Peroj

Ljetopis, 21. jul 2020

Ime: Ljetopis 21.07.2019 (2008 Dinko Sakic, 1657 Peroj); Opis: Ljetopis, 21. jul Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan 21. jula 1657. godine vlasti Mletačke republike dale su odobrenje da se u Peroj useli 15 crnogorskih porodica iz Crmnice, Ljubotinja, Njeguša i Primorja, sa oko 77-oro čeljadi i 300 grla stoke.

PerojPrethodne žitelje Peroja pomorila je kuga, koja je u tom kraju pustošila preko stotinu godina. Samo četiri mjeseca nakon doseljenja u Veneciji je izdata „Perojska povelja“, kojom je Crnogorcima u Peroju dodijeljena zemlja, pašnjaci i šume u trajno vlasništvo. Uprkos istorijskim i životnim neprilikama, vjerskim i političkim pritiscima, perojski su Crnogorci tokom vjekova sačuvali svoju vjeru, jezik, tradiciju i običaje. Izborili su se kod mletačkog Senata  za vršenje pravoslavne vjerske službe i boravak sveštenika u Peroju, odnosno za svoju crkvu, za groblje, za školu  i samostalnost Peroja od pulske Opštine. Vjerske obrede danas obavljaju u pravoslavnoj crkvi Sv. Spiridona, slave Svetog Nikolu i Svetog Dimitrija, govore srpskim jezikom, imaju svoju školu, biblioteku „Njegoš“ sa bogatim fondom knjiga i „Društvo perojskih Crnogoraca 1657“, koje nastavlja da čuva tradiciju i kulturu stare postojbine. Peroj je bio naseljen u praistoriji o čemu svjedoči nekropola koja se nalazi unutar starih gradskih zidova. Peroj takođe predstavlja arheološki lokalitet iz rimskog doba. U to vrijeme mjesto je bilo poznato kao Pedrolo. Kroz istoriju Peroj su naseljavali ljudi sa raznih prostora. Godine 1562. mjesto je bilo pogođeno malarijom i kugom, pa su zatim doseljene 124 porodice iz Romanje (današnje Italije). Međutim, porodice su se kasnije odselile zbog protivljenja stanovnika Pule. Doseljeno je oko 50 grčkih porodica sa Peloponeza i Kipra. Ove porodice su se kasnije ili odselile ili izumrle od kuga, pa je Peroj 1644. godine imao samo tri stanovnika. Godine 1657. doseljeno je 15 srpskih pravoslavnih porodica iz Crmnice koji su bježali od turskog okupatora. Mletačka država im je dala placeve i zajam za podizanje kuća. Po jednoj odredbi Duždevoj, nije se mogao muškarac iz Peroja oženiti ako nije posadio 50 maslina i 250 vinovih loza. Mlečani su očekivali da će se Perojci vremenom pokatoličiti i odroditi. Drugo naseljavanje Srba u Istri, koje je manje poznato mada je bilo veće i bučnije uslijedilo je 1671. godine. Juna 1671. godine svi rišnjanski hajduci (sa zaslugama za Mletačku republiku) njih 1500 duša (od kojih su 500 bili ratnici), ukrcani su na mletačke brodove i prevezeni u Pulu. Iako je vršen  pritisak na porodice da konvertuju u katolicizam, one se snagom narodnog karaktera suprotstavljaju tome. Današnji stanovnici Peroja su uglavnom njihovi potomci, koji su i dalje pravoslavni i služe se ćirilicom. Peroj je sa svojim pravoslavnim življem imao poseban status (bio zasebna parohija) u Eparhiji Dalmatinskoj i Istarskoj, krajem XIX vijeka. Perojci su upravljali i sa pulskom pravoslavnom crkvom Sv. Nikole, koju su gradili pravoslavni Grci. Prva i to nepotpuna osnovna škola u mjestu otvorena je 1845. godine, a predavao je paroh. Perojska srpska škola imala je 1883. godine 13 učenika. Peroj je 1913. godine “crnogorska naseobina” koja je sačuvala jezik, vjeru, običaje i žensku nošnju. Mjesto je živopisno, sa kućicama lijepo postrojenim, ima dosta zelenila, i nalazilo se tada na pola kilometra daleko od mora.

 

  • Na današnji dan, 21. jula 2008. Godine u zatvoru je umro Dinko Šakić, komandant ustaškog logora smrti “Jasenovac”.

Dinko SakicRođen je u okolini Imotskog. Proglašenje Nezavisne Države Hrvatske1941. godine zateklo je njega i njegovog oca Matu, vatrenog ustašu, u Bosanskom Brodu. Kao takav, Mato je odmah imenovan za predsjednika opštine Bosanski Brod. Na toj dužnosti se istakao zločinima. Dinko se oženio Nadom Luburić, polusestrom ustaškog pukovnika Vjekoslava Luburića, kojem je nadležnost bila organizacija logora, uprava i njihovo osiguranje. Zahvaljujući rodbinskim vezama sa Luburićem, započeo je brz uspon po ustaškoj hijerarhijskoj ljestvici. Napredovao je u ustaškog poručnika i postao „časnik“ (oficir) u komandi logora Jasenovac. Prednjačeći u svojim zločinima, za to je nagrađen i unaprijeđen u ustaškog natporučnika. Godine 1944. postavljen je za komandanta – upravnika ili zapovednika koncentracionog logora Jasenovac. Nakon rata, Šakić zajedno sa suprugom pacovskim kanalima bježi u Argentinu a 1947. godine u Rosariju je otvorio malu fabriku tekstila. Imao je  troje djece, kojima je kršteni kum bio Ante Pavelić. U Argentini postaje vatreni peronista, i kada je Huan Peron smijenjen sa vlasti odlazi u Španiju, gdje je bio najbliži saradnik Vjekoslava Luburića. U Argentinu se vraća tri godine kasnije. Prilikom posjete Franje Tuđmana hrvatskim iseljenicima u Argentini, novinari su napravili  intervju sa Dinkom Šakićem. On se tada prvi put hrvatskoj javnosti pohvalio svojim djelima, izjavivši kako bi sve to, ako treba, uradio i opet. Istom prilikom susreo se i sa Tuđmanom, sa kojim se zadržao u razgovoru, uz zajedničku fotografiju. Tri godine kasnije istraživačima centra Simon Vizental zapao je za oko Šakićev intervju argentinskom Kanalu 13. Nedugo potom Dinka Šakića argentinska policija lišila je slobode. Šakić je iz Buenos Ajresa u pratnji službenika Interpola prebačen u Zagreb. Zbog odgovornosti za genocid nad Srbima, Dinko Šakić je osuđen na zatvorsku kaznu od 20 godina zbog ratnog zločina protiv civilnog stanovništva.  U lepoglavskom zatvoru Šakić je počeo da piše knjigu memoara (s radnim naslovom „Sa  Poglavnikom u Alpama 1946. godine“). Umro je u zatvorskoj bolnici Remetinec u Zagrebu. Dinko Šakić je sahranjen u punoj ustaškoj uniformi iz Drugog svjetskog rata. Na toj sahrani, dominikanski sveštenik održao je govor u kome je  rekao da „sud koji je optužio Dinka Šakića optužio je Hrvatsku i Hrvate” i da „svaki Hrvat treba da bude ponosan na ime Šakića“. On je takođe tvrdio da je Nezavisna Država Hrvatska formirala temelj za uspostavljanje moderne države Hrvatske. Dinka Šakića terete da je lično, iz razonode i sadizma, ubio dvadeset logoraša. A on je izjavio: Sa svojih sedamdeset, kad imam djecu i unuke, ponavljam: Opet bih učinio isto…NDH je bila temelj na kojem je izgrađena današnja Hrvatska.