Svemirska Trka

Ljetopis, 4. oktobar 2020. godine

Ime: Ljetopis 04.10.2019 (1957 Trka u svemiru, 1379 Kastilja); Opis: Ljetopis, 4. oktobar Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 4. oktobra 1957. godine SSSR je lansirao u orbitu oko Zemlje prvi vještački satelit “Sputnjik 1”, težak 83 kilograma, koji je letio po eliptičnoj putanji do visine 900 kilometara.

Svemirska TrkaZapad, posebno SAD, bio je zapanjen, jer je satelit mogla da izbaci samo izuzetno snažna raketa, mnogo jača od svake kojom se eksperimentisalo u SAD. Ubrzo je uslijedilo oštro sovjetsko-američko nadmetanje u svemiru. Svemirska trka je bilo nezvanično nadmetanje između Sjedinjenih Američkih Država i Sovjetskog Saveza koje je trajalo od 1957. do 1975. godine. Ona je obuhvatala istovremene napore obije zemlje da istraže svemir, šalju vještačke satelite u Zemljinu orbitu, da pošalju ljude u svemir i na Mjesec. Iako njeni korjeni leže u ranoj raketnoj tehnologiji i zategnutim međunarodnim odnosima nakon Drugog svjetskog rata, svemirska trka je počela nakon sovjetskog lansiranja satelita Sputnjik 1. Termin svemirska trka je smišljen po analogiji sa trkom u naoružavanju koja je takođe postojala između SAD i SSSR. Svemirska trka je postala važan dio kulturnog i tehnološkog rivalstva između Sovjetskog Saveza i SAD tokom Hladnog rata. Svemirska tehnologija je postala posebno važna arena u ovom sukobu, i zbog svoje vojne primjene i zbog psihološke koristi od naraslog morala. Tokom tih godina SSSR je uspio da lansira prvi vještački satelit, da prvi pošalje živo biće u svemir, prvog čovjeka i da izvrši prvu šetnju kosmonauta u otvorenom svemiru. SAD su uspjele prve da pošalju ljude na Mjesec. Rakete su zanimale naučnike i amatere najmanje 2000 godina. Kinezi su ih koristili kao oružje prije 1000 godina. Polovinom 1920-ih, njemački naučnici su eksperimentisali sa raketama pogonjenim tečnim gorivom koje su bile sposobne da dostignu relativno velike visine i razdaljine. Rajhsver, prethodnik Vermahta, se zainteresovao za rakete radi dalekometne artiljerijske paljbe. Kako se Drugi svjetski rat približavao kraju, sovjetska, britanska i američka vojska i naučni timovi su se takmičili ko će prije zarobiti tehnologiju i uvježbano osoblje iz njemačke raketne instalacije. SSSR i Velika Britanija su imale nekog uspjeha, ali su SAD stekle najviše koristi, uzimajući veliki dio njemačkih raketnih naučnika, veliki dio njih su bili članovi Nacističke stranke, uključujući i fon Brauna, iz Njemačke u SAD kao dio operacije Spajalica. Tu su naučnici prilagodili njemačke rakete, originalno korišćene protiv Britanije, u druge svrhe. I SAD i SSSR su koristili te rakete kao osnovu za razvijanje sopstvenih velikih raketa. Nakon Drugog svjetskog rata, SAD i SSSR su bili uvučeni u Hladni rat kroz špijunažu i propagandu. Istraživanje svemira i satelitska tehnologija je mogla da doprinese u Hladnom ratu na oba fronta. Oprema na satelitima je mogla da špijunira druge zemlje, dok su uspjesi u svemiru mogli da služe kao propaganda za reklamiranje naučne i vojne snage određene strane. Iste rakete koje su mogle da pošalju čovjeka u orbitu ili da pogode određenu tačku na Mjesecu su takođe mogle da pošalju atomsku bombu na određeni neprijateljski grad. Mnogo od tehnološkog razvoja potrebnog za putovanje u svemir je jednako primijenjeno na vojne rakete kao što su interkontinentalne balističke rakete. Zajedno sa drugim aspektima trke u naoružanju, napredak u svemiru je pokazivao tehnološku i ekonomsku snagu, demonstrirajući superiornost ideologije te zemlje. Istraživanje svemira je imalo dvostruku ulogu: moglo je da služi miroljubivim nastojanjima, ali je isto moglo da doprinese vojnim ciljevima.

 

  • Na današnji dan, 4. oktobra 1379. godine rođen je Henrik III, kralj Kastilje.

KastiljaKraljevina Kastilja je bila jedna od srednjovjekovnih kraljevina na Iberijskom poluostrvu. Nastala je kao autonomna politička cjelina u IX vijeku kao grofovija koja je bila vazal Kraljevini Leonu. Ime je dobila po velikom broju tvrđava – „kastiljos“ koje su bile razasute po čitavoj njenoj teritoriji. Prvi pomen Kastilje u pisanim dokumentima datira iz 800. godine. Grofoviju Kastilju su naselili uglavnom stanovnici kantabrijskog, asturijskog, baskijskog i gotskog porijekla koji su govorili posebnim dijalektom romanskog jezika, kastiljanskim, i koji su imali veoma izdiferencirane zakone.  Počev od XI vijeka, duž cijele hodočasničke rute Puta za Santijago, počeli su da se formiraju burgosi – preteče gradova (utvrđenja naseljena sveštenicima, plemićima i običnim svijetom). Isprva su se burgosi osnivali iz isključivo odbrambenih razloga, i gradili su se obično pored granica. Bili su mjesta u kojima je uvijek bio veliki procenat vojske i naoružanja. Međutim, vremenom, hodočašće će učiniti da gradovi pored vojne, takođe razviju ekonomske i trgovačke aktivnosti. Pojavljuje se građanski stalež – stanovnici burgosa su se uglavnom bavili zanatstvom i trgovinom, za razliku od plemstva koje je imalo prihode isključivo od poljoprivrede. Takođe je od bitne važnosti i pojava jevrejskih zajednica koje su dolazile s juga, iz Al-Anadaluza, i koje su se nastanile u Kastilji kao zanatlije, trgovci i zemljoradnici. Godine 1474. umire Enrike IV, kralj Kastilje, i između te godine i 1479. godine dolazi do borbe oko prijestola između pristalica njegove sestre, Izabele i Huane Beltranke, legitimne Enrikeove ćerke koja je bila udata za portugalskog kralja, u kojoj Izabela odnosi pobjedu. Da je Huana pobijedila, došlo bi do ujedinjenja Kastilje sa Portugalijom, a ne sa Aragonom. Godine 1469. godine tajno se vjenčavaju Izabela I od Kastilje i Fernando, naslednik aragonskog prijestola. Ovim brakom se ujedinjuju krune Kastilje i Aragona, iako to ujedinjenje nije zvanično do vladavine njihovog unuka, Karla I od Španije. Izabela i Fernando završavaju Rekonkistu zauzimanjem Granade, 1492. godine. Te iste godine, dolazi do protjerivanja Jevreja, a Kolumbo u službi kraljice Izabele otkriva Ameriku.