Sveta blažena Ana, majka Svetog Vasilija

Sveta blažena Ana, majka Svetog Vasilija Ostroškog i Tvrdoškog, na veliku radost i blagodat pravoslavnog naroda Hercegovine, ali i vaskolikog pravoslavlja, kanonizovana je na Saboru SPC u maju 2025. godine, U crkvenom kalendaru 13. maj je određen kao dan njenog praznovanja. Eparhija zahumsko-hercegovačka sjutra 13. maja 2026. godine svečano će proslaviti prvi litugijski spomen i godišnjicu od unošenja Svete i blažene Ane u Diptihe svetih Pravoslavne crkve.

 

Mr Velibor Šipovac: Sveta Ana – majka Svetog Vasilija Ostroškog 

Prema Žitiju Svetog Vasilija Ostroškog u Mrkonjićima, od pobožnih i blagočestivih roditelja Petra i Ane (Anastasije), rodio se Stojan Jovanović, 28. decembra 1610. godine.[1] Pojedini autori ne navode tačnu godinu rođenja Svetitelja, poput sveštenika prof. Vasa Ivoševića koji u Žitiju kaže da se ne zna pouzdano godina rođenja.[2] To je vjerovatno iz razloga što je po tadašnjim propisima arhijerej mogao biti samo neko sa navršenih trideset godina života, a s obzirom da je Sveti Vasilije arhijerejem postao na Preobraženje 1638. godine.

Kako nam predanje kazuje, Ana Jovanović je u kući, na svom imanju, rodila sina jedinca, potonjeg Svetog Vasilija Ostroškog, u selu Popovske nahije koje se tada prema turskim defterima zvalo Kosićani (u popisima za: od 1475. do 1477, 1585. i 1701. godinu).[3]

Za njeno ime Ana od značaja je napomenuti dijalekatsku specifičnost govora područja Trebinjske šume i Popova polja, gdje se nominativ imenice Ana izgovara kao Ane − dakle, sa nastavkom -e. Isto tako, ime Anastasija se ne sreće među stanovništvom popovskog kraja i smatra se crkvenim imenom (prema grčkom jeziku i semantički predstavlja vaskrsenje).

Nije zabilježeno da su Jovanovići starosjedioci u Mrkonjićima, osim što se pominju u njima u kontekstu Svetitelja. Za Svetiteljevog oca Petra se kaže, prema predanju, da je porijeklom iz popovskog sela Poljice, zatim Taleže, kao i da je iz sela Hum u Šumi trebinjskoj, gdje su starosjedioci i slave Jovanjdan. Za majku Svetog Vasilija je i danas živo predanje koje se prenosi sa koljena na koljeno, a koje kaže da je od Matića iz susjednog sela Tulje, ali i od Milutinovića iz Mrkonjića. Postoje i druge varijante kazivanja, poput onih da je od Đurica, prezimena koje se veže za dabarski kraj. Možda mogu da posvjedoče i činjenice da su parcele zemljišta gdje se nalazila Svetiteljeva rodna kuća u vlasništvu Milutinovića i Lučića. Na tom mjestu je danas manastirski kompleks sa čuvenom košćelom za koju se vjeruje da je nikla onog dana kada se Svetitelj rodio.[4] Dakle, na temeljima Svetiteljeve rodne kuće danas je Crkva njemu posvećena.

Mrkonjići su mjesto gdje je živjela Ana, kao i njen sin Stojan dok nije otišao, još kao dječak, u obližnji Manastir Zavalu. U tom popovskom mjestu je Ana i sahranjena. Ne postoje podaci koji bi pobliže dali informacije o njenom životu, osim što saznajemo ponešto u predanju ili žitiju njenog sina Svetog Vasilija Ostroškog. Vrijeme nam ipak nudi određena saznanja i kroz čuda živoga Boga daje otkrovenja.

Treba obratiti pažnju i na to da je upravo Milutinović imao viđenje o mjestu gdje se nalazi grob majke Svetog Vasilija Ostroškog, što ne biva slučajno. Svjedočanstvo o viđenju starine Trivka Milutinovića zabilježeno je i među čudima Svetitelja.[5]

Beogradsko izdanje lista „Vreme“, broj 5629, u subotu 18. septembra 1937. godine objavilo je tekst iz Trebinja pod naslovom „Jedan seljak podiže spomenik na grobu majke Sv. Vasilija Ostroškog u Mrkonjiću“. Prema tekstu, čudesno viđenje se desilo 13. maja 1936. godine. Predanje se nakon 86 godina pokazalo ispravnim, dok je ipak ostalo nejasno zašto je navedena procjena da je dječaku bilo osam godina.

 

Tekst objavljen na strani broj 7. u listu „Vreme“, broj 5629, 18. septembra 1937. godine

Citat tog teksta iz lista „Vreme“: Trebinje, 18. septembra – Ovih dana u Trebinju se dogodio jedinstven slučaj, koji je glavni predmet razgovora u celom kraju.

Osamdesetodišnji starac Tripko Milutinović, ugledni domaćin iz sela Mrkonjića, podiže u blizini pravoslavne crkve veliki kameni spomenik majci Svetog Vasilija Ostroškog, koja je, kako je poznato, umrla u selu Mrkonjiću. Međutim za njen grob se sve do skora nije znalo. Taj grob pronašao je stari Milutinović.

– Prošle godine, priča starac, odmah posle Svetog Vasilija, pošao sam rano u svoj vinograd koji se nalazi u blizini crkve, s namerom da ga ogradim kamenom. Kada sam bio pored crkve, susreo me jedan stari kaluđer koga nikada do tada nisam video. Pored njega je stajao i jedan dečak od osam godina. Kada sam došao blizu, kaluđer mi je nazvao „dobro jutro“ nekim čudnim glasom, a zatim me upitao da li je to selo Mrkonjić i da li je to stara pravoslavna crkva. Ja sam potvrdio i on me je tada pozvao da mi pokaže grob majke Svetog Vasilija Ostroškog. Bez reči sam pošao. Kada smo stigli do crkve on mi je rekao: „Evo ovo je, zapamti, grob majke Svetog Oca Vasilija“. Dok sam razgledao grob i krst kaluđera je nestalo…

I drugi seljaci viđali su toga kaluđera, kako obilazi oko groblja i crkve. Finansiski potpreglednik g. Petar Milošević takođe tvrdi da ga je i on susreo.

Posle ovoga starac Milutinović je odlučio da na grobu majke Sv. Vasilija Ostroškog podigne spomenik.[6]

Prvobitni nadgrobni spomenik na grobu majke Svetog Vasilija, Ane Jovanović

Spomenik nakon Trivkovog viđenja izrađuje njegov sin Simo Milutinović, ali ga nije dovršio i postavio na obilježeno grobno mjesto. Simo je stradao od ustaške ruke 23. juna 1941. godine u jami Ržani Do, a Trivko je umro 1942. godine. Kasnije, 1992. godine, taj krst je prenešen i postavljen na ulazu u portu crkve Svetog Vasilija Ostroškog u Mrkonjićima.

Inače, taj prvobitni nadgrobni spomenik (krst) je visine 84 cm, a širine 45 cm (u horizontalnom dijelu krsta).

U arhivi Crkvene opštine Ljubinje, sveštenik Velimir Brenjo 1963. godine nalazi list „Vreme“ koji govori o viđenju Trivka Milutinovića o mjestu gdje je sahranjena majka Svetog Vasilija Ostroškog. Taj tekst dostavlja Novaku Turanjaninu, porijeklom Ljubinjcu, koji je bio službenik u Patrijaršiji, da objavi pod svojim imenom u listu „Pravoslavni misionar“ kako bi se ponovo aktuelizovalo u narodu čudesno viđenje o grobu majke Svetog Vasilija Ostroškog. Po objavljenom tekstu javila se Anđa Polić iz Los Anđelesa, predsjednica Kola srpskih sestara u Americi, inače porijeklom Ljubinjka, sa ponudom da pomogne podizanje spomenika, ali se to iz nekih razloga nije realizovalo. Kada je Anđa poslala prilog 1964. godine, isti je iskorišten za izlivanje novog zvona crkve na Mišljenu u kojoj je, prema predanju, služio kao monah Sveti Vasilije Ostroški. Navedeno su realizovali, uz blagoslov nadležnog sveštenika, Mišo i Vaso Budinčić.

Isto tako, podstaknuta tekstom, administratoru „Glasnika“ se javila Velinka Lukač iz Amerike  (Velinka Lukach, 4503 N. 126^th Street, Butler, Wis. USA) i poslala prilog od 5 dolara u svrhu podizanja spomenika, o čemu je sačinjena i potvrda i dostavljena nadležnom svešteniku. Sigurno da je vrijednost tadašnjih dolara i valuta uopšte bila drugačija nego danas, ali važnije je naglasiti taj osjećaj prema Svetitelju u darivanju priloga za namjenu podizanja spomenika njegovoj majci.[7]

U podlistku Glasnika Srpske pravoslavne crkve „Pravoslavni misionar“, broj 1. iz 1964. godine, nalazi se isti tekst kao u listu „Vreme“ iz 1937. godine, ali pod naslovom „Podizanje spomenika majci Sv. Vasilija Ostroškog u Popovom polju“ potpisan od Novaka Turanjanina. Na početku, a prije navoda teksta, saznajemo da je isti nakon objave u listu „Vreme“ preštampao i kragujevački „Misionar“ u decembarskom broju 1938. godine. Poslije navoda teksta, na kraju stoji: „Narod sela Mrkonjića i okoline sa svojim sveštenikom, kao i drugi pobožni ljudi, pokrenuli su sada ponovo plemenitu akciju pokojnog Tripka Milutinovića da se dovrši započeto delo – podizanje spomenika Svetiteljevoj majci. Ovu akciju treba pozdraviti.“[8]

Nadgrobni spomenik Ani, majci Svetog Vasilija Ostroškog u selu Mrkonjići, podignut je 1966. godine. Spomenik je djelo klesara Ilije Vulića iz popovopoljskog sela Strujića.[9]

Na spomeniku je uklesano da je osvećen 1966. godine, što se nije desilo, iako je to godina njegovog podizanja. Spomenik je osvećen na dan Svetog Pantelejmona, 9. avgusta 1968. godine. Osvećenje je izvršio Mitropolit dabro-bosanski Vladislav (Mitrović) koji je bio i administrator Eparhije zahumsko-hercegovačke.

Prema podacima iz arhive sveštenika Velimira Brenja, osvećenje je bilo planirano za treći dan Vaskrsa 1967. godine, ali je aktom broj 123. od 29. aprila 1967. godine Mitropolit Vladislav otkazao kanonsku posjetu i osvećenje spomenika, zbog prilika koje su vladale u narodu tog kraja, a pod uticajem tadašnje vlasti.

Inače, Mrkonjići su pripadali parohiji dračevskoj, koju je opsluživao paroh ljubinjski. O tom vremenu dovoljno govori podatak iz Šematizma za 1966. godinu da je u cijeloj Zahumsko – hercegovačkoj eparhiji bilo 17 aktivnih sveštenika, 3 monaha i 12 monahinja.[10]

Na dan osvećenja spomenika Ani Jovanović, 9. avgusta 1968. godine, pored crkve Svetog Nikole u mjesnom groblju u Mrkonjićima

U „Pravoslavnom misionaru“ iz 1969. godine je objavljena fotografija sa osvećenja uz propratni tekst: „Nadgrobni spomenik Ani, majci sv. Vasilija Ostroškog u selu Mrkonjiću (Popovo polje). Spomenik je podignut 1966. g. a osvetio ga je na sv. Pantelejmona (9. VIII) 1968. Mitropolit dabro-bosanski g. Vladislav. (Videti: „Prav. misionar“, br. 1/64).“[11]

Mjesto gdje je podignut spomenik majci Svetog Vasilija je udaljeno oko 7 metara od ivice crkve posvećene Svetom Nikoli, što je po predanju iz vremena Trivkovog viđenja i zabilježeno. Nepoznato je kada je crkva sagrađena, ali je po predanju Stojan Jovanović, potonji Sveti Vasilije Ostroški, u njoj kršten. Isto tako, pretpostavlja se da je mali krst koji se nalazi pored spomenika Ani Jovanović, upravo nadgrobni spomenik Svetiteljevog oca Petra.[12]

Priložnici za podizanje spomenika Ani Jovanović, majci Svetog Vasilija Ostroškog, bili su vjerni narod Popova Polja i okoline (uglavnom Ljubinja), što je evidentno kroz spisak nastao u rukopisu iz tog vremena.

  

 

Spisak priložnika za podizanje spomenika Ani Jovanović, majci Svetog Vasilija

 

 

Spomenik Ani Jovanović, podignut 1966. godine, fotografisano: 22. februara 2026. godine

Period prijeratnih devedesetih godina dvadesetog vijeka donio je okolnosti povratka naroda vjeri i Crkvi. Na seoskom zboru sela Mrkonjići 1990. godine donešena je odluka da se gradi spomen Crkva na temeljima rodne kuće Svetog Vasilija Ostroškog. Prvi radovi su počeli 1991. godine. Hram se gradio dobrovoljnim radom vjernika Popova Polja i njihovim prilozima, ali i prilozima vjerujućih iz cijelog svijeta. Za blagoslov se Mitropolitu dabro-bosanskom Vladislavu obratio jeromonah hadži Sava Čančarević iz Manastira Zavala. Takođe, Mitropolitu crnogorsko-primorskom Amfilohiju za blagoslov i podršku u projektu obratio se odbor za izgradnju Crkve. Projektant Crkve je bio Rastimir Popović iz Trebinja, inače unuk prote Vladimira Popovića, dok je kum manastira u izgradnji bio Rastimirov sin Jovan Popović. Na temeljima Svetiteljeve rodne kuće, 12. maja 1998. godine, osvećen je njemu posvećen Hram.

Dvije godine prije osvećenja hrama, odnosno u maju 1996. godine, po blagoslovu tadašnjeg Patrijarha srpskog Pavla, mitropolita crnogorsko-primorskog Amfilohija i episkopa zahumsko-hercegovačkog Atanasija, kivot sa moštima Svetog Vasilija Ostroškog pohodio je Hercegovinu, time i rodne Mrkonjiće, a na grobu njegove majke je položen kivot i odslužen parastos.[13] Tada je episkop Atanasije u besjedi, između ostalog, rekao: „Ako Bog da, uskoro da otkopamo njene kosti koje su rodile ovakve svete kosti kao što je Sveti Vasilije“.[14]​

Hram Svetog Vasilija Tvrdoškog i Ostroškog u Mrkonjićima, fotografisano: 22. februara 2026. godine

Tom prilikom, 11. maja 1996. godine u tada nedovršenoj crkvi, obavljeno je i prvo krštenje. Troje Boškovića su primili Svetu tajnu krštenja: Vasilije, sin Rada Boškovića, predsjednika crkvenog odbora Mrkonjića, kao i Sanja i Radmila.[15]

Dana 8. maja 2023. godine, na praznik Svetog Apostola i jevanđeliste Marka, blagoslovom Episkopa zahumsko-hercegovačkog i primorskog Dimitrija, otkopan je Anin grob i desila se potvrda predanja da se nalazi tačno devet koraka od ivice zida crkve posvećene Svetom Nikoli. Skidanje prvog sloja zemlje otkrilo je kosti koje po svemu sudeći pripadaju nekolicini različitih ljudi. Među ovim kostima pronađen je i austrougarski novčić iz 1900. godine, što ukazuje na to da su kosti novijeg datuma, očigledno naknadno položene preko već postojećeg groba. Dalje kopanje je otkrilo veoma stari spomenik od klesanog kamena iz jednog komada, sa duborezanim krstom sa obje strane. Nastavak kopanja, na dubini od oko jednog metra i dvadeset centimetara, tačno ispred pomenutog klesanog kamenog spomenika otkriva tanke nadgrobne ploče koje oivičavaju i natkrivaju još jedan grob. Uklanjanjem ploča otkriven je neobično dobro očuvan ženski skelet, u pravilnom anatomskom položaju, ruku skrštenih na grudima i divne, zlatno-žute boje.[16]

Otkriveni nadgrobni spomenik (visina 50 cm, širina 34 cm, debljina 25 cm) na kome je isklesan krst, danas je postavljen na grobno mjesto spomenika Ani Jovanović, u mjesnom groblju, gdje je počivala do obretenja njenih moštiju.

Svete mošti Ane Jovanović, koja je obretenjem potvrdila predanje da je bila visoka žena jer je imala oko 185 centimetara, smještene su u drveni kivot i nalaze se u mrkonjićkoj manastirskoj crkvi, koja je metoh Petropavlovog manastira.

Majka Svetog Vasilija je pomagala potrebitim koji su tražili od nje pomoć još dok je počivala u mjesnom groblju. Mještani popovskog sela Mrkonjića su kazivali da bi svake godine, jednog dana, na mjesto gdje je počivala majka Svetog Vasilija Ostroškog, padala  jedna zraka svjetlosti. To je posvjedočio i Vladika Atanasije da su mu ljudi pričali, dodajući da je to znak njene svetosti poput majke Svetog Save.[17]

Kivot sa moštima Svete Ane u manastirskom hramu u Mrkonjićima fotografisano: 22. februara 2026. godine

Postoje svjedočanstva, zapisana i ona koja će se zapisati. Jedno od takvih je i ono koje nam objašnjava njenu predstavu na ikoni sa bijelim cvijetom u ruci. I mnogi vjerujući nose na dar Svetiteljevoj majci bijeli ljiljan.

Sveti Vasilije Ostroški je objavio čudo vezano za majku Anu, potrebno u datom vremenu po Božijoj promisli. Master teolog Milanka Tešović je posvjedočila događaj koji se desio u njenoj porodici. Svjedočanstvo je dala tada umirovljenom Episkopu zahumsko-hercegovačkom Atanasiju pismom poslatim o Nikoljdanu 2019. godine. Naime, njena baka S.M. (76) iz sela Trebesin kod Herceg Novog je bila u veoma teškom zdravstvenom, a zbog toga i u teškom psihičkom stanju. U tom stanju nije pridavala značaj vjeri i Svetim tajnama, sve dok jedne noći nije usnila Svetog Vasilija Ostroškog koji joj je kazao da ode u Mrkonjiće, pokloni se njegovoj majci Ani i ponese sa sobom bijelo cvijeće. Baka S.M. je tako i učinila, te su sve njene muke prestale, a ujedno je doživjela pokajanje, preumljenje i zahvalnost Svetom Vasiliju i njegovoj majci.[18]

Mnogo nam govore i izjave igumana ostroškog arhimandrita Sergija i sabrata ostroškog o. Romana, koje dadoše u prilog kanonizacije majke Svetog Vasilija Ostroškog, u proljeće 2025. godine.

Iguman Sergije (Rakić) je dosta puta slušao od vladike Atanasija o planu vađenja Aninih svetih moštiju. Isto tako, iguman je redovno, svaka dva do tri mjeseca, uglavnom noću odlazio na grob majke Svetog Vasilija, Svete Ane, da se pomoli. Više puta je imao osjećaj i unutrašnji doživljaj da će molitve Svetoj Ani, kao majci Svetog Vasilija, prije stići do njega i biti uslišene. To se i dešavalo, jer one na korist bile su uslišene. Iguman Sergije je imao veliku pomoć od majke Ane, naročito prilikom staranja o povjerenom mu Manastiru Ostrogu. Pritisnut mnogim obavezama bio je u stanju da moli za blagoslov da pređe u neki drugi, manji manastir. Međutim, kako je u povratku obično svraćao sa bratijom do Manastira Tvrdoša, dešavalo bi se, čudom Božijim, da Vladika ispriča baš onu priču koja je davala odgovor − da povlačenje nije opcija, već da u borbi za blagodat dolaze i razni pritisci i iskušenja.

Za čin vađenja moštiju iguman je, između ostalog, ostavio svjedočanstvo da su isprva naišli na skelet za koji je imao osjećaj da nije Sveta Ana. Ispod, nešto dublje, bio je još jedan skelet za koji takođe nije osjećao da je Sveta Ana. Ipak, nastavljaju dalje da kopaju, sve dok nisu došli do vertikalno postavljenih kamenih ploča koje su se nalazile sa desne i lijeve strane, a među kojima je bilo tijelo. Oba prethodna su ležala prema istoku, dok je tijelo Svete Ane bilo okrenuto malo ukoso prema crkvi Svetog Nikole, tačno kako je „rečeno“, devet koraka od sjevernog, lijevog ćoška crkve. Te kosti su bile žute kao vosak i osjetio se miris koji se svuda okolo proširio. Iguman je naglasio podatak koja su stručna lica uočila − da su kosti ispod očne jabučice, a koje su veoma tanke i prve propadnu poslije smrti, bile savršeno očuvane. Još jedno dešavanje je ostalo čudesno: u trenutku kada su došli do moštiju, dok je stajao pored crkve, vidio je kako gornjim putem nailazi neki čovjek koji dolazi do njega i pita da li to vade mošti Svete Ane. Prolaznik je tada naglasio da mu je Vladika Atanasije govorio više puta da su mošti Svete Ane žute kao vosak i da, kada se iste budu vadile, one koje budu žute kao vosak, kao svijeća, to su mošti svete Ane. Tako se čovjek pojavio niotkuda, ali od Boga naveden u tom trenutku, da potvrdi riječi vladike Atanasija i razriješi dilemu da se ne odustaje od kopanja dok se ne nađu one cjelovite mošti i žute kao vosak.[19]

Jeromonah Roman (Vilaret), sabrat manastira Ostrog, takođe je dao kazivanje kako je slušao od Vladike Atanasija da je jedna doktorka iz Podgorice bila bolesna od teškog oblika karcinoma i molila se Svetom Vasiliju Ostroškom za iscjeljenje. Svetitelj joj se javio u snu i uputio da će iscjeljenje učiniti njegova sveta majka, da pođe do njenog groba, ponese joj bijeli ljiljan i pomoli se, pa će biti sve kako Bog hoće. Sjutradan je žena kupila cvijeće, odnijela na grob Svete Ane i pomolila joj se. Nakon nekoliko nedjelja, redovna kontrola i snimci pokazali su da se u potpunosti iscijelila i da nema traga od opake bolesti.

Pored navedenog kazivanja, otac Roman je posvjedočio i svoje čudesno iscjeljenje od problema sa želucem, budući da je imao vraćanje hrane i nekontrolisano štucanje. Dan  nakon sahrane vladike Atanasija, marta 2021. godine, kupio je bijeli ljiljan i ponio na grob Svete majke Anastasije, kako bi se zahvalio za duhovna iscjeljenja i utjehe. Kada je bio kod groba da položi cvijet, uhvatilo ga je takvo nekontrolisano štucanje da je rekao: „Sveta Anastasija, pomozi ako ćeš ikad, ubi me ovaj želudac“. Tada je pojeo list čuvarkuće sa njenog groba, desilo se iscjeljenje i nikada više nije imao problem sa želucem.

Pošto je i o. Roman bio na obretenju Aninih moštiju, potvrđujući navedeno svjedočanstvo igumana Sergija, zapazio je kako su njene ramene kosti bile izbrazdane, na što je prisutna doktorka objasnila da je to zbog toga što je ona mnogo u životu tereta nosila.[20]

Sveštenik Miloš Mandić iz Trebinja dao je svjedočanstvo koje mu je poznato o dvije žene nerotkinje  iz Trebinja. Jedna je bila u toliko lošem zdravstvenom stanju da je i pola godine krvotočila, ali nakon što je obavljen molitveni čin na grobu Ane Jovanović, još dok je počivala u mrkonjićkom groblju, stanje se tako promijenilo da je ubrzo zatrudnila i rodila dijete. Druga žena je, poslije više pokušaja vantjelesne oplodnje i čak medicinskog nalaza da ne može imati djecu, poslije molitve na Aninom grobu zatrudnila. U oba slučaja su njihovi muževi, poučeni kazivanjem Vladike Atanasija da je sve sveto na tom grobu, pojeli malo zemlje sa njenoga groba i na taj način bili dio čuda Božijega.[21]

Čudesa su se dešavala, dešavaju i sigurni smo da će se dešavati. Sestre mrkonjićkog manastira marljivo zapisuju čuda Svete Ane za buduća vremena. Jer, kao što je zapisano u Žitiju prepodobne matere naše Marije Egipćanke „tajnu carevu dobro je čuvati, a djela Božja slavno je objavljivati“, tako je i ovdje potrebno − ne prelaziti ćutke preko slavnih djela Božijih.

Na veliku radost i blagodat pravoslavnog naroda Hercegovine, ali i vaskolikog pravoslavlja, na redovnom zasjedanju Svetog arhijerejskog sabora Srpske pravoslavne crkve održanog u Beogradu 13-17. maja 2025. godine, kanonizovana je Sveta blažena Ana – majka Svetog Vasilija Ostroškog i Tvrdoškog. U crkvenom kalendaru 13. maj/30. april  je određen kao dan njenog praznovanja.

Molitvama Svete blažene Ane, majke Svetog Vasilija Tvrdoškog i Ostroškog, Gospode Isuse Hriste, Sine Božiji pomiluj nas!

Izvor: Eparhija ZHiP

Bibliografija

Literatura na ćirilici:

1. Vaso Ivošević, Sveti Vasilije Ostroški, žitije i akatist, drugo izdanje, Srpski pravoslavni manastir Ostrog, Cetinje, 1984.
2. Velibor Šipovac, Eparhija zahumsko-hercegovačka u vrijeme Svetog Vasilija Ostroškog, Vidoslov i Arhiv SPC, Trebinje/Beograd, 2025.
3. Vreme, dnevni list, beogradsko izdanje, subota, 18. septembar 1937. godine
4. Zahumsko-hercegovačka eparhija Mostar, Prilog XII, Šematizam Eparhije zahumsko-hercegovačke i primorske, Mostar-Trebinje, 2021.
5. Justin Popović, Žitije Svetog i Bogonosnog oca našeg Vasilija Ostroškog čudotvorca, Žitija Svetih, Izdanje Manastira Sv. Ćelije kod Valjeva, Beograd, 1973.
6. Metoh Mrkonjići, Šematizam Eparhije zahumsko-hercegovačke i primorske, Mostar-Trebinje, 2021.
7. Pravoslavni misionar, podlistak glasnika Srpske pravoslavne crkve, broj 1, 1964.
8. Pravoslavni misionar, podlistak glasnika Srpske pravoslavne crkve, broj 6, 1969.
9. Sveti Vasilije Ostroški čudotvorac i iscjelitelj, urednik protojerej Radomir Nikčević, Mitropolija crnogorsko-primorska i IIU Svetigora, Cetinje-Beograd, 2009.
10. Čudesna iscjeljenja i javljanja Svetoga Vasilija Ostroškoga, knjiga prva, priredila Vesna Nikčević, Manastir Ostrog i Svetigora, Cetinje, 2001.

Literatura na latinici:

11. Ahmed Aličić, Poimenični popis Sandžaka vilajeta Hercegovina, serija II, defteri, knjiga 3, Orijentalni institut u Sarajevu, Sarajevo, 1985.
12. Ahmed Aličić, Opširni katastarski popis za oblast Hercegovu iz 1585. godine, sveska II, Dobra knjiga, Sarajevo, 2014.
13. Fazileta Hafizović, Popis sela i zemlje Sandžaka Krka, Klis i Hercegovina, oslobođenih od Mletačke republike 1701. godine, BOA TTD 861, Prijevod katastarskog deftera, Srpsko kulturno društvo Prosvjeta; Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu; Orijentalni institut u Sarajevu, Zagreb-Sarajevo, 2016.

Izjave, audio zapisi i privatna arhiva:

14. Audio zapis igumana ostroškog arhimandrita Sergija u prilog kanonizaciji Svete Ane, dat 1. maja 2025. godine
15. Audio zapis sabrata manastira Ostrog, o. Romana, u prilog kanonizaciji Svete Ane, dat 1. maja 2025. godine
16. Privatna arhiva sveštenika Velimira Brenja; Podatke o izgradnji i osvećenju spomenika Ane Jovanović dostavio njegov sin Dragan Brenjo
17. Usmena izjava Milanke Tešović, data avgusta 2024. godine i pismo datirano o Nikoljdanu 2019. godine
18. Usmena izjava Rada Boškovića, data 19.02.2026. i 22.02.2026. godine
19. Usmena izjava sveštenika Miloša Mandića, data 17.02.2026. godine
20. Fotografije iz Mrkonjića, privatna arhiva autora, 22.02.2026. godine

Internet izvori:

21. Video zapis na YouTube: Govor Vladike Atanasija na grobu Svetiteljeve majke Ane u Mrkonjićima 1996; Pristupljeno: 12.02.2026. g.
22. Eparhija ZHiP, Mrkonjići – Praznik pre praznika, https://eparhija-zahumskohercegovacka.org/mrkonjici-praznik-pre-praznika/; Pristupljeno: 12.02.2026. g.

[1] Justin Popović, Žitije Svetog i Bogonosnog oca našeg Vasilija Ostroškog čudotvorca, Žitija Svetih, Izdanje Manastira Sv. Ćelije kod Valjeva, Beograd, 1973, 446.

[2] Vaso Ivošević, Sveti Vasilije Ostroški, žitije i akatist, drugo izdanje, Srpski pravoslavni manastir Ostrog, Cetinje, 1984, 3.

[3] Ahmed Aličić, Poimenični popis Sandžaka vilajeta Hercegovina, serija II, defteri, knjiga 3, Orijentalni institut u Sarajevu, Sarajevo, 1985, 23; Ahmed Aličić, Opširni katastarski popis za oblast Hercegovu iz 1585. godine, sveska II, Dobra knjiga, Sarajevo, 2014, 266; Fazileta Hafizović, Popis sela i zemlje Sandžaka Krka, Klis i Hercegovina, oslobođenih od Mletačke republike 1701. godine, BOA TTD 861, Prijevod katastarskog deftera, Srpsko kulturno društvo Prosvjeta; Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu; Orijentalni institut u Sarajevu, Zagreb-Sarajevo, 2016, 304.

[4] Velibor Šipovac, Eparhija zahumsko-hercegovačka u vrijeme Svetog Vasilija Ostroškog, Vidoslov i Arhiv SPC, Trebinje/Beograd, 2025, 65-67.

[5] Čudesna iscjeljenja i javljanja Svetoga Vasilija Ostroškoga, knjiga prva, priredila Vesna Nikčević, Manastir Ostrog i Svetigora, Cetinje, 2001, 21.

[6] Vreme, dnevni list, beogradsko izdanje, subota, 18. septembar 1937. godine, 7.

[7] Privatna arhiva sveštenika Velimira Brenja; Podatke o izgradnji i osvećenju spomenika Ane Jovanović dostavio njegov sin Dragan Brenjo

[8] Pravoslavni misionar, podlistak Glasnika Srpske pravoslavne crkve, broj 1, 1964, 19-20.

Objave iz „Pravoslavnog misionara“ za potrebe ovog rada dostavio prezviter dr Nenad Idrizović, hiperborejac savjetnik i načelnik Odjeljenja za čuvanje i pristup fondovima u Narodnoj biblioteci Srbije

[9] Sveti Vasilije Ostroški čudotvorac i iscjelitelj, urednik protojerej Radomir Nikčević, Mitropolija crnogorsko-primorska i IIU Svetigora, Cetinje-Beograd, 2009, 54.

[10] Zahumsko-hercegovačka eparhija Mostar, Prilog XII, Šematizam Eparhije zahumsko-hercegovačke i primorske, Mostar-Trebinje, 2021, 682.

[11] Pravoslavni misionar, podlistak glasnika Srpske pravoslavne crkve, broj 6, 1969, 273.

[12] Predanja kazao Rade Bošković, predsjednik Crkvenog odbora Mrkonjića, dana 22.02.2026. godine

[13] Metoh Mrkonjići, Šematizam Eparhije zahumsko-hercegovačke i primorske, Mostar-Trebinje, 2021, 90-91.

[14] Video zapis na YouTube: Govor Vladike Atanasija na grobu Svetiteljeve majke Ane u Mrkonjićima 1996; Pristupljeno: 12.02.2026. g.

[15] Usmena izjava Rada Boškovića, data 19.02.2026. godine

[16] Eparhija ZHiP, Mrkonjići- Praznik pre praznika, https://eparhija-zahumskohercegovacka.org/mrkonjici-praznik-pre-praznika/; Pristupljeno: 12.02.2026. g.

[17] Sveti Vasilije Ostroški čudotvorac i iscjelitelj, urednik protojerej Radomir Nikčević, Mitropolija crnogorsko-primorska i IIU Svetigora, Cetinje-Beograd, 2009, 54; Video zapis na YouTube: Govor Vladike Atanasija na grobu Svetiteljeve majke Ane u Mrkonjićima 1996; Pristupljeno: 12.02.2026. g.

[18] Usmena izjava Milanke Tešović, data avgusta 2024. godine i pismo datirano o Nikoljdanu 2019. godine

[19] Audio zapis igumana ostroškog arhimandrita Sergija u prilog kanonizaciji Svete Ane, dat 1. maja 2025. godine

[20] Audio zapis sabrata manastira Ostrog, o. Romana, u prilog kanonizaciji Svete Ane, dat 1. maja 2025. godine

[21] Usmena izjava sveštenika Miloša Mandića, data 17.02.2026. godine