Knjeginja Milica

Ljetopis, 11 novembar 2018

Ime: Ljetopis 11.11.2018 (1405 umrla knjeginja Milica, 1878 umro Stefan Mitrov Ljubisa, 1331 umro Stefan Decanski Nemanjic); Opis: Ljetopis- 11 novembar Tip: audio/mpeg
  • 11. novembra 1405. godine umrla je srpska kneginja Milica, žena kneza Lazara Hrebeljanovića. Poslije Kosovske bitke sklopila je mir s Turcima i upravljala Srbijom u ime maloljetnog sina Stefana. Kasnije se zamonašila i podigla manastir Ljubostinja, gdje je sahranjena kao monahinja Jevgenija.

Knjeginja MilicaVrline, dijela i zasluge, kao i dobročinstva brojnim manastirima i crkvama knjeginje Milice Hrebeljanović ostavile su dubok trag u epskom pamćenju srpskog naroda. Zajedno sa suprugom, knezom Lazarom, srpski narod ih je zauvek “krunisao”, a njihovi likovi žive u brojnim epskim pjesmama koje su dugo prenošene s koljena na koljeno. U srpskoj istoriji imala je značajnu ulogu u strašnom vremenu posle boja na Kosovu 1389. godine, gdje je i knez Lazar izgubio život, nakon čega je vodila državne poslove.

Milica Hrebeljanović, potomak Nemanjinog najstarijeg sina Vukana, u braku sa knezom Lazarom Hrebeljanovićem je imala osmoro djece, pet kćeri Maru, Draganu, Jelenu, Teodoru i Oliveru, i tri sina Stefana, Vukana i Dobrivoja, koji je umro u najranijem detinjstvu.
Poslije Kosovske bitke i velike tragedije srpskog naroda, kneginja Milica, iako joj je nuđeno da sa djecom ode u Dubrovnik, bira teži put – ostaje u Srbiji, opustošenoj od pogibija i haranja koje su činili Turci u svom osvetničkom pohodu.

Do punoljetstva sina, kneza Stefana Lazarevića kneginja Milica je upravljala Srbijom oprezno i mudro. Mudrošću i diplomatijom, kneginji Milici uspijeva da prenese mošti kneza Lazara iz crkve Svetog Vaznesenja u Prištini u manastir Ravanicu, kneževu zadužbinu. Od sultana Bajazita je izdejstvovala prenos moštiju Svete Petke iz Vidina u Beograd. Da bi odbranila svog sina, Stefana Lazarevića, koji je kao vazal sultana Bajazita bio optužen za nevjerstvo, kneginja Milica sa Jefimijom, udovicom despota Uglješe kreće u diplomatsku misiju kod sultana.

Stefan Lazarević je preuzeo vlast u Srbiji, koja je bila u vazalnom odnosu prema Turskoj, ali je u svemu ostalom zadržala atribute državnosti. Po preuzimanju njegove pune vlasti knjeginja Milica se povlači u manastir, dobivši monaško ime Jevgenija. Ali, i dok je kao monahinja Jevgenija služila Bogu kneginja Milica je zadržala zapaženo mjesto u vrhu vlasti. Pored bavljenja politikom, ostavila je trag u književnosti napisavši Molitvu matere i Udovstvu mojemu zenik.

Knjeginja Milica Hrebeljanović, potom monahinja Jevgenija zajedno sa svojom družbenicom Jefimijom je provela poslednje godine života u svojoj zadužbini manastiru Ljubostinji, gdje je umrla 11. novembra 1405. godine.

 

  • 11. novembra 1878. godine umro je Stefan Mitrov Ljubiša, često nazivan “Njegošem u prozi”. Stjepan Mitrov Ljubiša je rođen u Budvi. Roditelji su mu bili rodom iz Paštrovića. U njegovim pripovjetkama, od kojih su najpoznatije “Kanjoš Macedonović” i “Pričanje Vuka Dojčevića” stapaju se epska legenda i realizam.

Stefan Mitrov LjubišaKao političar borio se protiv italijanskog uticaja u Dalmaciji. Kada je objavio etnografski spis o Paštrovićima, a nakon objavljivanja prve pripovjetke postao je jedan od najistaknutijih i najcijenjenijih pripovjedača.

Djetinjstvo, kao i najveći dio svog života proveo je u Budvi. U to vrijeme Budva je bila mala varošica, pretežno naseljena pomorcima, ribarima, sitnim trgovcima i zanatlijama. Isto kao i u svim primorskim gradovima izdvajala su se dva sloja građanstva, jedan prema drugom neprijateljski nastrojeni:

gradska aristokratija, koja je bila u manjini, ali bogata i sa privilegijama i
-zavisni siromašni građani, ribari, zanatlije i sl. koji su sačinjavali veliku većinu i taj sloj se stalno popunjavao stanovništvom iz okolnih sela ili daljih mjesta iz zaleđa.

Kao bokokotorski predstavnik u Dalmatinskom saboru i član vijeća u Beču, Ljubiša se trudio da pridobije što više sitnih praktičnih koristi za svoj zavičaj i poboljša ekonomski položaj Boke. U isto vrijeme trudio se da kod svojih saplemenika i u čitavom kraju razvije razumijevanje za jednu širu nacionalnu zajednicu i pomogne borbu protiv tuđinštine.

U pripovjetkama je zahvaćen veoma dug period istorije crnogorskih plemena od 15. do početka 19. vijeka. Po raspadu zetske države, crnogorska plemena, brdska i primorska, našla su se u procjepu između Turskog carstva i Mletačke republike. Formalno pod vlašću obije i u stalnoj borbi jedne protiv druge. Protiv Turaka je vođena hajdučka borba, koja je vremenom postajala organizovana, a protiv Mletaka je vođena pritajena borba, protiv ekonomskog i vojnog iskorišćavanja. Plemena su u takvoj situaciji ostajala izolovana, posebno ona brdska, gdje je dolazilo do regeneracije plemenskog života. Ljubiša se pišući svoje pripovjetke, rukovodio željom da se očuva „nekoliko znamenitih događaja svoje otadžbine“ i da se uzgred opiše „način življenja, razgovori, pa najzad i vrline i poroci njegovih zemljaka,“ i da se to sve preda narednim generacijama, onako kako je „čuo i upamtio od starijih ljudi,“ jer se „svagdan te stvari preobražuju i ginu, što je god širi doticaj sa svijetom i poplavica tuđinstva.“

 

  • 11. novembra 1331. godine umro je srpski kralj Stefan Dečanski Nemanjić, sin kralja Milutina.

Stefan DecanskiPoslije upokojenja oca, Stefan Dečanski je naslijedio prijesto srpskog kraljevstva. Krunisan je 1322. godine na Bogojavljenje.

Tokom vladavine osigurao je Srbiji premoć na Balkanu pobijedivši Bugare u bici kod Velbužda 1330. godine. Podigao je manastir Dečane, a njegova Dečanska hrisovulja dragocjen je dokument sa popisom sela i stanovnika dečanskog vlastelinstva. Manastir Dečane je jedna od najljepših građevina nemanjićkih vladara i zadužbinara, vrhunac vizantijske i srednjovekovne umjetnosti i arhitekture.

Njegova kruna se čuva u riznici Cetinjskog manastira, a poslednji put je upotrijebljena prilikom krunisanja knjaza Nikole za crnogorskog kralja 1910. godine. Tom prilikom iz simbolike se knjaz Nikola krunisao jedinom pouzdano sačuvanom krunom Nemanjića.

On je jedini srpski kralj koji je ostao na prostoru Kosova i Metohije i koji nikada nije dozvolio da ga iko odatle pomjeri. Kivot sa njegovim moštim nalazi se u Visokim Dečanima.