U okviru manifestacije „Septembarski dani kulture 2026“, u Nikšiću je predstavljen roman „Ljetopis prokletoga cara Dukljana“, autora Budimira Dubaka, čiji su izdavači Srpska književna zadruga iz Beograda i Književna zadruga SNV iz Podgorice.
O ovoj knjizi i ukupnom umjetničkom stvaralaštvu Budimira Dubaka govorili su književnici Đorđe Brujić i Milica Bakrač. Promocija je održana u Gradskoj kući u Nikšiću, a događaj je realizovan u okviru septembarskog kulturnog programa u Nikšiću, uz učešće JU Narodna biblioteka „Njegoš“ Nikšić.
Urednica i moderator večeri Milica Bakrač kazala je da „Ljetopis prokletoga cara Dukljana“ predstavlja pripovjednu refleksiju nad istorijom Crne Gore kroz lik legendarnog cara Dukljana.
„Njegov život koji se, kao u demonološkim pričama, proteže kroz vjekove, metafora je za tamnu stranu istorije, oličenje zloupotreba političke moći, brutalnosti i duhovnog pada. Njegovo ime je pažljivo odabrano, inspirisano narodnim predanjima i antičkom prošlošću rimskog grada kod današnje Podgorice. Autor kroz lik Dukljana uspješno povezuje mitološko i istorijsko, posredno osvjetljavajući i način na koji se istorija i mit koriste u službi političkih manipulacija“, kazala je Bakrač.
Ona je ocijenila da Dubakov roman predstavlja „neobično spajanje istorije, legende, narodnog predanja i savremenog književnog promišljanja“.
„U središtu romana nalazi se lik Dukljana — legendarnog, ali da kažemo i demonskog vladara koji vremenom prestaje da bude samo ličnost iz daleke prošlosti i postaje ’simbol jednog trajnog principa zla’“, smatra Bakrač.
Prema njenom mišljenju, simbol je najznačajniji književni postupak u romanu.
„Dukljan nije samo prokleti car iz legende, već postaje oličenje mračne sile koja se kroz istoriju pojavljuje u različitim oblicima. Njegovo lice se mijenja, njegovo ime može biti zaboravljeno, ali njegovo djelovanje ostaje upamćeno“, rekla je Bakrač.
Književnik Đorđe Brujić je istakao da roman „Ljetopis prokletoga cara Dukljana“ Budimira Dubaka predstavlja „profinjenu i istančanu literarnu interpretaciju mita o Dukljanu, legendarnom caru Duklje, čija figura u narodnoj tradiciji simbolizuje mračnu, gotovo kosmičku, gnomsku silu, koja kao neprozirna sjenka stalno treperi nad čovjekom“.
„Dubakova naracija često prelazi granice hronološkog pripovijedanja i približava se lirskim refleksijama, čime se stvara atmosfera kontemplacije i meditacije, u najširem značenju“, smatra Brujić.
On je rekao da Dubak, kroz romanesknu formu, obrađuje i motiv kolektivnog prokletstva – ideju da prošlost oblikuje sadašnjost i da svaka generacija nosi teret grešaka svojih prethodnika, odnosno predaka.
„Ovo je vidljivo kroz način na koji autor opisuje Dukljanovu moć: ona je ne samo destruktivna, već i trajna, prelazeći granice individualnog iskustva i ulazeći u sferu kolektivnog i trajnog, ispisujući na taj način proročka znamenja“, kazao je Brujić.
On je zaključio da Dubakova sposobnost da kroz prostor, vrijeme i liriku prenese kompleksnu etičku i istorijsku poruku potvrđuje da je ovaj roman važan doprinos savremenoj regionalnoj književnosti i umjetničkom razumijevanju mita uopšte.
Na kraju promocije, o romanu „Ljetopis prokletoga cara Dukljana“ gorio je Budimir Dubak iz perspektive autora. On se prisjetio vremena iz svog djetinjstva i mladosti, kada je, kako je rekao, prvi put čuo, a onda i slušao priče o Dukljanu i svemu onome što je živjelo kao svjedočanstvo u koje se vjerovalo među narodom.
Autor je pojasnio porijeklo opsesije da se bavi carom Dukljanom.
„Dukljan je oličenje neuništvog zla u ljudskoj istoriji. On se samo preobražava, mijenja oblike, vremena i prilike u kojima se pojavljuje. Mi smo u Crnoj Gori imali posla sa tim strašnim zlom i carem tame koji je više puta u istoriji naš narod dovodio do tragedija, krvoprolića i bratoubistva. Ja sam onda pokupao da ga iz mitološkog plana lociram u istoriju“, istakao je Dubak.
On je poručio da Dukljana „srećemo još kod Svetog Jovana Vladimira, Stefana Nemanje, Svetoga Save i njegovih sinova. On se pojavljuje i prilikom raspeća Gospoda našeg Isusa Hrista i on iz mase viče: „Rasni ga, raspni ga“.
„On je svuda kao arhetipsko polje, ali ja sam uvjeren, a mislim da je to i poruka romana – da zlo nikada ne može pobijediti dobro“, riječi su Budimira Dubaka.
Izvor: Srpske novine
Foto: Bojan Bulatović
