Srbi U Sarajevu

Ljetopis, 25. maj 2019

Ime: Ljetopis 25.05.2019 (1856 Franse Depere, 2006 Srbi u Sarajevu); Opis: Ljetopis, 25. maj 2019 Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 25. maja 2006. godine Savjet ministara BiH formirao je Komisiju za ispitivanje istine o stradanjima Srba, Hrvata, Bošnjaka, Jevreja i ostalih u Sarajevu u periodu od 1992. do 1995. godine.

Srbi U SarajevuSarajevo se nalazi u centralnom dijelu Bosne i Hercegovine, na 500 m.n.v. u Sarajevskom polju tj. Sarajevskoj kotlini, gdje dominira kontinentalna klima. Grad je okružen sa nekoliko planina: Jahorina, Trebević, Igman, Treskavica, Bjelašnica… a tri poznate sarajevske rijeke su: Bosna, Miljacka i Željeznica. Sarajevo je najvažniji politički, kulurni, industrijski i trgovački centar regije već stoljećima. Zapravo ovo je mjesto gdje su se sudarale mnoge kulture i civilizaciije. Vjekovima ovaj grad i okolinu naseljavaju pravoslavni Srbi, o čemu svjedoče brojni kulturno-istorijski spomenci, ali i dokumenti.  Još u doba Nemanjića ovdje su se gradile pravoslavne crkve, npr. Stara crkva na Baščaršiji je iz XIV vijeka. Najezdom Turaka iz Male Azije u srednjem vijeku, sve hrišćanske zemlje na Balkanu padaju pod njihov uticaj i postaju dio Osmanlijskog carstva. Na Berlinskom kongresu velike sile dozvoljavaju Austrougarskoj monarhiji da okupira Bosnu i Hercegovinu, a 1908. godine i da je prisvoji. U Sarajevu su Mladobosanci izvršili Vidovdanski atentat 1914. godine na austrijskog nadvojvodu Franca Ferdinanda nakon čega je počeo Prvi svjetski rat. Nakon završetka Prvog svjetskog rata stvorena je prva južnoslovenska država –  Kraljevina SHS, a Sarajevo je pripalo Drinskoj banovini. U Drugom svjetskom ratu Sarajevo ušlo u sastav tkz. NDH u kojoj je ustaški režim Ante Pavelića sprovodio genocid nad Srbima, a Sarajevo nije pošteđeno. Desetine hiljada Sarajelija su ubijene ili pak odvođene u koncentracione logore. Na taj način promjenjena je nacionalna struktura, odosno Srbi su postali manjina. Poslije rata o zločinima nad Srbima se moralo ćutati, jer jugoslovenska tajna policija UDB-a je zabranjivala priče o zločinima nad Srbima i proganjala svakog ko bi javno pričao o tome.

Uvođenjem višepartijskog sistema 1990. godine  došlo je do porasta iredentizma i ekonomske krize. U zapadnim djelovima SFRJ pobijedile su separatističke snage, koje su dovele do raspada Jugoslavije u ljeto 1991. godine, a Bosna i Hercegovina je zapala u duboku političku krizu. Situacija se dodatno zakomplikovala kada su 6. aprila 1992. godine zemlje Evropske zajednice i SAD priznale nezavnosnost Bosne i Hercegovine. Isti dan krenule su barikade u Sarajevu i progon Srba. U Dejtonu, novembra 1995. godine potpisan je mirovni sporazum i prestanak rata a Sarajevo je pripalo muslimanskoj-hrvatskoj federaciji BiH. To je dovelo do iseljavanja preko 150.000 sarajevskih Srba u martu 1996. godine, koji nijesu željeli da čekaju muslimanske vlasti. Sarajevski Srbi su ekshumirali čak i grobove.

Tokom 1992-1996. godine u Sarajevu je ubijeno najmanje deset hiljada Srba. O svemu ovome postoji brojni dokazi i obimna dokumentacija. Devedesetih je u glavnom gradu BiH bilo 150.000 srpskih žitelja, a sada ih je nekoliko hiljada. Nad nesretnom sudbinom hiljada sarajevskih Srba i preko stotinu hiljada izgnanih decenijama je nadvijena sjena „grada žrtve” zbog koje su patnje srpskog naroda u tom gradu ostale skrajnute, a zbivanja u ratnom Sarajevu do danas umnogome zamagljena. Pokušaji da se rasvijetle stradanja Srba ostali su neuspješni. Svjedočanstva preživjelih logoraša iz sarajevskih logora ili memorijali za žrtve sporadično podsjete na strahote iz ratnih dana.

Budući da se sudski epilog za srpske patnje u Sarajevu teško može očekivati, a ni volje da se komisijski istraži taj period nije bilo, Republika Srpska je, uz negodovanje međunarodnih predstavnika, formirala međunarodnu Komisiju za istraživanje stradanja Srba u Sarajevu od 1991. do 1995. godine. Za RS proklamovani cilj je doći do pune i nepristrasne istine kao osnove za pomirenje, dok u Sarajevu u tome vide namjeru srpskih vlasti da ispišu vlastitu verziju istorije. Vlada Federacije BiH nikada nije sprovela odluku Doma za ljudska prava BiH da istraži stradanje Srba u Sarajevu. Komisija Savjeta ministara BiH iz 2006. godine doživjela je fijasko. Umjesto da popisuje žrtve, krenula je da se bavi materijalnom štetom. Pri tome, ta komisija nije bila fokusirana na stradanja Srba, već Srba, Hrvata, Bošnjaka, Jevreja i ostalih.

 

  • Na današnji dan, 25. maja 1856. godine rođen je francuski maršal Franše d’ Epere, komandant savezničkih snaga na Solunskom frontu u Prvom svjetskom ratu i počasni vojvoda srpske vojske.

Franse D EpereLuj Franše d’ Epere, je jedan od najvećih vojskovođa Prvog svjetskog rata, francuski maršal i počasni srpski vojvoda. Neraskidiva veza francuskog generala sa srpskom vojskom, potom i srpskim narodom započela je na frontu i trajala je do kraja njegovog života.

Franše d’Epere rođen je u Alžiru gdje mu je službovao otac, takođe oficir, a poslije završetka čuvene vojne akademije u Sen Siru služio je u francuskim kolonijalnim trupama širom svijeta. Tokom Velikog rata učestvovao je kao komandant u pograničnim bitkama avgusta 1914. godine, a Peta armija je pod njegovom komandom preokrenula tok rata u čuvenoj bici na Marni kada je odbačena njemačka ofanziva. Za komandanta grupe armija Istok postavljen je 1916. godine, a  juna 1918. godine postaje glavnokomandujući general na Solunskom frontu, gdje je ratovao zajedno sa srpskom vojskom. On je strateg ofanzive na srpskom sektoru Solunskog fronta koja je imala za cilj da iz rata izbaci Bugarsku, što se i dogodilo poslije pobjede francuskih i srpskih divizija u bici kod Dobropolja septembra 1918. godine. To je odlučilo ishod rata na Balkanu i stvorilo uslove da do novembra iste godine bude oslobođena cijela Srbija. Za ratne zasluge Franše d’ Epere  je 1921. godine u Francuskoj dobio čin maršala, ali prije toga iste godine kralj Aleksandar mu je dodijelio i počasni čin vojvode srpske vojske. Umro je 1942. godine.

Bio je čovjek velikih interesovanja, raskošnog duha i bez ikakvih predrasuda. Za razliku od njegovih prethodnika koji su bili sumnjičavi u pogledu srpske vojske, on je odmah uočio kvalitete srpskog vojnika. Istovremeno, njegova ratna strategija poklopila se sa idejom srpskog vojnog vrha koji je želio jednu odlučnu bitku kojom bi se riješio rat na Balkanu i bio je spreman da sve snage angažuje u tom pravcu. Cilj je bio oslobođenje Srbije poslije tri godine izgnanstva. I Franše d’ Epere je želio odlučnu bitku i to je bila novina na Balkanskom frontu gdje je do tada važila strategija iznurivanja neprijatelja kroz niz manjih ofanziva. Strategija generala Franše d’ Epere i moral srpske vojske primorali su Bugarsku na primirje. Poslije toga su i njemački generali zaključili da se rat ne može dobiti. Solunski front je konačno pomjerio ravnotežu snaga u korist saveznika. Rat nije dobijen na Balkanu, ali je dobijena odlučujuća bitka koja je odlučila ishod rata. General Franše d’Epere po svom dolasku u Solun shvata da ga kao francuskog generala sa srpskim vojnikom povezuje patriotizam. Shvatio je da među svim armijama koje se nalaze na Solunskom frontu postoji jedna armija, srpska armija i jedna kategorija boraca, srpski vojnik, koji je nadahnut patriotizmom spreman na nevjerovantan napor kako bi oslobodio otadžbinu. D’Epere je to bolje razumio od svih drugih. On je stoga izmijenio plan njegovog prethodnika generala Gijoma i odlučio da glavni udar ofanzive bude na frontu od svega nekoliko kilometara gdje su bile koncentrisane dvije srpske armije potpomognute francuskim jedinicama. General Franše d’ Epere je, rukovodeći se vojnom logikom, odlučio da glavni udar ofanzive bude na ovom dijelu fronta jer su položaji u planinskom dijelu fronta bili slabije branjeni od položaja u dolinama Vardara i Crne reke. Međutim, drugi razlog zašto se Franše d’ Epere odlučio za ofanzivu na srpskom dijelu fronta jeste njegovo uvjerenje da ga sa srpskim vojnikom povezuje patriotizam. On će stoga povjeriti glavni udar ofanzive srpskim vojnicima koje smatra za najbolje i koji se nalaze na najpogodnijem dijelu fronta za napad i koji će ga u odlučnom momentu i izvesti. Koliko je bilo to povjerenje, građeno kroz odličnu saradnju sa vojvodom Mišićem koga je cijenio kao inteligentnog i spremnog oficira, svjedoči i činjenica da je pod komandu srpskog Generalštaba stavio dvije francuske divizije i gotovo cijelu artiljeriju. Niti su Srbi iznevjerili generala, niti je on ikad njih razočarao. O tome svjedoče njegove reči: „Ko su ti junaci koji mogu da se podiče da su zaslužili jedno od najvećih vojničkih odlikovanja u svijetu? To su seljaci, skoro svi; tvrdi na muci, trezveni, skromni, nesalomljivi, to su ljudi slobodni, gordi na svoju rasu i gospodari svojih njiva… Ali, došao je rat. I, evo, kako su se namah, okupljeni oko svoga kralja i svoje zastave za slobodu zemlje, ti seljaci, bez napora, pretvorili u vojnike najhrabrije, najistrajnije, najbolje od svih. To su te sjajne trupe, stvorene od izdržljivosti i poleta, zbog kojih sam ja gord što sam ih vodio, rame uz rame sa vojnicima Francuske, u pobjedonosnu slobodu njihove otadžbine…“