Vidovdan

Ljetopis, 28. jun

Ime: Ljetopis 28.06.2019 (Vidovdan); Opis: Ljetopis, 28. jun Tip: audio/mpeg
  • Danas je Vidovdan.

VidovdanVidovdan je za Srbe poseban dan, datum mitskih razmjera, sinonim za velika stradanja, ali i pobjede i nacionalna nadahnuća. Od Kosovskog boja, preko Prvog svjetskog rata, do danas, Vidovdan je ostao duboko usađen u svijest naroda. Nema datuma u istoriji srpskog naroda koji sobom nosi toliko mitologije, drame, životnih pouka… Na Vidovdan su nam se u prošlosti dogodile stvari koje su obilježile sudbinu cijelog naroda. Od Kosovskog boja, pogibije kneza Lazara i propasti Srpskog carstva, pa do danas, taj dan bio je prekretnica.

Bitka na Kosovu 1389. godine.

Bitka na Kosovu vođena je u blizini Prištine, između srpskih i osmanskih snaga. Srpske snage predvodio je knez Lazar Hrebeljanović, dok se na čelu turske vojske nalazio sultan Murat I sa sinovima Jakubom i Bajazitom. U prvoj fazi bitke, srpske snage su potisnule protivnika, a Miloš Obilić je uspio da ubije sultana Murata. Njegov sin Bajazit potom kreće u protivnapad u kome je zarobljen knez Lazar. On je po njegovom naređenju pogubljen, poslije čega se osmanska vojska povukla sa bojišta i napustila Srbiju. Prvi istorijski izvori o samoj bici govore o srpskoj pobjedi, a tek kasnije se javljaju navodi o neriješenom ishodu i srpskom porazu. Sama bitka po svojim dalekosežnim posledicama predstavlja otomansku pobjedu. Lazarevi naslednici su pod pritiskom sklopili mir sa Bajazitom i priznali njegovu vrhovnu vlast. Kosovska bitka je imala veliki odjek u tadašnjoj Evropi i uspjela je da privremeno zaustavi osmansko širenje u Evropi.Ona je tokom narednih vjekova postala centralni motiv srpske narodne epske poezije i srpskog nacionalnog identiteta.

Početak Drugog balkanskog rata 1913. godine.

Drugi balkanski rat vođen je između Bugarske sa jedne i Srbije, Crne Gore, Grčke i Turske sa druge strane. Pobjeda u ratu učinio je Srbiju, saveznicu Rusije, važnom regionalnom silom, uzbunivši Austrougarsku i na taj način indirektno dao važan povod za Prvi svjetski rat. Rat na dotadašnje saveznike, započeo je opštim noćnim napadom Bugara na srpsku vojsku, bez prethodne objave rata. Većina bugarske armije je bila koncentrisana prema srpskoj vojsci na rijeci Bregalnici.

Gavrilo Princip izvršio atentat na Franca Ferdinanda 1914. godine.

Sarajevski ili Vidovdanski atentat se dogodio kada je Gavrilo Princip, član organizacije Mlada Bosna, ubio austrougarskog prijestolonaslednika nadvojvodu Franca Ferdinanda i njegovu suprugu Sofiju.

Versajski sporazum i kraj Prvog svjetskog rata 1919. godine.

Versajski sporazum je naziv za mirovni ugovor zaključen u Versaju između Antante i Njemačke. Glavnu riječ na toj konferenciji imali su državnici velikih sila Antante, a zastupano je 27 država iz Antantine koalicije. Njemačka je u skladu sa ovim ugovorom morala da prizna da je isključivi krivac za Prvi svjetski rat, da pristane da se Alzas i Loren vrate Francuskoj, da se u sjevernom Šlezvigu sprovede plebiscit, da se neki pogranični gradovi vrate Belgiji, da se u području Sara uspostavi 15-godišnja uprava Lige naroda i nakon toga sprovede plebiscit o njenoj konačnoj pripadnosti Njemačkoj ili Francuskoj. Nadalje, Njemačka je morala priznati pripajanje poljskih područja novostvorenoj državi Poljskoj i da joj se prizna izlaz na Baltičko more. Njemačka je, između ostalog, od početka 1929. godine morala da plati ratne odštete u iznosu od pet milijardi dolara.

Vidovdanski Ustav Kraljevine SHS 1921. godine.

Vidovdanski ustav je prvi ustav južnoslovenske države, tačnije Kraljevine SHS. Ime je dobio po datumu donošenja. Kraljevina SHS je njime određena kao ustavna, parlamentarna i nasledna monarhija, čiji je jezik srpsko-hrvatsko-slovenački. Uspostavljeno je unitarno uređenje. Zakonodavnu vlast dijelili su kralj i Narodna skupština. Kralj je imao širok krug ovlašćenja. Narodna skupština je bila jednodomno predstavničko tijelo.

Rezolucija Informbiroa 1948. godine.

Komunistički Informacioni biro bio je nastavak Kominterne koju je Staljin pod pritiskom velikih sila raspustio 1943. godine u vrijeme najžešćih sukoba Drugog svjetskog rata. Informbiro je nastao kao protivteža zapadnom, demokratskom svijetu, koji je izašao iz rata kao pobjednik. Na drugoj strani, socijalistički blok, kao jedan od pobjednika u ratu, tražio je načine kako da ponovo objedini komunistički svijet poslije raspada Kominterne. Smatra se da je Informbiro odnio živote preko 100.000 ljudi. Jedno od najmračnijih poglavlja Informbiroa predstavljali su montirani sudski procesi. Odmah po objavljivanju rezolucije Informbiroa i odgovora KPJ počela su masovna hapšenja u Jugoslaviji, mučenja na Golom otoku i ubistva pristalica rezolucije.

Govor Slobodana Miloševića na Gazimestanu 1989. godine.

Govor na Gazimestanu Slobodana Miloševića je održan prilikom proslave 600 godina Kosovske bitke na Kosovu polju. Svojim prisustvom, proslavu je obilježilo i oko milion ljudi, od kojih je jedan dio došao iz SAD, Kanade, Australije i mnogih zemalja Evrope. Proslavi je prisustvovalo kompletno Predsjedništvo SFRJ a centralni govor održao je Slobodan Milošević, tadašnji predsjednik Predsjedništva SR Srbije. Proslavi su prisustvovali i ambasadori mnogih stranih zemalja u Jugoslaviji, dok su ambasadori SAD, i Turske odbili da dođu.Čuveni govor Slobodana Miloševića, počinje riječima:

„Na ovom mjestu u srcu Srbije, na Kosovu Polju, prije šest vjekova, prije punih 600  godina dogodila se jedna od najvećih bitaka onoga doba. Kao i sve velike događaje i taj prate mnoga pitanja i tajne, on je predmet neprekidnog naučnog istraživanja i obične narodne radoznalosti. Sticajem društvenih okolnosti ovaj veliki šeststogodišnji jubilej Kosovske bitke dogodio se u godini u kojoj je Srbija, poslije mnogo godina, poslije mnogo decenija, povratila svoj državni, nacionalni i duhovni integritet. Nije nam, prema tome danas, teško da odgovorimo na ono staro pitanje: Sa čim ćemo pred Miloša? Igrom istorije i života izgleda kao da je Srbija baš ove 1989. godine povratila svoju državu i svoje dostojanstvo da bi tako proslavila istorijski događaj iz daleke prošlosti koji je imao veliki istorijski i simbolički značaj za njenu budućnost.”

Srbi prestali da budu konstitutivan narod Hrvatske 1990. godine.

U Ustavu Narodne Republike Hrvatske iz 1947. godine stoji da su Srbi u NRH ravnopravni sa Hrvatima. Slična formulacija ponavlja se i u Ustavu Socijalističke Republike Hrvatske iz 1963. godine. U amandmanima na Ustav iz 1971.-1972. godine u njega prvi put ulazi formulacija da je SRH „nacionalna država hrvatskog naroda, država srpskog naroda u Hrvatskoj i država narodnosti koje u njoj žive“. Srbi u Hrvatskoj bili su jedan od konstitutivnih naroda. Taj status ukinut je donošenjem hrvatskog ustava iz 1990. godine.

Izručenje Slobodana Miloševića Hagu 2001. godine.

Predsjednik SRJ Slobodan Milošević na osnovu uredbe Vlade Republike Srbije, koju je potpisao Zoran Đinđić, izručen je Haškom tribunalu zbog sumnje da je počinio ratne zločine protiv čovječnosti i genocid u ratu vođenom na teritoriji bivše Jugoslavije, kao i protiv Albanaca sa Kosova i Metohije. Slobodan Milošević uhapšen je 1. aprila 2001. godine zbog sumnje za zloupotrebu službenog položaja. Vlada Srbije na čelu sa premijerom Zoranom Đinđićem, donijela je 28. juna, na Vidovdan uredbu o izručenju Slobodana Miloševića Tribunalu u Hagu i njegovo hitno transportovanje u zatvorsku jedinicu u Ševeningen. Slobodan Milošević tog 28. juna helikopterom stigao u Hag, u kojem će 11. marta 2006. godine preminuti. Ostaće upamćeno da je bivši predsjednik Srbije i SR Jugoslavije policajcima koji su mu stavljali lisice na ruke samo rekao: Znate li da je danas Vidovdan?