Hram Svetog Save

Ljetopis, 12. maj 2019

Ime: Ljetopis 12.05.2019 (1861 Kenjo Jankovic, 1985 Hram Sv. Save); Opis: Ljetopis, 12. maj Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 12. maja 1985. Godine, u nezavršenom Hramu Svetog Save, Patrijarh srpski German održao je svečanu liturgiju koja je obilježila nastavak izgradnje hrama.

Hram Svetog SaveHram Svetog Save u Beogradu najveći je srpski pravoslavni hram, najveći pravoslavni hram na Balkanu. On se nalazi u istočnom dijelu Svetosavskog trga, na opštini Vračar, u Beogradu. Podignut je na mjestu za koje se smatralo da je Sinan-paša 1594. godine spalio mošti Svetog Save, osnivača Srpske pravoslavne crkve. Izgradnja hrama je finansirana dobrovoljnim prilozima, kao i plaćanjem doplatnih poštanskih markica. Nedaleko od hrama je parohijski dom, a tu će se nalaziti i predviđena zgrada patrijaršije. Ovaj spomen-hram predstavlja organski dio savremene živopisne siluete Beograda, čineći jedno od njegovih glavnih obeležja. Zbog toga što zauzima istaknuto mjesto na beogradskom horizontu, vidljiv je sa svih prilaza gradu.

Crkva može da primi 10.000 vjernika, a na zapadnu horsku galeriju može da stane 800 horista. Hram je obložen bijelim mermerom i granitom.

Ispod poda hrama je izgrađena crkva Svetog cara Lazara, ukupne površine oko 1.800 m², sa riznicom Svetog save i kriptom patrijarha Srpske pravoslavne crkve, u koju je planirano da se sahranjuju upokojeni patrijarsi.

Izgradnja hrama je tekla veoma sporo do 2002. godine. Hram je još uvijek u izgradnji. Godine 1879. dok je bio u Beogradu, jedan od najpoznatijih predstavnika Srba katoličke vjere iz Dubrovnika Matija Ban, prvi je iznio ideju podizanja crkve Svetog Save na Vračaru. 1895. godine u Beogradu je osnovano Društvo za podizanje Hrama Svetog Save na Vračaru, čiji je cilj bio da se na mjestu spaljivanja moštiju podigne hram. Omanja crkva koja je podignuta na mjestu budućeg hrama je kasnije pomjerena da bi izgradnja hrama mogla da otpočne. Izbijanje Prvog balkanskog rata 1912. godine, kao i Drugi balkanski i Prvi svjetski rat koji su slijedili, zaustavili su sve aktivnosti na izgradnji hrama. Nakon rata, 1919. godine, Društvo je ponovo ustanovljeno. Izgradnja hrama je konačno započela 1935. godine, kada je patrijarh Varnava izvršio osvećenje temelja. Dalja izgradnja bila je prekinuta napadom Njemačke na Jugoslaviju, 1941. godine. Od početka građevinskih radova do njemačke okupacije, izgrađeni su temelji hrama i podignuti su zidovi visine 7 i 11 metara. Njemačka okupaciona vojska je koristila prostor unutar nedovršenog hrama kao parkiralište, a 1944. godine su ga za istu svrhu koristili partizani i Crvena armija. Kasnije su razna preduzeća koristila prostor kao magacin. Društvo za izgradnju hrama je prestalo da postoji. Patrijarh German dolazi na čelo Srpske pravoslavne crkve 1958. godine i obnavlja ideju o podizanju hrama. Nakon 88 ponovljenih molbi, i isto toliko odbijanja dozvola za nastavak gradnje je dobijena u ljeto 1984. godine i od republičke i od gradske vlasti. Patrijarh, 20 episkopa i brojno sveštenstvo su 12. maja 1985. godine služili svečanu liturgiju, kojoj je u unutrašnjosti zidina hrama prisustvovalo oko 12.000 vjernika, dok je u porti bilo još oko 80.000 ljudi. Izgradnja je ponovo otpočela  avgusta 1985. godine. Zidovi su podignuti do pune visine od 40 m. Najveće postignuće je bilo podizanje centralne kupole teške 4.000 tona. Ona je bila napravljena na zemlji, a zatim je, zajedno sa pokrivačem od bakarnog lima i velikim pozlaćenim krstom visokim 12 metara i teškim 4 tone, podignuta i postavljena na zidove. Podizanje, koje je trajalo 40 dana, završeno je  juna 1989. godine. Gradnja eksterijera je završena 2004. godine. Postavljena su zvona i prozori, a fasada je takođe završena. Međutim, radovi na unutrašnjoj dekoraciji su još u toku. Hram su po dva puta posjetili ruski predsjednici Vladimir Putin i Dmitrij Medvedev, a posjećuju ga i druge zvanične delegacije koje dolaze u Beograd.

 

  • Na današnji dan, 12. maja 1861. godine umro je Krsto Kenjo Janković istaknuti crnogorski junak i četovođa.

Kenjo JankovicIstakao se u mnogim bojevima. Posebnu ratničku vještinu iskazao je 1835. godine, kada su Crnogorci po Njegoševom planu prvi put zauzeli utvrđeni Žabljak na Skadarskom jezeru. Njegoš je isticao Jankovića kao primjer junaštva i ubrajao ga među Crnogorce najzaslužnije za stečeni „zrak slobode crnogorske”. Učestvovao je 1852. godine i u drugom zauzimanju stare prijestonice Crnojevića. Kao i u prethodnom osvajanju, prvi je ušao u utvrđeni grad, zbog čega ga je knjaz Danilo odlikovao Obilića medaljom. Opjevan je u više narodnih pjesama. Glavni junak svih priča o Žabljaku Crnojevića svakako je Kenjo Stankov Janković, romantični junak sredine XIX vijeka. Prvi otvoreniji i žešći sukobi između žabljačkih Turaka i okolnih crnogorskih plemena počeli su kad su Ceklinjani, pripadnici nahije tik uz Jezero, kupili pravo na ribolov. Stalne čarke eksplodirale su sto godina kasnije, početkom 1835. godine: Turci su iz zasjede ubili dvojicu uglednih Ceklinjana, a potom dvadesetoricu javno izbatinali nasred trga u utvrđenju. Osveta je spremana kratko i u najstrožoj tajnosti. Kenjo Stankov je s jedanaestoricom zavjerenika krenuo pravo na utvrđenje koju je čuvalo stotinak vojnika. Noću su se potrpali u dva čuna, sa stubama i nekoliko kilograma mesa. Stube su im bile potrebne da se popnu uz, četrnaest metara, visok bedem na sjevernoj strani čiju je visinu, uz pomoć klupka vune, izmjerila jedna žena od povjerenja. Mesom su utišali buljuk pasa koje su Turci, zbog predostrožnosti, držali ispod samog bedema. Tiho su se ušunjali u usnuli grad i bez ispaljenog metka uspjeli da na najvišoj kuli podignu crnogorsku zastavu. Ujutru, kad su videli mrski barjak na svom posjedu, Turci su pomahnitali, ali već je bilo kasno: sve ključne tačke u gradu bile su zauzete. Zapovjednik je pokušao da pruži otpor nadajući se pomoći spolja. Uzalud, jer su zavjerenici zaposjeli jedinu kapiju koja je postojala, a onda su im u pomoć dotrčali drugi Ceklinjani. Priča veli da je zapovjednik u sumrak istakao bijelu zastavu i da su ga zavjerenici, kao što su i obećali, pustili da izađe iz grada. A onda je punih osam dana topovima je gađano podgrađe i gotovo sravnjeno sa zemljom, a i grad je u priličnoj mjeri oštećen. Onda se na konju, skrušen, pojavio vladika Rade. Oslobodiocima je rekao da, na traženje Rusije koju su pritisle druge velike sile, moraju da napuste grad. Poslušali su ga i, s bogatim plijenom, otplovili prema Rijeci Crnojevića. Nijesu zaboravili da ponesu i dva topa – „Krnja” i „Zelenka” – koji su sve do 1916. godine stajali ispred Cetinjskog manastira, kao uspomena na prvo osvajanje Žabljaka.

Na jednom od topova, “Zelenku“, urezani su sledeći stihovi mitropolita  Petra II Petrovića Njegoša:

,,Crnogorci kad ono viteški,

Žabljak tvrdi turski poharaše;

Onda mene starca zarobiše,

Na Cetinje srbsko dovukoše

Kenjo je oslobodio Žabljak i drugi put. Sad s nešto brojnijom družinom, njih dvadeset osmoro, uspio je da 1852. godine ponovo nadmudri posadu. I tada im je radost bila kratkog vijeka. Ovoga puta ih je knjaz Danilo, opet na pritisak velikih sila, zamolio da napuste grad.

Kralj Nikola podigao je spomenik Kenju Jankoviću, na kojem je napisano:

„Pod ovom grobnicom počivaju kosti junačkog Srbina Kenja Stankova Jankovića, koji je jednom godinom 1835. i drugom godinom 1852. na udarac grada Žabljačkoga, prvi od sviju vitezova crnogorskijeh izašao na bedem grada. Ovaj spomenik čini knjaz Nikola Petrović Kenju radi njegova viteštva vjernosti svoga otačastva. Građen 1874. g“.