Smisao Kosovskog zavjeta

“Smisao Kosovskog zavjeta”: Nema zavjeta bez žrtve

U navečerje Vidovdana, u manastiru Ostrog održana je dijaloška tribina na temu „Smisao kosovskog zavjeta“. Gost oca Gojka Perovića bio je dr Dušan Krcunović, profesor na Filosofskom fakultetu u Nikšiću.

 

Profesor Krcunović na početku je kazao da je zavjet jedna posebna vrsta odnosa koji se uspostavlja između dvije strane koje mogu da budu u asimetričnom ili simetričnom odnosu. Potom je malo detaljnije objasnio značenja jevrejskog i grčkih termina za zavjet.

Nakon što je otac Gojko ukazao na to da su savez sklopili Bog i grešni čovjek i da je u pitanju savez koji je počeo prije nas, tiče se nečega što je izvan onoga što možemo da vidimo i opipamo, i tiče se onoga što će tek da dođe, te ima karakter obećanja, nečega što se čeka, profesor Krcunović se nadovezao na tu misao, rekavši da je sa one strane tog saveza Božije obećanje, a sa ove strane ljudska vjera. Kazao je da zavjet ima dvije dimenzije: egzistencijalno-ontološku koja se tiče našeg istorijskog trajanja i kontinuiteta i etičku koja podrazumijeva obavezu i odgovornost za datu riječ.

„Kao što je Bog nama dao svoju riječ, tako smo se i mi obavezali datom riječju da se te riječi držimo, i to je ono što nas drži u zajednici, koja traje kroz vjekove“, pojasnio je dr Dušan Krcunović.

Govoreći o pojmu autoriteta, profesor je objasnio da autorit ima funkciju da nas oslobodi i poduči. Svako znanje je zasnovano na poštovanju nekog autoriteta: „U tom smislu, mi nikada ne počinjemo de novo,  nego uvijek počinjemo u nekom socijalnom kontekstu, u nekom normativnom kontekstu, u nekom jezičkom kontekstu, iz kojega onda rabimo neki sistem vrijednosti koji onda pokušavamo da slijedimo.“  Istakao je da postoji i druga strana autoriteta, i da pravi autoritet poziva vas da preispitate njegovu vlastitu legitimnost.

Naglasio je da se nijedan veliki posao nije počinjao bez priziva transcendencijeBožanskog blagoslova, upravo zato što čovjek nije samodovoljan i osjeća svoju konačnost. Zato što znamo da smo nesamodovoljni, krhki, ranjivi, da je naš rauzm vrlo ograničena kognitivna sposobnost. Mi se moramo okretati ka drugome, ka drugima, i na kraju krajeva, ka onome koji je apsolutni Drugi, a to je sam Bog, koji se pojavljuje u licu drugog čovjeka i u licu drugog autoriteta koji nastupa kao roditelj, učitelj, sveštenik, pa i kao naučnik.

Otac Gojko kazao je da je iz Kosovske bitke, osim liturgijskog sjećanja, proizašla i obilna epska poezija. Profesor je podsjetio na Njegoševo pismo Vuku Karadžiću u kome se kaže da se srpski Homer krije u našoj narodnoj poeziji. Pojsnio je da je naša narodna poezija, koja je nastala posle Kosovskog boja, nastavila tradiciju mitske usmene kulture koja je cvjetala u Grčkoj prije pojave filosofije. Narod koji nema mit, nema predanje, on nema ni istoriju, kao ni arhetipske obrasce koji su normativni i koji nam daju sistem vrijednosti na osnovu kojeg mi možemo da definišemo vlastite živote.

„Naša narodna epika je jedinstvena u Evropi i veliki evroposki umovi su se njoj poklanjali. Znamo svi koliko je Gete cijenio, da je učio srpski jezik“, kazao je profesor, govoreći o značajnim evropskim umovima i njihovom odnosu prema srpskoj epskoj poeziji. Ponavio da narod koji nema mit, nema ni istoriju i nema kulturu.

Otac Gojko je na to konstatovao da su nas guslari održali u Evropi, ako pod Evropom podrazumijevamo homerovsko nasljeđe.

Profesor je naglasio da smo mi preko naše epske poezije imali neka znanja o našoj istorijskoj prošlosti, imali smo civilizacijsku i vjersku svijet, a istovremeno je prisutan bio duh slobode i nade, tako da ta poezija nije samo referisala na prošlost, nego je bila orjentisana na budućnost, i kao rezultat imamo oslobodilačke pokrete u devetnaestom i početkom dvadesetog vijeka.

Kazao je da je jasno da nema zavjeta bez spremnosti na žrtvu i bez konkretne žrtve.

Naše narodno pjesništvo se nalazi pod očiglednim uticajem Jevanđelja, a element koji nazivamo mitskim je doprinio estetskom momentu, on je stvorio umjetničku auru, poetski momenat je dodat jednoj istorijskoj faktografiji. Dakle, to pjesništvo ne pjeva o imaginarnim događajima i ličnostima, već o realnim događajima i likovima koje poetizuje preko mitskog predanja, dodajući jedan estetički element. To je sastavni dio stvaralačkog postupka: „Svi elementi kosovskog predanja se mogu sravniti sa Novim zavjetom, i svi akteri tog predanja sa gotovo svim likovima, uključujući i izdaju i sam epilog Golgote. Ako je hrišćanstvo poraz, onda je i Kosovska bitka poraz, a mi znamo da sam Njegoš slavi Vaskrsenje Kosova u Crnoj Gori i u Crnogorcima.“

Otac Gojko kazao je da je čitav pokosovski ciklus svjedočanstvo da je vaskrsenje prisutno u ambijentu kosovske bitke, inače ne bi niko pisao posle te pogibije.

Profesor Krcunović podvukao je da je Njegoš vaspostavio na poseban način kult Obilića i kult kneza Lazara, kao dva arhetipska obrasca:  „Imamo jednog svetog vladara, koji je sav orjentisan licem prema transcendenciji, prema Carstvu nebeskom, i imamo jednog arhetipskog junaka kakav je Obilić, koji svojim viteštvom, svojim viteškim vrlinama zapravo pokazuje da taj put tragalaštva ljudskog ka Carstvu nebeskom upravo počinje ovdje na zemlji, i da je zapravo prvi korak na tom putu zahtjeva podvig, spremnost na žrtvu, viteštvo.“

Otac Gojko zahvalio je igumanu Sergiju na blagoslovu da se poslednja tribina ovog ciklusa održi u manastiru Ostrog, kao i svima prisutnima na pažnji.

Lazar Šćekić

Snimak cijele tribine, na kojoj su otac Gojko i profesor Krcunović iznijeli još mnoga zanimljiva zapažanja na temu smisla Kosovskog zavjeta, možete pogledati na jutjub kanalu Ostrog Tv Studio.