Tjenanmen

Ljetopis, 21. maj 2019

Ime: Ljetopis 21.05.2019 (1989 Tjenanmen, 2015 unistena Palmira); Opis: Ljetopis, 21. maj 2019 Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 21. maja 1989. godine kineski studenti koji su okupirali centralni pekinški trg Tjenanmen tražeći reforme, odbacili su zahtjev vlade da se raziđu.

TjenanmenU aprilu 1989. godine na pekinškom trgu Tjenanmen počeli su narodni protesti u ime demokratije i ljudskih prava, predvođeni studentima, koji su trajali sedam nedjelja, prije nego što ih je početkom juna 1989. godine silom ugušilo kinesko konzervativno državno rukovodstvo. Kada je preminuo bivši generalni sekretar kineske Komunističke partije Hu Jaobang, koji je važio za liberalnog reformatora, hiljade studenata i intelektualaca su, u znak žaljenja za njim, izašli na ulice Pekinga i tako započeli mirne proteste na najvećem trgu na svijetu. Protesti su brzo zadobili široku podršku gradskih stanovnika i razotkrili duboke podijeljenosti u kineskom političkom rukovodstvu. Između aprila i juna 1989. godine, milion mladih ljudi, radnika i seljaka izašlo je na trg Tjenanmen, zahtijevajući demokratiju i protestujući protiv korupcije, sve dok kineske vlasti na njih nijesu poslale vojsku i tenkove. Tada je ubijeno na stotine, a možda i na hiljade mladih ljudi, od kojih su neke pregazili tenkovi. Kineska vlada nikada nije u potpunosti objelodanila što se tada dogodilo, a proteste je nazvala „kontrarevolucionarnom pobunom“. Povoda za demonstracije bilo je nekoliko – prije svega je to bila smrt Jaobanga, koji je svrgnut nakon što je izgubio u borbi za prevlast od konzervativaca, a sporan je bio pravac političkih i ekonomskih reformi. Univerzitetski studenti koji su se okupili na trgu Tjenanmen u znak žaljenja za Jaobangom takođe su izrazili nezadovoljstvo zbog inflacije, ograničenih izgleda za izgradnju karijere i korumpiranosti partijske elite. Traženo je, takođe, da vlada bude odgovorna, a zahtijevane su i ekonomske reforme, sloboda štampe i govora, kao i ponovno uspostavljanje radničke kontrole nad industrijom. Na vrhuncu protesta, oko milion ljudi bilo je okupljeno na trgu Tjenanmen, organizovan je i štajk glađu, a demonstracije su se do sredine maja proširile i na oko 400 gradova širom Kine. Vlada je u početku zauzela pomirljiv stav prema demonstrantima, ali su se naposlijetku kineski vrhovni vođa Deng Sjaoping i drugi partijski zvaničnici odlučili na primjenu sile, te su partijske vlasti proglasile vanredno stanje i u Pekingu mobilisale čak 300.000 vojnika. Kineska vlada je na međunarodnom planu oštro osuđena zbog primjene sile protiv demonstranata, a vlade zapadnih država nametnule su joj ekonomske sankcije i embargo na isporuku oružja. Nakon primjene sile, vlada je sprovela brojna hapšenja demonstranata i njihovih podržavalaca, ugušeni su ostali protesti širom Kine, protjerani strani novinari i sprovedena striktna kontrola nad izvještavanjem o događajima u domaćoj štampi. Policija i unutrašnje bezbjednosne snage su pojačane, a zvaničnici koji su sa naklonošću gledali na proteste bili su degradirani ili suspendovani. Džao Cijang, bivši sekretar Komunističke partije, poslije protesta na trgu Tjenanmen izbačen je iz partije i stavljen u kućni pritvor, a njega je zamijenio Đijang Cemin. Političke reforme su u velikoj mjeri obustavljene, a ekonomske nijesu nastavljene sve do 1992. godine. Kineska vlada do dan danas zabranjuje da se o protestima raspravlja u bilo kom obliku ili da se obilježava sjećanje na njih, a zbog nedostatka podataka iz Kine mnogi aspekti događaja ostali su nepoznati ili nepotvrđeni, dok se procjene broja ubijenih kreću od nekoliko stotina do nekoliko hiljada.

 

  • Na današnji dan, 21. maja 2015. godine ekstremisti Islamske države preuzeli su kontrolu nad arheološkim lokalitetom u Palmiri, samo nekoliko sati pošto su osvojili taj grad u centralnoj Siriji.

PalmiraPripadnici Islamske države minirali su i raznijeli Trijumfalnu kapiju, jedan od najznačajnijih spomenika u drevnom sirijskom gradu Palmiri kao i dva poznata hrama u Palmiri, hram Balšamin i hram Bel.

Prije četiri hiljade godina, stanovnici jednog mirnog pustinjskog seoceta na rubu oaze vjerovatno se ni u snovima nijesu kretali širokim ulicama otmene kamene metropole, koju će vjetrovi budućnosti, na tom mjestu, sagraditi i smrviti u prah. Selo je vjekovima živjelo u tihoj izolaciji, okruženo dalekim pješčanim horizontom koji niti prijeti niti obećava, sve dok mudri kralj Solomon nije na svom radnom stolu raširio praznu mapu pustinje, zapitavši se kako najbrže stići od Mesopotamije do Mediterana. Jednom primijećeno, aramejsko seoce, skromno nazvano Palma (Tadmor), više nije moglo izmaći dugačkoj ruci progresa. Ostrvo zelenila u okeanu usijanog pijeska postalo je odmorište beskrajnih karavana koji su se, ne brojeći dane, teglili s kraja na kraj ogromnog svijeta za koji niko nije bio sasvim siguran ni kako tačno izgleda, ni gdje se završava. Podignute su zidine i utvrđenja a uskoro i raskošne kuće za one koji su se obogatili od trgovine. Ulice su oivičene kolonadama korintskih stubova, grobnice ispunjene mramornim statuama svojih upokojenih stanovnika, a uskoro je stigao i prostrani amfiteatar, za rastuće kulturne potrebe sve imućnijeg stanovništva, kao i gigantski hram, zemaljska kuća vrhovnog boga koji je sve to omogućio. Polovinom III vijeka n. e., na palmirski prijesto dolazi Zenobia, ambiciozna kraljica, koju je u istoriju ušla otvoreno izazvavši autoritet Rimskog carstva. Njena armija okupirala je rimske provincije Mestopotamiju i Siriju, a ubrzo i Egipat, tokom ratnog pohoda kojim je lično komandovala. Ponesena uspjesima, Zenobia svog maloljetnog sina proglašava za cara, čak počinje da kuje i novac sa svojim i njegovim likom. Sledeća planirana destinacija njenog osvajanja trebalo je da bude Antiohija.  Rimljani su organizovali kaznenu ekspediciju, kojom je zapovijedao sam rimski imperator i ubrzo je osvojili pustinjski grad. Zenobia je zarobljena i poslata u Rim. A Palmira? Naglo osiromašena i razorena, nastavlja da postoji kao sijenka svog nekadašnjeg sjaja; tokom narednih vjekova, nekoliko zemljotresa pogoršava stanje ionako oronulih građevina, da bi u XV vijeku, poslije najezde Mongola, grad bio napušten i potpuno zaboravljen, sve dublje tonući u more pijeska. Palmira je nanovo otkrivena tek 1678. godine, kada su je posjetila dva engleska trgovca, donoseći Evropi fantastične priče o pustinjskom gradu i legendarnoj kraljici koja se usudila da izazove moćni Rim a tek 1920.  godine započinju ozbiljna iskopavanja, koja traju do dan danas. Uprkos snažnim uticajima svojih moćnih susjeda, arhitektura Palmire nije ni rimska, ni grčka, ni persijska. Raspored hramova, ulica i trgova ne odgovara klasičnom rasporedu rimskih gradova. Jezik koji se u Palmiri koristio bio je jedan dijalekat Aramejskog jezika koji danas govori još svega nekoliko starih ljudi nedaleko od Damaska.