Napad Na Norvesku

Ljetopis, 9. april

Ime: Ljetopis 09.04.2019 (1940 Njemacka napala Noresku i Dansku, 1807 Ticanova buna); Opis: Ljetopis, 8. april 2019 Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 9. aprila 1940. godine Njemačka je u Drugom svjetskom ratu bez objave neprijateljstava napala Norvešku i Dansku. Rano ujutro njemački ambasadori su predali ultimatum vladama u Oslu i Kopenhagenu da se, trenutno i bez otpora, stave „pod zaštitu Rajha“. Danska je pristala, a Norveška odlučno odbila predaju. Uprkos britanskoj i francuskoj pomoći, njemačke trupe su skršile otpor, zahvaljujući i izdaji norveškog naciste majora Vidkuna Kvislinga.

Napad Na NorveskuNorveški front je otvoren invazijom Njemačke na Norvešku 9. aprila 1940. godine. Okupacija Norveške se završila se 8. maja 1945. poslije kapitulacije njemačke vojske u Evropi. Tokom ovog perioda, Norveška je bila okupirana od strane Vermahta. Civilnu vlast je vodila Rajskomanda Norveške, koja je predstavljala kolaboracionističku vlast i kvislinški režim. Za to vrijeme norveški kralj i vlada su vršili svoju dužnost u egzilu u Londonu.

Pošto je zadržala neutralnost u Prvom svjetskom ratu, Norveška spoljna i vojna politika su najviše zavisile od tri faktora:

-Mjere štednje, koje su bile promovisane od strane konzervativnih partija
-Pacifizam, koga je promovisala Norveška radnička partija
-Doktrina održanja neutralnosti, izgrađena na pretpostavki da neće biti potrebe da se Norveška uvodi u rat, ako ostane neutralna.

Iako je neutralnost ostala prioritet sve dok invazija već nije ostvarena, opšte poznata činjenica u Norveškoj vlasti je bila da ne treba zaratiti sa Ujedinjenim Kraljevstvom. Već od 1939. godine je postojao osećaj da Norveška treba da se pripremi, i to ne samo za odbranu svoje neutralnosti, već i svoje slobode. U periodu između septembra 1939. godine i aprila 1940. godine se dosta toga uradilo na povećanju borbene gotovosti Norveške. Ona je uspjela da izdejstvuje dva dobra trgovinska sporazuma, sa Ujedinjenim Kraljevstvom i sa Njemačkom, ali je bilo očigledno da je svaka strana htjela da spriječi onu drugu da priđe Norveškoj. Iz bojazni od zaštite Norveške od strane Ujedinjenog Kraljevstva i Francuske, Njemačka je izvršila invaziju na Norvešku iz više razloga: luke koje nijesu okovane ledom, čime bi imali mogućnost da kontrolišu Sjeverni Atlantik; da obezbijede rudnike gvožđa na sjeveru Švedske; time bi preduhitrili Francusku i Ujedinjeno Kraljevstvo u istom cilju; i da povećaju propagandu u pogledu Njemačke imperije;

Nije prošlo mnogo do trenutka kada je njemačka vojska umarširala u Oslo. Nakon toga, njemačka vojska se skoncentrisala na osvajanja ostalog dijela Norveške. Hitler je u Norveškoj tokom cijelog rata rasporedio 300.000 vojnika, čime je obezbijedio stabilan priliv gvožđa, kao i strateške baze za vazdušne napade na Britaniju.

Prije same invazije, Vidkun Kvisling, predsjednik Norveške Nacističke partije, je ubjeđivao Hitlera da će organizovati vladu koja će podržavati njemačku vlast. Njemu se nije svidjela ta ideja. Međutim, kada je vidio da se Norveški parlament neće predati, ponudio je Kvislingu mogućnost da organizuje vladu. Kvisling je mislio da će, ako bude održao ekonomsku stabilnost zemlje i ako bude uspio da održi korektnu saradnju između norveškog naroda i okupacione njemačke vojske, na kraju pridobiti povjerenje svog naroda.

Tokom rata, Saveznički planeri su organizovali niz sabotaža i napada na teritoriju Norveške, sa ciljem onesposobljavanja njemačkih vojnih i naučnih kapaciteta. Najznačajnija akcija je bila onesposobljavanje njemačkog projekta nuklearne energije.

Čak i pre kraja rata se razmišljalo o sudbini saradnika sa okupatorom. Neki su se slagali sa politikom ubijanja prestupnika, dok su oni hladnije glave bili za sklapanje optužnice i suđenja optuženima za izdaju. 37 ljudi je osuđeno na smrt a Vidkun Kvisling je uhvaćen i norveški sud osudio ga je na smrt strijeljanjem. Kvislingovo ime postalo je sinonim izdajstva i saradnje sa neprijateljem širom sveta, ne samo u Norveškoj. Naziv kvisling koristi se za građanina koji pomaže neprijatelju da osvoji njegovu zemlju.

 

  • Na današnji dan, 9. aprila 1807. godine austrijska vojska savladala je Ticanovu bunu, ustanak sremskih seljaka, koji je počeo pod vođstvom Teodora Avramovića Ticana. U pobuni je učestvovalo 15.000 seljaka iz 45 sela. Tican je uhvaćen i pogubljen krajem 1807. godine.

Ticanova BunaTekla je treća godina Prvog srpskog ustanka. Dok je Karađorđe uspješno odolijevao i pobjeđivao Turke, na noge su se, ohrabreni njegovim uspjesima, podigli i Srbi u Sremu.

Gotovo cio geografski predio između Dunava i Save pripadao je porodici Odeskali. Oni
nijesu boravili na tom ogromnom posjedu, već su, kao „gospoda“, ostali u Rimu, a upravljanje ostavili svojim predstavnicima. Seljaci ne samo da su morali da plaćaju visoke globe i namete, nego su još morali da kupuju potrepštine od Odeskalijevih, a ne gdje su htjeli.

Teodor Avramović, Tican kako mu je bio nadimak, prihvatio se ponude i podigao je pobunu protiv ugnjetavanja. Poslat je proglas ljudima iz okolnih petnaestak sela (među njima Buđanovcima, Bešenovu, Brestaču, Dobrincima, Petrovcu, Subotištu…) da se pridruže. Ovi su to i prihvatili. Neki su se uplašili jer je Avramović zaprijetio smrću onima koji bi poruke sakrili ili dojavili spahijama za spremanje ustanka. Prekaljeni borac kakav je bio, Tican je shvatio da sukob u ravnici sa obučenom vojskom nema šanse za uspjeh. Zato je povukao ljude ka Fruškoj gori. Logor je podigao kod Manastira Vrdnik. Ustanici su se nadali da će im pop Luka Lazarević, ratni komandant mačvanskog kraja u ustaničkoj Srbiji, poslati pomoć. Tražili su pedesetak lijepo obučenih i dobro naoružanih konjanika, „da bi pojavom zaplašili carske patrole“. Međutim, Luka nije smio bez dozvole od Karađorđa pomoć da pošalje, dok Karađorđe nije želio da kvari odnose sa Austrijom, koja mu je tajno slala oružje za borbu protiv Turaka. Tican je shvatio da sa Bečom nema smisla ratovati, pa je od početka pojasnio da se nije pobunio protiv cara, već protiv spahija. Dio pobunjenih seljaka bio je za pregovore ali ne i Tican koji je bio za borbu sa spahijama do kraja. Tako su se pojavile klice propasti. Carska vojska je uhvatila i zatvorila u Irig Ticana. Tican je razvalio prozor od ćelije i pobjegao, ali je uhvaćen kod Grabovca, kada je pokušavao da se preko Save prebaci u Srbiju. Svi pobunjenici su dobili amnestiju, osim njega. Osuđen je na smrt.