bački dr Irinej učestvovao je, putem video-linka, u radu naučno-bogoslovske konferencije, koja se 9. i 10. marta tekuće godine održava u duhovnoj akademiji Sretenjskog manastira u Moskvi.
Na poziv organizatorâ konferencije, Visokopreosvećeni vladika Irinej se skupu obratio kraćim izlaganjem o ličnosti protoprezvitera Gavrila Kostelnika (1886−1948), koji je bio ne samo inicijator nego i nadahnitelj, bogoslovski um i duša Lavovskog sabora, održanog pre tačno 80 godina.
Lavovski sabor je ukinuo odluku sabora u Brest-Litovsku (1596) o sklapanju unije sa Rimskom Crkvom i doneo odluku o prisajedinjenju unijatâ (grkokatolikâ) Galicije i Prikarpatske Rusije Ruskoj Pravoslavnoj Crkvi.
Otac Gavrilo Kostelnik je rođen u Ruskom Krsturu u Bačkoj. Stekao je solidno opšte i bogoslovsko obrazovanje i postao unijatski sveštenik. Već od mladosti je bio svestan koliko je unija samo površno i prividno čuvala pravoslavni liturgijski etos, a da se i ne govori o dogmatskom sadržaju vere. Otac Gavrilo je postepeno došao do svesti da treba da se vrati pravoslavnoj veri i da učini sve što je u njegovoj moći da se unijati, naročito oni u postojbini njegovih predaka, Galiciji i Prikarpatskoj Rusiji (pa i čitavoj današnjoj zapadnoj Ukrajini), vrate Pravoslavlju, što je i ostvareno na Lavovskom saboru. Njegova misija se odvijala u veoma teškim okolnostima jer se sovjetska vlast, posle pripajanja navedenih oblasti Sovjetskom Savezu, u svom pokušaju da reši zadatak mirne integracije zapadne Ukrajine u sovjetsku državu, mešala u odnose pravoslavnih i unijata. Gavrilo Kostelnik je ne samo odbio da sarađuje sa sovjetskim vlastima, pogotovu sa njihovim organima bezbednosti, nego je i protestovao protiv bilo kakvog njihovog mešanja u navedena pitanja. U isto vreme, pristalice unije su mu pretile ubistvom, na što je on odgovorio da je za svoje delo u službi Pravoslavlja spreman da prolije svoju krv. To se i obistinilo 20. septembra 1948. godine, kada ga je ubio jedan unijat, na ulici, u neposrednoj blizini pravoslavnog hrama u kojem je on bio nastojatelj.
Konferencija o kojoj je reč i koja je u toku obrađuje sledeće teme:
- Brest-Litovska unija u kontekstu unionističke politike Rima i njene posledice za pravoslavlje;
- verski i politički preduslovi povratka unijatâ u pravoslavlje posle Drugog svetskog rata;
- život, ličnost i delatnost protoprezvitera Gavrila Kostelnika kao nadahnitelja povratka unijatâ (grkokatolikâ) u Pravoslavnu Crkvu;
- verska i politička priprema, organizacija i sprovođenje Lavovskog sabora 1946. godine;
- istorija i delanje Lavovskog sabora 1946. godine;
- kanonski status i pitanje crkvene recepcije Lavovskog sabora 1946. godine;
- Pravoslavlje u zapadnoj Ukrajini posle Lavovskog sabora 1946. godine;
- analiza savremenog stanja Ukrajinske Grkokatoličke Crkve i
- analiza savremenih odnosa Pravoslavne i Rimokatoličke Crkve.
Izvor: Eparhija bačka
