Vladika Sava

Ljetopis, 7. mart

Ime: Ljetopis 07.03.2019 (1781 umro vladika Sava Petrovic, 1850 rodjen Tomas Masari); Opis: Ljetopis, 7. mart Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan. 7. marta 1781. godine umro je u svojoj rezidenciji u Stanjevićima crnogorski vladika Sava Petrović.

Vladika SavaSava Petrović uspješno je održavao Crnu Goru, ukliještenu između neprijateljskog Otomanskog carstva i nenaklonjene Venecije, i nastavio da gaji veze s Rusijom koje je uspostavio vladika Danilo. Na predlog mitropolita Danila, zavladičio ga je srpski patrijarh Mojsije Rajović iz Peći prilikom svoje posjete Crnoj Gori tokom 1719. godine. Za života mitropolita Danila, mladi vladika Sava bio je njegov glavni pomagač u crkvenim i narodnim poslovima. Nakon Danilove smrti, 1735. godine, postao je novi mitropolit. Pomagao je Rusiju i Austriju u njihovom ratu sa Turskom. Putovao je u Rusiju. Carica Jelisaveta izdala mu je gramatu, kojom hvali Crnogorce i priznaje njihovo junaštvo i zasluge za Rusiju u njenoj borbi za oslobođenje hrišćana na istoku. Po povratku iz Rusije poslao je u Peć svoga sinovca Vasilija, kojega je 1750. godine zavladičio srpski patrijarh Atanasije II Gavrilović i titulisao ga: „Mitropolit skenderijski i primorski i egzarh sv. prijestola slovenosrpske patrijaršije u Peći”. Od 1750. godine do 1766. godine vladika Sava i vladika Vasilije zajednički su upravljali crkvenim i narodnim poslovima u Crnoj Gori. Nakon Vasilijeve smrti, Sava je ponovo preuzeo samostalnu upravu.

Vladika Sava je pisao Rusima:

“Zastupi nas pri Portje, čto Greki ne bi mješalis u serbski nacion, tim nas vječno odolžiš”, naglašavao je u pismu. Obraćajući se mitropolitu Platonu pisao je: “Ježe li B(o)g vozgl(a)goljet vo serdci jeja veličanstv osvobodit od Grekov prestol Serbskoj arhiep(s)kopijpećkoj, toj imjejet u vašoj imperiji arhimandrits(vjata)go patrijarha Vasilija Berkića… serbskih bit arhiep(isk)op, vsi serbskij arhijereji jego primut s radostiju, da znajet turecki jazik i grečeskij on, prirodnij Serbin da znajet”

Pismo je pisao mitropolit Sava, kako sam kaže, u ime svih episkopa. On kaže: “Mnje v rucje predato ot vsjeh arhiereov slaveno-serbskih, kak najstaršemu i nikakvoj vlalsti napodležaščemu svojimi černogorskimi narodi”.

I u obraćanju Beču je branio interese srpske crkve: “Želimo da mitropolit crnogorski zavisi od pećkog patrijarha u Srbiji. Kad sadašnji mitropolit umre, pristajemo zasada da njegov naslednik bude rukopoložen u Karlovcima, ali da uvjek bude izabran po starom običaju… ali samo dotle dokle Turci vladaju Srbijom, te ne možemo da ga slobodno pošaljemo u Peć.”

Matija Karaman, zadarski nadbiskup je o Savi zapisao da je veliki protivnik katolicizma i da se prikazuje kao potomak Crnojevića, pa se naziva gospodarem Crne Gore. Pa kakvo se dobro, pita se Karaman, može očekivati od pravoslavnih, koji stoje pod ruskim uticajem uz pomoć crnogorskog vladike i pod uticajem srpskog patrijarha? Optuživao je Savu za rusofilstvo, koje je naslijedio od vladike Danila.

 

  • Na današnji dan, 7. marta 1850. godine rođen je čehoslovački državnik i filozof češkog porijekla Tomaš Masarik, profesor Praškog univerziteta, prvi predsjednik Čehoslovačke.

MasarikOsnovao je 1900. godine Narodnu stranku, koja je 1905. godine preimenovana u Progresivnu partiju. Od 1907. godine bio je poslanik u parlamentu Austro-Ugarske u kojem se borio protiv režima Habsburške monarhije i za autonomiju Čehoslovačke. Protivio se agresivnoj austrougarskoj politici na Balkanu i aneksiji Bosne i Hercegovine i veoma je uticao na jugoslovensku nacionalističku omladinu uoči Prvog svjetskog rata. Rat je proveo u emigraciji, nastojeći da dobije saglasnost saveznika za nezavisnost Čehoslovačke.

Tomaš Masarik, osnivač Čehoslovačke, po mnogim mišljenjima jeste najznačajnija ličnost novije češke istorije. Ovaj veliki intelektualac i humanist, rijetki moralist u politici, bio je blizak sa Jugoslovenima, posebno Srbima i Hrvatima, mnogima je bio univerzitetski profesor, učitelj politike, branio je i odbranio Srbe u čuvenom veleizdajničkom procesu… U Beogradu, kod Beograđanke, ima ulicu sa svojim imenom.

Za ilustraciju bliskosti Masarika sa Srbima isticano je više puta da je tokom I svjetskog rata, posle odlaska 1915. godine iz Praga gdje mu je prijetilo hapšenje, on po svijetu putovao s pasošom Kraljevine Srbije i radio na stvaranju Čehoslovačke. Radi se o dva, a ne o jednom srpskom pasošu, oba sa slikom nosioca i na njegovo ime. Nalaze se u Masarikovom instititu u arhivu Akademije nauka. Sam pasoš se, inače, u istorijskim dokumentima i literaturi pominje samo dva puta – oba puta u knjizi poznatog češkog i svjetskog pisca Karela Čapeka, koja je pisana u prvom licu, kao monolog Masarika.

„Srpski generalni konzul u Ženevi dao mi je srpski pasoš. Ime, mjesto rođenja i zanimanje ispunio sam pravim podacima, jer nijesam htio da lažem bez potrebe, a i da se ne bih „izdao“ ako bi pasoš bio na drugo ime. Jedino sam bio upisan kao državljanin Srbije.“ …..„Kada sam došao u London imao sam probleme s pasošom. Dobio sam u Ženevi srpski pasoš, ali da se slučajno ne bih pri eventualnom saslušanju „izrekao“, ispunio sam sve rubrike, osim državljanstva, istinitim podacima: rođen u Hodoninu, u Moravskoj, profesor i tako dalje. Niko ništa nije tu primjećivao da nije u redu, sve dok nijesam otišao da podignem novac u lodonskoj filijali švajcarske banke u kojoj sam imao račun. Blagajnik je odmahivao glavom, bio je to njemački Švajcarac koji se razumio u geografiju, kaže „Moravska nije u Srbiji“ itd… Ali, ipak sam ga „sredio“ – rekao sam „kad tako dobro znate geografiju, morali biste znati da je Morava rijeka u Srbiji, uostalom šta je vas briga za moj pasoš“.