Sveti car Konstantin i Jelena

Sveti ravnoapostolni car Konstantin i njegova majka Jelena

Sveti ravnoapostolni car Konstantin i njegova Sveta majka Jelena od devetog veka u Pravoslavnoj crkvi proslavljaju se kao veliki ugodnici čije je žitije saobraženo sa žitijima Svetih slavnih i svehvalnih apostola, jer svojim bezbrojnim bogougodni delimâ i svetim životom propovedaše svetu veru Hristovu. Sveti blagoverni i ravnoapostolni car Konstantin rođen je  27. februara 271. (ili 273) godine u rimskom gradu Naisu (lat. Naissus) koji se nalazio na mestu današnjeg grada Niša, u provinciji Gornja Mezija (lat. Moesia Superior) koja je otprilike obuhvatala teritoriju današnje centralne Srbije.

Rođen je od blagočestivih roditelja Konstantina Hlora i Jelene. Sveti car Konstantin naučio je osnove latinskog jezika i stekao prva vojnička iskustva. Kad je postao deo carskog kolegijuma, on je imao oko dvadesetak godina. Pisani izvori i novčići iz tog perioda svedoče da je car Konstantin veoma ličio na svog oca, i da je imao jako izražene fizičke crte svojih ilirskih predaka. Oko 293-296. godine, poslan je na Dioklecijanov dvor, kako bi stekao vojna i administrativna znanja. Godine 293. njegov otac Konstancije proglašen je za cezara, i tada se Konstantin razdvaja od svog oca otišavši na istok, a mnoga istorijska svedočanstva kazuju da je sa njim pošla i njegova blagoverna majka Jelena. Prve tri godine Konstantin je proveo u Dioklecijanovoj sviti, putujući na potezu od Nikomidije na istoku do Sirmijuma na zapadu, gde je učio o administraciji i odbrani ovih krajeva. Po smrti svoga oca on je postao savladar i cezar da bi kasnije napredavao u svakom smislu. Mnogi izvori svedoče da je njegova majka Jelena živela sa njim na dvoru i da je Svetu tajnu krštenja primila u poznijim godinama.

Ovi ravnoapostolni svetitelji Konstantin i Jelena proslaviše Gospoda bezbrojnim bogougodnim delima koja su zlatnim slovima zapisana u istoriji Svete crkve, kao bi i Gospod njih proslavio podarivši im dar svetiteljstva. Među ovim delima na prvom mestu svakako neizostavno svoju pažnju bi trebalo da obratimo na Milanski edikt 313. godine kojim je u duhovnom i telesnom smislu prestalo gonjenje hrišćanâ, a hrišćanska vera proglašena za slobodnu. Poznato nam je da su hrišćani pre Konstantinovog milanskog edikta bili na svaki način gonjeni i da su svoje bogosluženje i zajedničarenje savršavali u katakombama i skrivenim mestima jer nije bilo moguće da grade velelepne hramove. Značaj Svetog cara Konstantina iskazan je i sazivanjem prvog Vaseljenskog sabora u Nikeji 325. godine na kome je osuđeno jeretičko učenje prezvitera Arija, ali i na kome je sastavljen prvi deo nikeo-carigradskog Simvola vere. U himnografiji pojemo da je do dolaska Konstantinovog Crkva Hristova bila razapeta, a da je njegovim dolaskom doživela svoj preporod. U jednoj bogoslužbenoj pesmi bogonadahnuti crkveni pesnik je zapisao da je trudom i dobrotom ravnoapostolnog cara Konstantina nakon Milanskog edikta zasijalo sunce radosti, veselja i praznovanja za sve hrišćane.

Kako Sveti car Konstantin tako i njegova majka Jelena tek u poznijim godinama primili su Svetu tajnu krštenja, ali i pored toga njihovo celokupno življenje na zemlji bilo je prožeto dubokim i delatnim služenjem Bogu, a centar tog služenja  jeste Konstantinova borba i pobeda za slobodu hrišćanske vere. Sa druge strane, Sveta Jelena kao i njen sin, Gospoda je proslavila mnogobrojnim delima, među kojima centarlno mesto zauzima pronalaženje Časnog i životvornog krsta Gospodnjeg, ali i podizanje mnogobrojnih hramova u kojima se i do danas prinosi beskrvna žrtva. Zbog svih spomenutih bogougodnih delâ, ali i zbog onih nama znanih i neznanih, Crkva Hristova im je kao brižna majka podarila epitet ravnoapostolnih svetitelja, uporedivši njihove svete živote sa životima učenika Hristovih, svetih slavnih i svehvalnih apostola.

Prema svedočanstvu pouzdanog crkvenog istoričara Jevsevija, sveti car Konstantin se upokojio 337. godine u poslednji dan praznika Svete Pedesetnice, te je stoga za dan njegovog bogoslužbenog spomena određen 21. maj/3. jun. Jevsevije navodi i da se car Konstantin upokojio u trideset drugoj godini svoje vladavine, a u šezdeset petoj godini života. Bogatu himnografiju sastavili su znameniti himnografiji: Car Lav mudri sastavio stihire na Gospodi vozvah i jednu stihiru na litiji, dok je carigradski Patrijarh Metodije sastavio slavu na hvalitnim stihirama. Kada je u pitanju kanon praznika neke napomene kazuju da je on delo Teofana himnografa, ali u današnjoj službi nemamo zapisanog autora kanona. Jedna među stihovnjim stihirama za nas ima poseban značaj jer nam svojim tekstom svedoči o celebnoj sili moštiju Svetog cara Konstantina jer pojemo da „kivot njegovih moštiju daruje bezbrojna isceljenjaˮ. Celokupna himnografija, ali i svetopisamska čitanja propisana za ovaj praznični dan, svetog cara Konstantina u svemu upoređuju za velikim apostolom Pavlom. U Evanđelju čitamo perikopu o Hristu dobrom i jedinom istinskom Pastiru, što svakako poručuje svakome on nas da je Sveti car Konstantin svojom vladavinom bio istinski pastir ugledajući se na Hrista dobrog Pastira.

U slavu Božju, a u čast Svetih cara Konstantina i Jelene, kao izraz velikog molitvenog poštovanja prema ovim ugodnicima Božjim naš blagočestivi i hristoljubivi narod prineo im je mnogobrojne svete hramove koji krase našu pomesnu crkvu. Među značajnim hramovima koji su podignuti u njihovu čast treba spomenuti Voždovački hram koji je 2011. leta Gospodnjeg proslavio veliki jubilej stogodišnjicu svoga potojanja, a koji svojom svetošću i živom liturgijskom zajednicom obasjava Bogom čuvani prvoprestoni grad Beograd. O značaju Voždovačke svetinje i istoriji ovog divnog hrama Božjeg, a povodom stogodišnjice njegovog postojanja divno je besedio  naš ugledni profesor i poznati teolog protođakon Radomir Rakić, koji je i dugogodišnji sveštenoslužitelj oltara Božjeg pri Voždovačkom hramu. Značajno je naglasiti da ovaj hram krase dve velike svetinje koje se u njemu nalaze blagoslovom blažene uspomene Patrijarha srpskog Germana, a to su: čestica Časnog i životvornog krsta Gospodnjeg i omofor Svetog Vasilija Čudotvorca Ostroškog.

Godina 2013. ostaće zlatnim slovima zapisana u istoriji Srpske pravoslavne crkve. Naime, naša pomesna Crkva je 2013. godinu  proglasila Konstantinovom godinom. Tim povodom Sveti arhijerejski sabor Srpske pravoslavne crkve uputio je sveštenstvu, monaštvu i vernom narodu posebnu Poslanicu. Ovu godinu obeležili su mnogobrojni duhovni i kulturni sadržaji, ali i mnogobrojna nova izdanja teoloških i istorijskih knjiga u čast Svetog cara Konstantina i njegovog milanskog edikta. Centralno sabranje povodom 1700-godišnjice Milanskog edikta bila je Sveta arhijerejska liturgija kojom je u gradu Nišu načalstvovao Njegova svesvetost vaseljenski Patrijarh Vartolomej, uz sasluženje predstvanikâ svih pomesnih Crkavâ.

Visokopreosvećeni Mitropolit crnogorsko-primorski Amfilohije, besedeći na praznik Svetih ravnoapostolnih cara Konstantina i Jelene poučava: – Zaista, časna je pred Gospodom smrt prepodobnih, Svetih, Njime osveštanih, Njegovih. Časna je zato i smrt ravnoapostolnog cara Konstatina, i majke njegove, carice Jelene. Car Konstatin je znakom Časnoga krsta na Mirlijskom mostu u Rimu pobedio neznabožnog i bezbožnog, mnogobožnog cara Maksencija. Car Konstatin je, prosvećen silom Duha Svetoga, doneo onaj čuveni Milanski edikt – Milanski zakon, 313. godine, kojim je dao slobodu veri hrišćanskoj. Do njega ( prvih 300 godina ), Crkva Hristova je bila raspeta Crkva, gonjena Crkva, progonjena Crkva ukrašena krvlju desetina, stotina, hiljada mučenika Hristovih. Od Palestine do Antiohije, od Antiohije do Jelade, od Jelade do Rima, od Rima do ovih naših krajeva, svuda je mučenička krv, krv onih koji su se žrtvovali iz ljubavi prema Hristu, pokropila i osveštala zemlju. Tek je od vremena cara Konstatina, Crkva Božija mogla u miru da svedoči ime Gospodnje. Taj njegov edikt je bio povod velikih duhovnih promena i velikog uzrasta Crkve Hristove na sva tri kontinenta u Aziji, Africi i (naročito) u Evropi. Blagodat te slobode Crkve Hristove se dotakla i ovih naših krajeva. U to vreme, naši krajevi su bili pod vlašću samoga cara Konstatina, rodom iz Niša. Car Konstatin i njegova majka Jelena, davši slobodu hrišćanima, istovremeno su preneli prestonicu iz Staroga u Novi Rim u Sveti grad Carigrad. Tako je Carigrad posle njega, hiljadu godina gospodario sudbinama Evrope, Azije i Afrike, a vera hrišćanska je cvetala.

Videvši znak Krsta Tvoga na nebu, i kao Pavle primivši poziv ne od ljudi, među carevima apostol Tvoj, Gospode, carstveni grad položi u ruke Tvoje: Čuvaj ga uvek u miru, molitvama Presvete Bogorodice, jedini Čovekoljupče. tropar)

Konstantin danas s materom Jelenom pokazuje Krst, sveslavno drvo, istinsko posramljenje svih Jevreja, oružje protiv protivnika vernih careva: Nas radi se javilo ovo veliko znamenje i štiti nas od navale zla. (kondak)

katiheta Branislav Ilić