Katarina Vlastelinovic Miholjska Prevlaka

Ljetopis, 26. avgust 2020

Ime: Ljetopis 26.08.2019 (1877 Niksic, 1846 Katarina Vlastelinovic); Opis: "Ljetopis 26.08.2019 (1877 Niksic, 1846 Katarina Vlastelinovic)". Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 26. avgusta 1846. godine kontesa Katarina je poklonila imanje na Prevlaci Petru II Petroviću Njegošu.

Katarina Vlastelinovic Miholjska PrevlakaKatarina Vlastelinović, udovica kotorskog grofa Ilije Vlastelinovića, testamentom je ostavila u nasledstvo imovinu na ostrvu Prevlaka crnogorskom vladici Petru II Petroviću Njegošu. U oporuci koju je zapisao notar Jovan Abramović grofica je saopštila da će vladika ” moći raspolagati posjedom na Prevlaci kao vlastitom apsolutnom svojinom, izuzev crkvu, slike, kandila, knjige i druge crkvene stvari kao i dotaciju crkve, što moj naslednik neće moći ni prodati ni založiti već samo držati i uživati vječno”. Posjed koji se prostirao na jednoj trećini površine ostrvca, kontesa je kupila 1827. godine i na njemu sagradila manju crkvu. Crnogorski vladika bio je samo jednom u posjeti kontesi i ostrvu, jula 1845. godine. Iako nema pouzdanih podataka o datumu njenog rođenja, vjeruje se da je rođena na dan osveštavanja temelja velike crkve manastira Savine, 1777. godine. Potiče iz šibenske porodice Sundečić, otac Filip i majka Jovana rođena Jović. Za risanskog grofa Iliju Vlastelinovića udala se 1807. godine. Ilija, sa kojim nije imala djece, umro je poslije pet godina braka. Dio svog imetka ostavio je crkvi, a drugi Katarini za izdržavanje. Preko bokeljskog paroha Nika Kosatića zainteresovala se za Prevlaku, koja se nalazila u njegovoj parohiji. Ostrvo se tada nalazilo u posjedu porodice Druško. Od poslednjeg potomka te porodice kupila je zapadnu trećinu ostrva za 400 dukata. Sređivanju ostrva pristupila je sama, izvjesnu pomoć imala je samo od paroha Filipa Kosatića. Djelimična obnova manastirskih konaka, gdje je smjestila i svoj novi dom, završena je 1830. Godine. Namjeravala je da obnovi veliku crkvu Sv. Arhangela Mihaila, ali kako za to nije imala novca, odlučila je da sagradi novu, manju bogomolju. Na dan Sv. Trojice 1832. godine episkop Josif Rajačić osveštao je temelje nove crkve. Za gradnju je korišćen kamen srušene crkve Sv. Arhangela Mihaila i završena crkva osveštana je na isti praznik sledeće godine. Tada je začeta tradicija velikog narodnog slavlja na Prevlaci o Trojičindanu održala se do početka Drugog svjetskog rata. Na Prevlaci su je posjećivali mnogi značajni ljudi, između ostalih Vuk Karadžić i Njegoš, sa kojim se više puta sastajala u Kotoru, na Cetinju, u manastiru Savini, a možda i u Trstu. U razbojničkom prepadu na ostrvo teško je pretučena i od zadobijenih povreda nikad se nije u potpunosti oporavila.  Predosjećajući kraj, sastavila je testament iz kojeg je isključila rodbinu, a svu imovinu, izuzev crkve i crkvenih predmeta, ostavila je Njegošu. Umrla je pod nerazjašnjenim okolnostima. Zvanične vlasti naredile su sahranu u roku od 24 časa, bez prisustva ijednog lica izuzev paroha Filipa Kosatića, iako je u svom testamentu tražila suprotno. Obdukcija nije obavljena i nikome nije dozvoljeno da prisustvuje uviđaju. Po zvaničnoj verziji umrla je od upale pluća. Sahranjena je u 10 sati uveče uz južni spoljni zid crkve kao što je tražila u oporuci. Grob joj je bio neobelježen do 1892. godine. Prilikom otkopavanja grobnice radi popravke napukle nadgrobne ploče 1987. godine ustanovljeno je da je grob bio opljačkan neposredno nakon sahrane. U predjelu stomaka skeleta nađenog u grobnici pronađeno je olovno zrno velikog kalibra. U predanjima naroda u Boki Kotorskoj ostala je upamćena kao monahinja bez mantije, a narod ju je prozvao Blistava zvijezda prevlačka.

 

Na današnji dan, 26. avgusta 1877. godine knjaz Nikola je crnogorskoj vojsci izdao naređenje za napad na Nikšić, koji je odlagao, očekujući da će turske posade same predati grad.

NiksicU kratkom govoru svojim trupama naglasio je da je riješio da oružjem osvoji Nikšić, dajući vojnicima u ostvarenju tog cilja odriješene ruke. Može se samo pretpostaviti koliko je narod bio oduševljen oslobođenjem Nikšića, dok je kralj Nikola to stihovima iskazao u depeši koju je poslao svojoj ženi, knjeginji Mileni, a u kojoj se kaže: “Na bijelu Onogoštu zastava se moja vije, a Plamenac vojvoda pod njim rujno vino pije…”. Dugotrajna opsada Nikšića nije mogla da prođe bez posledica po same kuće i druge građevine pa je tako sam grad prilično stradao u bombardovanju i gotovo da nije bilo kuće koja nije bila pogođena granatom. Naročito su stradale kuće ispod utvrđenja dok su gradski bedemi i kule pretrpjeli neznatna oštećenja, prije svega zbog malog kalibra crnogorske artiljerije, tokom većeg dijela opsade. Prvih nekoliko godina nakon oslobođenja u Nikšiću je bilo prilično haotično stanje pa je tako i sama vlada iskazala svoje nezadovoljstvo saznanjem da se varoš Nikšić ruši i da propada, da se sa kuća skidaju drva i cigle. U nastojanju da tome stane na kraj, knjaz Nikola je početkom 1883. godine odlučio da se pristupi izgradnji nove varoši u Nikšiću, a izradu samog plana buduće varoši povjerio je Josipu Sladeu. Nakon što je početkom 1884. godine izvršena podjela placeva na centralnom trgu i u glavnoj ulici, njihovi vlasnici su radili na prikupljanju materijala za izgradnju. Sama vijest o početku gradnje nove varoši u Nikšiću privukla je mnoge zidare i druge majstore iz raznih krajeva i zemalja. U odsustvu stručnih projektanata, nove kuće uglavnom su “projektovali” iskusni zidarski majstori pa su zato nove kuće bile skromne, jednostavne, slične jedna drugoj, nerijetko i po veličini i broju prozora i vrata na fasadi. Početkom naredne 1885. godine šest bataljona narodne vojske i mjesni službenici dovršili su uređenje glavnog trga i ulica. Inače, same radove nadzirao je Šako Petrović koji je na samom početku gradnje donio prvi kamen i stavio ga u kaldrmu trga a isto tako je sa građanima zasadio poznate nikšićke drvorede (pretežno lipe i brestovi) dok su same sadnice donešene iz Budoša, Duge i Vojnika. Po želji knjaza Nikole, 1. mart 1885. godine određen je za naseljavanje nove varoši i tog dana u Nikšiću je održano slavlje koje je trajalo cijeli dan i imalo svoj program.  Krajem marta 1888. godine prilikom boravka u Nikšiću, knjaz Nikola je naredio da se obnovi Begov most na rijeci Zeti. Kameni most sa pet otvora završen je i pušten u saobraćaj 15. oktobra iste godine. Po knjaževoj želji, mostu je dato ime po Vuku Mićunoviću – Vukov most. Izgradnja kolskog puta od Podgorice do Danilovgrada, dugog 18 kilometara, završena je u relativno kratkom vremenu, dok je gradnja duže dionice, 32 kilometra od Danilovgrada do Nikšića, potrajala skoro šest godina. Završetkom ovog puta, nametnula se potreba izgradnje mosta na Zeti, koji je projektovao Josip Slade i čija je gradnja počela polaganjem kamena temeljca od strane vojvode Boža Petrovića. Za izgradnju ovog mosta angažovana je grupa zidara i kamenorezaca iz Boke i drugih krajeva, a u radovima su učestvovali i pripadnici vojnih bataljona koji su tu odrađivali obavezni kuluk, a nadnice su uglavnom isplaćivane žitom koje je Crna Gora kao pomoć dobijala od Rusije. Most sa 18 otvora, dug 269 metara izgrađen je za nepunih šest mjeseci. Most je otvorio za saobraćaj knjaz Nikola a na kraju svoga govora naložio je da novi most dobije ime – Carev most, u znak zahvalnosti prema ruskom caru Aleksandru III.