Trg od čirilice Cetinje

Na Cetinju održano drugo veče Trga od ćirilice posvećeno Mitropolitu Mitrofanu Banu

U nedelju 16. avgusta, u porti Cetinjskog manastira, u okviru sedmog ”Trga od ćirilice”, održano je veče posvećeno velikom cetinjskom Mitropolitu Mitrofanu Banu.

Kraj groba Mitropolita Mitrofana, okupljene je prvo pastirskom poukom pozdravio Njegovo visokopreosveštenstvo Mitropolit crnogorsko-primorski Amfilohije. Mitropolit je naglasio da je Mitropolit Mitrofan po svojoj želji sahranjen u porti Cetinjskog manastira, rekavši takođe i da je on najveći cetinjski Mitropolit posle Petrovića. Prisetio se Mitropolit i proglašenja Crne Gore za kraljevinu. ”Ovo je eparhija Pećke Patrijaršije koja je jedina zadržala nezavisnost, ali ne autokefalnost, zato što to niko nikad nije tražio”, razjasnio je Mitropolit, govoreći o ukidanju Pećke Patrijaršije. Mitropolit je naglasio da oni koji danas pokušavaju da prekroje istoriju i govore neistine, da oni ne znaju ništa o Crkvi. ”To su oni koji su učili vjeronauku po Marksu, a među njima, nažalost, ima i istoričara”, naglasio je. ”Kada je Ivan Crnojević osnovao Cetinjnjski manastir i kada je ovdje prognana Mitropolija zetska, kada je Mitropolit samo promijenio sjedište, to nije bila neka nova crkva, već ta ista osnovana 1220”, rekao je Vladika, naglasivši da Mitropolija apsolutno nije bila prekinuta.

Mitropolit Amfilohije se takođe osvrnuo na to da je Mitropolit mitrofan Ban učinio ono što je bila vjekovna želja, ono što je pokušao i Sveti Petar pa nije uspio zbog Francuza, a to je ujedinjenje Crne Gore i Boke. Takođe je ukazao na to koliko je Mitropolit Mitrofan je bio značajna ličnost u trenutku ujedinjenja 1918. Vladika je izrazi čuđenje kako politički istoričari poput Andrijaševića mogu da pišu besmislice, koje vlast prihvata i na tome temelji svoja djela i stavove. ”Niko Boga dosad nije pobijedio u istoriji, ni Neron, ni Lenjin, ni Broz, ni svi imperatori ovoga svijeta koji su se borili protiv Crkve Božije. Tako i sad ovi, valjalo bi da prestanu da se bave Crkvom na takav način, odricajući se onoga što je biće Crne Gore”, rekao je Vladika i završio svoje slovo u nadi da će se svi oni vratiti onome što jeste Crna Gora.

Nakon Njegovog visokopreosveštenstva, riječ je imao protojerej-stavrofor dr Velibor Džomić, koji je govorio o godinama ujedinjenja, kao i obnovljenja i ponovnog vaspostavljanja Pećke Parijaršije. On je pojasnio termine koji se tiču ujedinjenja i obnovljenja Patrijaršije, kao i stvaranja Kraljevine Srba Hrvata i Slovenaca. Rekao je da je čin ujedinjenja ti naroda u jednu državu Srba, Hrvata i Slovenaca, koji su najprije definisani kao trojedan narod. ”Potom od 1929. godine, kada se država susrela sa problemima, taj isti trojedan narod, je redefinisan kao troimeni narod u trojednoj državi”, rekao je otac Velibor objasnivši da ipak nije mogao biti iskorišćeno da preko ujedinjenja pokrajinskih crkava se dođe do ujedinjenja SPC.

”U novoj državi su se 1918. godine ujedinili različiti narodi, koji su pripadali različitim vjeroispovijestima”, podsjetio je otac Velibor, naglasivši da Pravoslavna Crkva u njoj sabira ljude pravoslavne vjere koji mogu da budu različitih nacija i nacionalnosti.

Otac Velibor je rekao da je nova država bila po svemu nova i neobična, ali Pravoslavna Crkva nije. ”Pećka Patrijaršija je 1918. godine, ne ujedinjena, nego po drugi put obnovljena”, razjasnio je. On je takođe objasnio problem terminologije, rekavši da pojam ujedinjenja nije najadekvatniji, jer ne postoji razjedinjena Crkva. ”U pitanju je nespretno pojmovno određenje i zato uvijek treba koristiti jedini ispravan i crkveni izraz, koji bi značio drugo obnovljenje ili drugo vaspostavljanje Pećke Patrijaršije, jer crkvena organizacija koja je vaspostavljena prije 100 godina, nije ništa drugo do obnovljena svetosavska istorijska Pećka Patrijaršija”, podvukao je otac Velibor, te dodao da je ideja obnovljenja Patrijaršije mnogo starija od jugoslovenske ideje i da do 1918. ove dve ideje nisu imale dodirnih tačaka.

”S obzirom i da se nalazimo u godini u kojoj obilježavamo i stotinu godina od upokojenja Mitropolita Mitrofana Bana, potrudiću se da vam prikažem njegov trud, kao arhijereja iz tadašnje Crne Gore, kao i njegov ne mali doprinos i veliko angažovanje u obnovi Pećke Patrijaršije”, rekao je.

Naglasio je da su trojca episkopa sa teritorije Kraljevine Crne Gore shodno 6. kanonu Sedmog vaseljenskog sabora, i čl 15. Ustava Svetog Sinoda u Knjaževini Crnoj Gori od 1903, krajem 1918. održali sabranje i postupili potpuno ispravno u duhu kanonskih propisa i donijeli odluku o pristupanju obnovi Pećke Patrijaršije.

”U periodu od 31. decembra 1918. do svečanog proglašenja obnovljene Patrijaršije 12. septembra 1920. u Sremskim Karlovcima, kanonski pravoslavni episkopi sa područja novostvorene države su održali četiri arhijerejske konferencije koje su bile od ključnog značaja za drugo obnovljenje Pećke Patrijaršije”, kazao je otac Velibor, takođe ukazavši da nikakve odluke svetovnih vlasti nisu bile prethodnica ovim crkvenim odlukama.

Tkođe, otac Velibor je ukazao na svaku od ove četiri arhijerejske sjednice, sa akcentom na drugu, kojom je predsjedavao Mitropolit crnogorski Mitrofan Ban, koji je takođe bio izabran za predsjednika središnjeg arhijerejskog Sabora sa sjedištem u Beogradu. Osvrnuo se takođe i na to da je ponovno vaspostavljanje imalo svesrdnu podršku Kralja Nikole, kome je jedina zamjerka bila zašto sjedište nije u Peći već u Beogradu, pri čemu je Pećka Patrijaršija i dalje istorijsko sjedište i stavropigija našeg Patrijarha.

”Dakle, jasno je da je ta odluka koja je imala puni unutrašnji konsenzus, da kažemo dobila i svoju međunarodnopravnu potvrdu kroz Tomos Vaseljenske Patrijaršije i Patrijarha Melentija, koji su izdali Tomos kojim je kasnije od svih pomjesnih crkava taj sveti i svešteni čin priznat”, rekao je, i dodao da, bez obzira na prisustvo političke i svetovne terminologije iz toga perioda, nepobitno se zaključuje da je Pećka odnosno Srpska Patrijaršija ili SPC obnovljena na punoj kanonskoj jurizdikciji nekadašnje Pećke Patrijaršije. ”Razlozi za obnovljenje Pećke Patrijaršije su isključivo eklisiološke, a ne političke ili pravne prirode”, zaključio je otac Velibor.

Nakon oca Velibora Džomića, govorio je protojerej-stavrofor Gojko Perović, rektor Cetinjske Bogoslovije. Otac gojko je istakao da je jedna od najvećih zasluga Mitropolita Mitrofana Bana upravo ujedinjenje Crne Gore i Boke Kotorske. On se takođe osvrnuo na istoričare koji se služe neistinama da bi obmanuli narod, iako i sami znaju da su to što govore laži. Ovo je objasnio u kontekstu kontinuiteta Crkve u Crnoj Gori.

”Ako bismo se tražili ključne riječi iz istorije Crne Gore, kao kad se pišu naučni radovi, među deset bi sigurno bila Mitropolija”, slikovito je prikazao otac Gojko. ”Te Mitropolije, te riječi ne bi bilo da nije bilo proglašenja Arhiepiskopije u Peći u rang Patrijaršije”, dodao je, objasnivši da je to druga stvar koja veže nemanjićku crkvenu tradiciju za život pravoslavne Crkve u Crnoj Gori.

”Konačno, ako bismo sad išli redom, pa se podsjećali svih tih bitnih momenata iz cetinjske Mitropolije, koji su dovele do ovakvog kakav je bio Mitrofan Ban, samo bih kratko rekao da u vremenu velike seobe Srba 1690. godine i potom, kada je ovdje bio Mitropolit Sava Očinić, Crnogorci su proglasili za narodnog kandidata za Mitropolita Danila Šćepćevoga sa Njeguša, ali ko će da ga hirotoniše”, osvrnuo se otac Gojko, te dodaje da danilo ide u Pečuj, u Mađarsku da ga Mitropolit arsenije Čarnojević rukopoloži. On je rekao da je Mitropolit Sava Petrović, odmah nakon ukidanja Pećke Patrijaršije, tražio da se obnovi Pećka Patrijaršija, a Vasilije Petrović, na kraju svoje knjige Istorija Crne Gore, stavlja popis srpskih arhijereja i na prvo mjesto među njima stavlja sebe, odnosno stolicu crnogorskih episkopa.

”To što smo Trg od čirilice preselili za večeras na cetinje ima utemeljenje u ličnosti Mitrofana Bana, koji je rođen u Grblju, u Boki, a upokojio se na Cetinju. On je svojim životom povezao Boku i Crnu Goru”, naglasio je otac Gojko. On je takođe slikovito pojasnio da, bez obzira na društvene istorijske prilike i događaje, jedinstvo Srpske Pravoslavne Crkve nikada nije dovođeno u pitanje, a to dokazuju odnosi između eparhija i episkopa.

Po pitanju Crkve na Cetinju, otac Gojko je istakao da je ona cijelim svojim bićem bila vidovdanska i svetosavska, pokazavši komentar Mitrofana Bana na čestitku jednog Episkopa RUske Crkve, koji ga naziva Egzarhom trona pećkoga, gde Mitropolit Mitrofan osobito ističe da mu je važno da bude prepoznat na taj način, kao neko ko teži kao obnovljenju Pećke Patrijaršije. ”U tome su i ispjevane pjesme Kralja Nikole Onamo, namo i Kolo cetinjsko”, dodao je otac Gojko.

”Danas živimo pod dejstvom neke laži ili poluistina, koje hoće Mitrofana Bana da prikažu na neki drugačiji način, medijska propaganda da se Mitrofan Ban prikaže kao jedan senilni starac koji je bio na tim konferencijama u Karlovcima, ali da je mal te ne sve bilo protiv njegove voljeNJ, rekao ja otac Gojko i dodao da je otac Pavle Kondić, pišući istoriju Cetinjske bogoslovije, našao na nekoliko mjesta da je nakon 1918, Mitrofan Ban zašiljio pero i nekoliko puta pisao u Beograd Ministru za crkvena i prosvjetna pitanja i tražio, recimo, da vojni garnizoni napuste Biljardu da bi se oslobodio prostor za Cetinjsku bogosloviju. ”On nije bio čovjek koji je reda radi tamo sjedio, on se maksimalno i u poslednjoj godini svoga života angažovao da Cetinjska bogoslovija, kojoj je on dao ime Svetog Petra Cetinjskog”, rekao je i dodao da od Nićifora Dučića Rektora, pa sve do danas se direktori Cetinjske bogoslovije zovu rektori, objasnio je jer postoje oni koji zamjeraju zbog ovog naziva za direktora jedne srednjoškolske ustanove. Još jednom je podvukao apsolutno Mitropolitovo zalaganje i potpunu prisutnost u poslednjoj godini svoga života i godini ponovnog vaspostavljanja Pećke Patrijaršije.

Nakon oca Gojka, profesor istorije dr Žarko Leković, podrobno je uputio prisutne u životopis Mitropolita Mitrofana Bana, preciznim izlaganjem njegove biografije iz godine u godinu i iz događaja u događaj.

Nakon izlaganja, zajedničarenje je nastavljeno uz posluženje, koje je pripremila bratija Cetinjskog manastira.

Programi Trga od ćirilice se večeras vraćaju u Herceg Novi, u 21 čas u porti crkve Sv. Spasa na Toploj biće održano Srpsko (narodno) i vjersko (pravoslavno) osjećanje u listu Glas Crnogoraca iz broja u broj, koje će predstaviti dr Milena Martinović i publicista Jovan Markuš.

Tijana Lekić

foto: Jovan Radović