Janicari

Ljetopis, 19. jun

Ime: Ljetopis 19.06.2019 (1826 ukinuta janjicarska vojska, 1961 Nezavisnost Kuvajta); Opis: Ljetopis, 19. jun Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 19. juna 1826. godine turski sultan donio je odluku kojom je ukinuta janičarska vojska.

JanicariJaničari su bili specijalna pješadija u Osmanskom carstvu. Ime dolazi od turskih riječi jeni čeri-nova vojska. U jugoslovenskim zemljama pojavili su se sa turskim osvajačima. Od svog osnivanja nove trupe su stavljene pod zaštitu šejha Hadži Bektaša, te su važile kao jedna od zajednica koja je pripadala bektašijskom derviškom redu. U tome ima izvjesne sličnosti sa evropskim viteškim redovima. Na zatiljku janičarskih kapa od bijelog filca, okruglih i zašiljenih naviše, bilo je pričvršćeno keče (poseban komad filca) kao simbol blagoslova Hadži Bektaša, osnivača reda. U vrijeme mira janičari su glavu obavijali turbanom. Inače, nosili su dolamu i, obično, plave čakšire. Ova pješadija najprije je popunjavana ratnim zarobljenicima – uzimao se svaki peti – a od 1402. godine kupljenjem djece hrišćanskih, kasnije i muslimanskih podanika. Bio je to poznati danak u krvi, Turci su ga nazivali devširme (sakupljanje). Taj sistem ozakonjen je u XV vijeku i pripadao je opštem fenomenu pretorijanske vojske koji je u islamskom svijetu korišćen od Španije do Indije. U intervalima od tri, pet ili sedam godina kupljeni su zdravi, lijepo građeni dječaci, stari između osam i dvadeset godina. Djeca odabrana za janičarski red dobijala su strogo vojničko, vjersko i fizičko vaspitanje u tzv. adžemi odžaku u Carigradu. Najbolji među vaspitanicima ostajali su u dvorskoj službi, a ostali su postajali janičari u Carigradu i provincijskim garnizonima. Danak u krvi zamjenjuje se krajem XVI vijeka novčanom dažbinom, a početkom XVIII vijeka se i ukida. Tokom XIV, XV i XVI vijeka bili su najodanija sultanova vojska. Janičari su bili pješaci-strijelci, ali disciplinom, obukom i oružjem bili su osposobljeni za neuporedivo teže borbene zadatke od ma kojih strijelaca toga vremena na Zapadu i Istoku. Uz luk i strijelu, kasnije pušku, imali su i oružje za borbu izbliza – koplje, helebardu, buzdovan, bojnu sjekiru, mač, sablju – prema vremenu. Neodvojivo vezani za svoju jedinicu, podvrgnuti dvostrukoj disciplini, vojničkoj i monaškoj, dobro naoružani i obučeni, janičari su činili trupu kakva se vjekovima neće vidjeti u Evropi, tačnije, sve do pojave stajaćih evropskih armija u XVII vijeku. Slabljenjem Osmanskog carstva, u drugoj polovini XVI vijeka, slabila je i disciplina u vojsci. Prvi korak u pravcu dekadencije janičara bila je dozvola za osnivanje porodice. Time je prestao disciplinovani život u kasarni, a janičarske privilegije postale su nasledne. Da bi mogli izdržavati porodice janičari se prihvataju i drugih poslova. Uz to, janičarski korpus počeo je da se popunjava ljudima bez prethodne vojničke obuke (primani su protekcijom ili za mito), što je dovelo do njegovog kvarenja i slabljenja. Od 1740. godine dozvoljava se čak trgovina janičarskim položajima. To je vrijeme kada janičari ne primaju više nikakve plate, pa žive od pljačke stanovništva. Kao svaka pretorijanska trupa, janičari su vršili jak pritisak na sultane. Do umanjivanja prihoda i uvećavanja rashoda dolazilo je zato što je bilo mnogo janičara. A mnoštvo janjičara prouzrokovalo je da se pašama i begovima daju službe uz mito. A kad se daju položaji uz mito, janičarima nema plate. Kad nema plate za janičare, onda oni krenu na dvor i bez razloga mrcvare. Vodeći ljudi države, da bi se spasili nevolje, davali su položaje uz mito. Oni koji su službu dobijali potkupljivanjem, a onda udaljeni iz službe, mnogo su mučili narod kako bi povratili novac i poklone koje su dali. A narod koji nije mogao izdržati poreze koji su prelazili svaku granicu, bio je prisiljen da bježi u neprijateljske zemlje, čime su pokrajine postale puste i zapuštene. Propadanje janičara pada u vrijeme kada se u Evropi stvaraju regularne stajaće armije, pa vojni uspjesi prelaze sada u hrišćanski tabor. Neuspjeli ratovi krajem XVIII vijeka naveli su sultana Selima III na pokušaj da stvori regularnu vojsku po evropskom uzoru, što će platiti glavom. Kada je 1826. godine sultan Mahmud II to ponovo pokušao, janičari se opet bune, ali su, ovog puta, intervencijom mornara, artiljeraca i minera bukvalno bili uništeni. Broj poginulih je bio oko 30.000. Idućeg dana ukinuti su hatišerifom.

 

  • Na današnji dan, 19. juna 1961. godine Velika Britanija dala je nezavisnost šeiku Kuvajta u Persijskom zalivu, koji je bio pod njenim protektoratom od 1899. godine.

Airpower In Operation Desert Storm

Zalivski rat je sukob između Iraka i koalicionih snaga 34 države pod mandatom Ujedinjenih nacija i vođstvom SAD, sa ciljem da se protjeraju iračke snage koje su okupirale Kuvajt. Uvod u rat je bila iračka invazija Kuvajta avgusta 1990. godine, uz optužbu Iraka da Kuvajt nelegalno crpi naftu iz izvora duž iračke granice. Invazija je bila suočena sa trenutnim ekonomskim sankcijama protiv Iraka od strane Ujedinjenih nacija. Neprijateljstva su počela u januaru 1991. godine, a ishod je bila odlučna pobjeda koalicionih snaga, koje su istjerale iračke snage iz Kuvajta sa minimalnim gubicima u ljudstvu. Kopnene i vazdušne bitke su vođene u Kuvajtu, Iraku i u graničnim djelovima Saudijske Arabije. Prije Prvog svjetskog rata, po Anglo-Otomanskom sporazumu iz 1913. godine, Kuvajt je smatran za autonomnu oblast u Otomanskom Iraku. Poslije rata, Kuvajt je pao pod britansku upravu koja je tretirala Kuvajt i Irak kao odvojene države poznate kao emirati. Ipak, irački zvaničnici nijesu priznavali legitimnost kuvajtske nezavisnosti i autoritet kuvajtskog emira. Irak nikada nije priznao nezavisnost Kuvajta i Ujedinjeno Kraljevstvo je šezdesetih godina razmjestila trupe u Kuvajtu da spriječi aneksiju od strane Iraka. Ideološki, invazija na Kuvajt je bila opravdana kroz poziv na arapski nacionalizam. Kuvajt je opisivan kao prirodni dio Iraka, odvojen u interesu britanskog imperijalizma. Odnosi izmađu Iraka i SAD su ostali saveznički sve do dana kada je Irak napao Kuvajt. Oktobra 1989. godine, predsjednik SAD Džordž Buš Stariji je potpisao tajnu direktivu 26, koja je počinjala: Pristup nafti iz Persijskog zaliva i bezbjednost ključnih država u ovom regionu je od vitalnog značaja za sigurnost SAD.

Odluka Zapada da odbije iračku invaziju je imala mnogo zajedničkog sa spriječavanjem iračke invazije na Saudijsku Arabiju, državu koja je svijetu daleko interesantnija od Kuvajta. Brzi uspjeh iračke armije protiv Kuvajta ju je doveo u blizinu naftnih polja Hama, najznačajnijih izvora u Saudijskoj Arabiji. Iračka kontrola tih polja kao i Kuvajta bi dovela do toga da Irak zadobije veliku količinu svjetskih razervi nafte. SAD, Evropa i Japan su smatrali mogući monopol kao veliku opasnost. Američki predsjednik Džordž Buš Stariji je brzo objavio da će SAD pokrenuti odbrambenu misiju da spriječi Irak od invazije na Saudijsku Arabiju. SAD, a posebno državni sekretar Džejms Bejker, su okupili koaliciju zemalja od 34 države koja bi se suprotstavila Iraku. Američke snage su predstavljale 74% od 660.000 vojnika koji su učestvovali u ratu. Mnoge članice su bile protiv pristupanja, neke su mislile da je rat bio međuarapski sukob ili su se bojale američkog uticaja u Kuvajtu. Na kraju, mnoge države su bile primorane zbog neprijateljstva Iraka prema ostalim arapskim zemljama i ponudama ekonomske pomoći ili otpisivanjem dugova. SAD su dale nekoliko javnih opravdanja za miješanje u sukob. Prvi razlog su bili dugotrajni prijateljski odnosi SAD sa Saudijskom Arabijom. Ipak, neki Amerikanci su bili nezadovoljni objašnjenjem i „Ne krv za naftu“ je postala parola domaćih protivnika rata. Kasnija opravdanja za rat su uključivala dugu iračku istoriju kršenja ljudskih prava pod predsjednikom Sadamom Huseinom, mogućnosti da Irak razvije nuklearno oružje ili oružje za masovno uništenje i da se gola sila neće tolerisati.

Savezničko napredovanje je bilo mnogo brže nego što su američki generali očekivali. Iračke trupe su započele povlačenje iz Kuvajta, zapalivši kuvajtska naftna polja prilikom odlaska. Dugački konvoj iračkih trupa, koje su se povlačile, stvorio se duž glavnog puta između Iraka i Kuvajta. Ovaj konvoj je bombardovan tako jako od strane Saveznika da je postao poznat pod imenom Auto-put smrti. Mirovna konferencija je održana na teritoriji Iraka koju je okupirala koalicija. U Kuvajtu je emir vraćen na prijesto, a potencijalni saradnici Iračana su protjerani iz zemlje.

Cijena rata za SAD procijenjuju se na 71 milijardu dolara. Oko 53 milijarde su platile razne zemlje širom svijeta: 36 milijardi Kuvajt, Saudijska Arabija i druge zalivske zemlje; 16 milijardi Njemačka i Japan. Zalivski rat je bio vrlo prenošen na televiziji. Po prvi put su ljudi širom svijeta bili u mogućnosti da gledaju slike kako rakete pogađaju svoje ciljeve i kako avioni poleću sa nosača aviona. Američka politika, što se tiče slobode medija, bila je jako stroga. Većina novinskih izveštaja dolazila je sa brifinga koje je organizovala vojska. Samo izabranim novinarima je bilo dozvoljeno da posjete front i intervjuišu vojnike. Te posjete su uvijek bile izvršene u pratnji oficira i bile su predmet prethodnog odobrenja vojske i naknadne cenzure. Ovo je bilo navodno da se zaštite osjetljive informacije od otkrivanja od strane Iraka, ali u praksi je korišćeno da se sakriju politički neugodne informacije.