Njegosev Testament

Ljetopis, 28. oktobar 2020

Ime: Ljetopis 28.10.2019 (1716 Umro pomorac i matematicar Marko Martinovic, 1851 Testament Petra II Petrovica Njegosa); Opis: Ljetopis, 28. oktobar Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 28. oktobra 1851. godine tri dana prije smrti, vladika Petar II Petrović Njegoš upoznao je glavare i senatore, okupljene oko njegove postelje u Biljardi, sa sadržajem testamenta čiji su primjerci (kopije) dostavljeni ruskoj vladi, poslaniku Rusije u Beču i konzulu u Dubrovniku.

Njegosev TestamentPrema testamentu, na čijem je doslednom izvršenju insistirao vladika Rade, zaklinjući glavare da ga se pridržavaju, njegov brat Pero Petrović trebalo je da ostane predsjednik Senata i upravlja narodnim poslovima, dok Danilo (koga je Njegoš odredio za naslednika) ne završi škole, odnosno, dok se, kako je Petar II naglasio, “ne učini sposobnim narodom upravljati”.

Slava Tebje pokazavšemu nam svjet!

Hvala Ti, Gospodi, jer si me na brijegu jednoga Tvojega svijeta udostojio izvesti i zrakah jednoga Tvojega divnoga sunca blagovolio napojiti. Hvala Ti, Gospodi, jer si me na zemlji nad milionima i dušom i tijelom ukrasio – koliko me od moga đetinstva Tvoje nepostižimo veličestvo topilo u gimne Božestvene radosti, udivlenija i veleljepote Tvoje, toliko sam bijednu sudbinu ljudsku sa užasom razmatrao i oplakivao – Tvoje je slovo sve iz ništa sotvorilo, Tvome je zakonu sve pokorno, čovjek je smrtan i mora umrijeti. Ja sa nadeždom stupam k Tvojemu svetilištu Božestvenome, kojega sam svijetlu sjenku nazrio jošte s brijega kojega su moji smrtni koraci mjerili – ja na Tvoj poziv smireno idem ili pod Tvojim lonom da vječni san boravim, ili u horove besmrtne da Te vječno slavim.

 

  • Na današnji dan, 28. oktobra 1716. godine umro je pomorac i matematičar Marko Martinović, ruski knez, stručnjak za hidrogradnju i brodogradnju, jedan od najučenijih ljudi svog vremena.

Marko Martinović je jedan od najučenijih Bokelja svog vremena, čuveni pomorac i pomorski pedagog, nautičar, matematičar, crtač, stručnjak za hidrogradnju i brodogradnju, književnik i trgovac. U rodnom Perastu otvorio je prvu privatnu i priznatu pomorsku školu u svijetu. Odlukom Mletačkog senata dobio je na obuku sedamnaest ruskih boljara. U školi koja je nazvana „kolijevkom ruske flote“ predavao im je „morski nauk i vladanje“ (teoriju i praksu) a na brodu „Kotoranin“ u vodama Jadrana podučavao ih osnovnim pomorskim vještinama u komandovanju ratnim brodovima. Na poziv ruskog cara Petra Velikog u Rusiji je boravio kao instruktor brodogradnje. Literarno je obradio opsadu i mletačko osvajanje Herceg Novog, tada jedinog osmanskog uporišta u Boki. Među događajima koji su se odigrali u našoj pomorskoj prošlosti, učenje ruskih kneževa kod Marka Martinovića i njihov boravak u Perastu ima višestruki značaj.

Činjenica da je Venecijanski senat odabrao Peraštanina Marka Martinovića da sa još nekoliko istaknutih pomoraca poučava plemiće, koje šalje ruski car Petar Veliki u Veneciju 1697. godine radi sticanja znanja iz pomorstva, govori o ugledu koji je ovaj Peraštanin, i ne samo on, uživao u Veneciji, pomorskoj velesili toga vremena. O ovom značajnom događaju ne postoji srazmjerno arhivskih vijesti u Veneciji, Perastu i Rusiji pa je stoga istorijska slika iz Perasta dragocjenija, kao autentični dokumenat. Među muzejskim predmetima, koji se čuvaju u Muzeju grada Perasta, istorijska slika “Marko Martinović uči ruske plemiće pomorskim vještinama” zauzima posebno mjesto. Urađena je uljem na platnu, a sadrži dva dijela. Gornje polje ispunjeno je zapisom svih titula ruskog cara Petra Velikog, koji se smatra najdužim vladarskim naslovom, sačuvanim na slovenskom jugu. Slijede, u dva niza ispisana imena sedamnaestorice ruskih kneževa i boljara ruskih, uz imena četvorice ispisan je i visoki društveni status.

Između dva niza sa imenima naslikan je grb ruskog cara: u baroknom okviru sa krunom je crni dvoglavi orao, koji u kandžama drži znamenja carske vlasti: skiptar i kuglu. U sredini, među krilima, je medaljon sa predstavom Sv. Đorđa koji ubija zmaja. Već u načinu slikanja minijature osjeća se isključivo ilustrativno-narativni pristup autora, koji će u donjem dijelu slike još više biti istaknut. Na tamnosmeđoj pozadini pri vrhu ispisan je naslov, koji objašnjava sadržinu slike: “Marko Martinović učeći principe i gospodu moskovsku tu imenovanu na morski nauk i vladanje”. I na kraju, tj. na donjoj polovini platna je kompozicija koja je ilustracija samog događaja. U samom rasporedu tekstualnog i ilustrovanog polja, izražena je namjera autora da istakne po hijerarhiji ličnosti, koje su akteri ovog istorijskog događaja u kome je posebno istaknuta uloga ruskog suverena.

Slika kompozicija je u stvari grupni portret, na kome je prikazan Marko Martinović sa petoricom ruskih plemića, koje uči “morskom nauku i vladanju”, odnosno pomorskoj teoriji i praksi. Autor koristi ikonografiju, koja objašnjava naslov slike i uvodi nas u “preteču” nautičke učionice, preko naslikanih elemenata navigacije: kompasa, pomorske karte i globusa, koji su postavljeni na malom stolu, zastrtom crvenom draperijom. Pisana svjedočanstva odnose se upravo na teorijska znanja koja je Marko Martinović prenosio svojim pitomcima, učio ih je esenciji navigacijske vještine preko korišćenja kompasa, iščitavanja pomorskih karata i upoznavanja vjetrova. Praktični dio naukovanja, koje su sticali na plovidbi jedrenjacima, oličen je u jedrenjaku koji je naslikan u donjem lijevom uglu slike. Likovi ruskih plemića, naslikani su u profilu, dok njihov položaj i naglašena gestikulacija ostavljaju utisak žive rasprave oko nekog teoretskog zadatka, koji je učitelj pred njih postavio.

Rusi su obučeni u živopisne nošnje: duge haljetke i kaftane u crvenim, plavim i narandžastim tonovima, koji su kao i njihove kape optočene bijelim krznom. Iako sa dozom naivnosti, kojom uostalom odiše čitava kompozicija, Martinovićev lik ima karakter portreta koji odražava odlučnost i čvrstinu, što zrači sa grubog, tamnog lica išibanog vjetrom i olujnim morem. Obučen je u crnu, jednostavnu odoru kakvu su, po njegovoj preporuci i ostali Peraštani trebali nositi, kad su pohodili mletačkog dužda: “crno svileno odijelo bez nakita i ukrasa”. Pored stolice na kojoj sjedi naslikan je štap, sa pozlaćenom, okruglom drškom, koji je u ono vrijeme bio simbol zapovjednika broda, ali i gradskog kapetana Perasta.